Aiskhylos/Zincire Vurulmuş Prometheus
Aiskhylos/Zincire Vurulmuş Prometheus
Yunan tragedyasının kurucularından Aiskhylos un kaleme aldığı eser ben İklim olarak yazılmış ama zincire vurulmuş Prometheus haricinde geri kalan net günümüze ulaşmamıştır
Zincire vurulmuş Prometheu otoriteye başkaldırının , fedakârlığı bilimin ve medeniyetin sembolüdür
Titan Prometheus, tanrıların kralı Zeus'un insanlığı yok edip yerine yeni bir soy yaratma planına karşı çıkar. İnsan acizdir, karanlıktadır ve çaresizdir. Prometheus, Olimpos Dağı'ndan ateşi (yani bilimi, sanatı, medeniyeti ve bilinci) çalarak insanlara verir. Ve tanrı zeus Bu itaatsizliğe öfkelenen tiran Zeus, Prometheus'u dünyanın bir ucundaki Kafkas Dağla ama 'na zincirletir.
( Adem’in yasak meyveyi yemesi de iyiyi ve kötüyü bilme bilgisine erişmesi gibi , adem de iyi ve köyüyü öğrenmesi sonucu cennetten kovulmuştu.)
Güç (Kratos) ve Şiddet (Bia) eşliğinde, demirci tanrı Hephaistos tarafından kayaya çakılan Prometheus, acı çekmesine rağmen Zeus'a boyun eğmez. Çünkü o, geleceği görme yetisine (öngörüye) sahiptir ve Zeus'un tahtını sarsacak büyük sırrı bilmektedir.
Prometheus; dogmalara, baskıcı rejimlere ve kiliseye (dine )karşı baş kaldıran özgür insanın marşı haline gelmiştir.
Oyun sadece bir mitolojik bir anlatı değil; insanlığın cehaletten kurtulma, aydınlanma ve baskıcı otoritelere karşı benliğini koruma için ilk yazılı manifestolarındandır.
Genel olarak 5 ana teme üzerine durur
. Otorite, Güç ve Tiranlık (Siyasi Boyut)
. İtaatsizlik, Başkaldırı ve Devrimcilik
. Fedakarlık ve İnsan Sevgisi (Filantropi)’
. Kader ve Zamanın Gücü (Mitolojik/Felsefi Boyut)
. Bilgi , bilinç, insanın kendidini geliştirmesi, ilerlemesidir
Prometheus hakında bir çok yazar ve düşünür çeşitli fikirler beyan etmişti
Tabi herkes Prometheusu kahraman olarak
Prometheus Yunan mitolojisinde en sevdiğim ve içimi en çok burkan karakter. Her ne kadar zincirlere vurulmuş olsa da, köleliğe mahkum edilmiş gibi görünse de en özgür karakter Yunan mitolojisindeki aklıyla, başkaldırısıyla. Kitap çok kısa dolayısıyla sanki tam daha güzelliğini algılayamadan bitmiş gibi hissettim ama yine de güzeldi. Özellikle o
önsözü çok hoşuma gitti çevirmenler tarafından hazırlanan ayrıca kitabın sonunda ekler kısmında Goethe'nin de yazdığı şiir verilmiş Prometheusla ilgili o da o kadar güzeldi ki. Tavsiye ederim.
Modern Mitin Doğuşu: "Frankenstein" ve Sorumluluğun Dehşeti
Özet:
Mary Shelley'nin henüz 18 yaşındayken kaleme aldığı ve 1818'de anonim olarak yayınladığı *Frankenstein; ya da Modern Prometheus*, Gotik korku kisvesi altında, insanlığın en temel felsefi sorularını soran devrimci bir romandır. Sadece bilim kurgu türünün kurucu metni olmakla kalmayan *Frankenstein*, aynı zamanda Aydınlanma'nın "saf akılcılığı" ile Romantik akımın "pervasız bireyciliği" arasında tehlikeli bir sentez yapar. Roman, "Tanrı'yı oynamanın" (bilimsel kibir), yaratılan şeye karşı duyulan "ebeveyn sorumluluğunun" ve "canavar" olarak damgalanan bir varlığın "adalet" arayışının trajik bir incelemesidir. *Frankenstein*, bir canavar hikayesi değil, bir canavarın *yaratılış* hikayesidir ve asıl canavarın kim olduğunu okuyucuya sorgulatan modern bir mittir.
---
### Bölüm 1: Bir Hayaletin Doğuşu: Villa Diodati Efsanesi
Romanın kökeni, kendi içinde Gotik bir hikayedir. 1816'da, "Yaz Yaşanmayan Yıl" olarak bilinen o kasvetli mevsimde, 18 yaşındaki Mary (o zamanlar Mary Godwin), müstakbel eşi Percy Bysshe Shelley, Lord Byron ve Dr. John Polidori ile Cenevre Gölü kıyısındaki Villa Diodati'de bir araya gelir. Volkanik kül nedeniyle karanlığa gömülen Avrupa'da, eve kapanan bu radikal grup, hayalet hikayeleri okur. Lord Byron, "Hepimiz birer hayalet hikayesi yazalım," diye bir yarışma önerir.
Günlerce bir fikir bulamayan Mary Shelley, dönemin "Galvanizm" (kasların elektrikle canlandırılması) deneyleri üzerine yapılan bir sohbetin ardından, o meşhur "uyanık rüyasını" (waking dream) görür:
> "Soluk bir öğrencinin, bir araya getirdiği şeyin yanında diz çöktüğünü gördüm. Korkunç bir motorun çalışmasıyla, yaşam belirtisi gösterdi... Yaratıcısı, eserinin dehşetinden kaçarken o, perdeleri aralayarak
Frankenstein ya da Modern PrometheusMary Shelley · Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları · 202021,8bin okunma
"Ah Prometheus, için için yanıyorum çektiklerine!"
"Aiskhylos (MÖ 525? - 456): Eski Yunan'ın en önemli tragedya yazarlarındandır. Mitolojik konuların hemen hemen hepsini eserlerinde işlemiştir. Yazdığı 90 tragedyadan sadece 7 tanesi günümüze kalmıştır. Aiskhylos özellikle adaletin gerekliliği üzerinde durmuş, eserlerinin çoğunda hak meselesini konunun ağırlık merkezine yerleştirmiştir. Zincire Vurulmuş Prometheus'ta da farklı kuşaklardan tanrılar arasındaki anlaşmazlığı ele almıştır. Tragedyanın kahramanı Olympos tanrılarına başkaldıran titan Prometheus ateşi tanrılardan çalmış ve insanlara vermiş, tanrıların kurmuş olduğu düzene karşı geldiği için zincire vurulmuştur. Aiskhylos bu tragedyasında akıl gücünün kaba kuvvete üstünlüğünü, akla ve özgür düşünceye verilmesi gereken önemi vurgulamıştır." (Tanıtım bülteninden)
Azra ERHAT ve Sabahattin EYÜBOĞLU tarafından Türkçeye çevrilen bu eser ateşi tanrılardan çalarak insanlara veren Prometheus'un başkaldırı hikâyesidir. Bir mitolojik öyküden yola çıkarak yazılan bu eser 45 sayfadan oluşur. Bir dünya klasiği olarak nitelendirilen tiyatro formunda yazılan bu yapıt günümüz insanına dair tespitler barındırır. Çağlar değişse de insanlar değişmez. Bunu tarih eğitimi alanlar benden daha iyi bilir. İşte bu sarsılmaz gerçeği görmek ve hangi tarafta olduğumuzu düşünmek için bu kitabı okumak önemlidir diye düşünüyorum.
İçeriğe değinmek istemiyorum. Kitap zaten çok kısa. Hemencecik bitiverdi ama size şimdi büyük bir itirafta bulunacağım. Büyük olmasının sebebi edebiyat mezunu olmamdan geliyor.
Başta Rus klasikleri olmak üzere yabancı yazarların kitaplarını okurken hele de bu geçmiş yüzyıllara aitse inanılmaz geriliyorum, korkuyorum ve kaygılanıyorum. Çünkü karakterlerin isimleri birden fazla olabiliyor ya da bana çok yabancı gelebiliyor; mekânların isimleri de birbirine giriyor,
Aldatılmanın Büyük ÖfkesiEdebiyat
Gereğinden çok fazla ya da gereği kadar bile olan tahakkümün her zaman tek sonucu: başkaldırıdır. Bu tahakküme zıt olan diğer yan ise kaçınılmaz özgürlüktür. Beşinci yüzyıldan, yirmi birinci yüzyıla kadar gelen ve değişmeyenlerden biri de
tahakküm-başkaldırı savaşıdır. Peki bu savaş ne zaman bitecek? Bana göre bunun tek bir cevabı var, bu savaş sadece ''akıl'' başat hale geldiğinde bitecek.
Prometheus'ta bu tahakkümün karşısına dikilen, tahakkümün gücünü sınırlayıp gerçekleri ortaya çıkarmak isteyen, doğru bildiği yoldan şaşmayıp yaptıklarının farkında olan ve bu uğurda zincire vurulup, kargalara yem edilen yol göstericidir.
Ölümlülere ateş götürebilmek ve onları aydınlatabilmek amacıyla Zeus'u karşısına alan kişidir Prometheus. Ölümsüz olduğu için yapılacak işkencelerin onu ölüm denen kurtuluşa götürmeyeceğini ve Zeus'un sonsuz azabı ile başbaşa kalacağını bile bile yapar bunu. Bunu yapmasının sonucu olarak elleri ve ayakları ile mıhlanır bir kayaya. Bu görevi ise Zeus'un arkadaşı ve tahtının koruyucusu ve aynı zamanda Zeus'u, Zeus'tan çok düşünen Kratos yapar. Bu yüzden eğer Prometheus'u öldürmek gibi bir şansı olsa Kratos bunu asla düşünmeden yapabilecek olandır. Diğer taraftan ise Prometheus'u çivilemesine rağmen ona acıyan ve aynı zamanda Prometheus'a saygı duyan Hephaistos vardır.
Prometheus başına bunca işkencelere yol açan davranışını insanlara acıdığı ve onlara yol göstermek istediği için yapmıştır. Ölümlüler dediği insanlar, bakar ama göremez, ışık yoktur bir yeri aydınlatamaz, doğruyu ve yanlışı birbirinden ayıramaz, hasta olduğunda ona iyi gelecek olan ilacın ve merhemin ne olduğunu bilemez... Prometheus bunları gördükten sonra dayanamaz ve insanlara ateşi götürür. Çünkü doğanın özünün ateşten olduğunun farkındadır. İnsanın gelişmesi ve çağların
Titan Prometheus'un insanlara ateşi ve umutu verip çeşitli işleri öğretmesini yediremeyen Zeus, Prometheus'u Hephaistos'un işçiliğinden yararlanıp bir kayaya bağlıyor. Ve sonsuzluğa hapsediyor. Okeonos'un kızları, Io ve Hermes onu orada ziyaret ediyorlar.
Anlatım mükemmel. Esas anlatıdan sonra 3 farklı hikaye daha eklenmiş sonuncusu ise Goethe'nin Prometheus şiiri. Ben çok beğendim. Mitoloji sevenler bakmalı.