Şahnameya Kurdî
Çîroka Bewrê(Pilingê) Beyan
Li gor riwayetê Bewrê Beyan a Kurdî, gava ku Key Kawûs piştî bavê xwe cihê wî digire û diçe ser textê padişahiya Îranê, ji sed û çil lehengên xwe dipirse ka kî ji wan dixwaze biçe şerê Bewrê Beyan bike. Lê tu kes naxwaze biçe li hember Bewrê Beyan û bersivekê nade:
...
Rustemê Zal ku hêj biçûk e gava ku vê rewşe dibîne, dibêje ku ew dilxwaz e ku biçe li hember Bewrê Beyan şer bike. Padişah û hemû serdar bi gotina Rustem dikenin. Zal jî ji gotinên Rustem aciz dibe û dibêje ku Rustem dîn bûye û bi qamçiyê lê dixe û artêşa xwe amade dike û diçe şerê Bewrê Beyan bike:
...
Rustem ji Zal lêborînê dixwaze û ew her du diçin şerê Bewrê Beyan. Bewrê Beyan tê kuştin û çermê wî, ku tîr û şûr nikarin zererê bidin wî, dibe zirxê Rustem:
"Ne tîr ne şemşîr ne herbey giran
Kariger nemeyû ne rûy ev xeftan"
Key Kawûs ji xebera kuştina Bewrê Beyan gelek kêfxweş dibe û Rustem wek "şêrê tacbexş" bi nav dike:
"Key Kawûs şineft watiş merheba
Ama ve pêşiwaz Pîlten ne ra
Dest kird ve garden Rustemê dastan
Watiş merheba nevêy Nerîman
Îsa mizanûm tu yî tacbexş
Yezdan yarit bû şêrê tacbexş"
Jêrenot:
Pîlten, yê ku laşê wî wek fîl mezin û bi hêz e, nasnavek Rustemê Zal e. Firdewsî jî di berhema xwe de "Pîlten" bi kar aniye. Lê ew çîrok û koka vî nasnavî nabêje. Lê di Şahnameyên Kurdî behsa koka nasnavê "Pîlten" hatiye tomarkirin.
Şahnameya Kurdî
Şahnameya Kurdi
Şahnameya KurdiŞîretên Bedîuzzeman Seîdê Kurdî ji bo Kurdan
...
Hem jî "cesaret û namûsa millî" ku avaker û parêzvanê her mikemelbûnê ne, emrê we dikin, dibêjin:
"Heta niha we ji mêjiyê xwe ber bi dil ve rêyek vekir, aqil û hêz xistin nav hev û perwerdeya xwe bi yekkirina şûr û qeleme pêk anî û bi vî şiklî hûn di mêraniya maddî de bi pêş ve çûn. Îcar çawa ku we wisa kir, niha jî ji dilê xwe ber bi fikir û ramanê ve rê û coyekê vekin. Hêzê bişînin hewara dil, hissiyatê jî bavêjin pişt fikr û ramanê da ku "namûsa millî" di meydana şaristaniya aqil û mêraniyê de payîmal nebe. Divê hûn şûrên xwe ji cewherên zanist û sin'et çêbikin."
Hem jî zimanê we yê ku jê re "zimanê zikmakî" tê gotin, cihê eksvedana tirêjên hestên millî ye, dara fêkî ya edebiyatê ye, ava jiyanê ya cobara perwerdeyê ye, pîvana adil ya qîmet û mikemelbûna we ye. Zimanê we yekser di wijdana herkesî de cihekî vedike û mîna baqeke tîrêjê bandûrê lê dike, (bi îhmala we pir tevlihev bûye û hinek şaxên wî hatine birîn) û misaîd e ku ji dareke mîna dara tûbayê re bibe tecellî. Lê, ji ber ku weha hişk bûye, perîşan maye û di edebiyata ku zimanê şaristaniyê ye de jî qels maye; zimanê we bi zimanekî xemgîn giliyê we li cem hemiyeta millî dike.
Di însan de mohra qederê ziman e.
Gotina xweş û xemilî, şiklê mirovahiyê li ser ziman neqiş dike. Ji ber ku zimanê zikmakî tebiî ye, bêyî ku mirov li gotinan bigere, gotin bi xwe têne zêhnê mirov. Ji ber ku danûstandin tenê bi manayê ye, zêhn belav nabe û hînbûna ku bi wî zimanî dibe, mîna neqşa li ser kevir baqî dimîne. Jixwe çi tişta ku bi cil û bergên zimanê millî be, çi jî be xweş xweya dike, rind li mirov tê.
Ha ez ji we re mînakeke hemiyeta millî pêşkêş dikim; ew jî Xelîl Xeyalî Efendiyê Mutkî ye. Çawa ku ew di her şaxên hemiyeta millî de li pêş e, di şaxa ziman de jî berhema
📚🔔 Tatil zili çaldı!
Bir yıl boyunca verilen emeklerin ardından şimdi dinlenme, keşfetme ve yeni maceralara atılma zamanı. 🌞
Bu yaz bol kahkahalı, bol anılı ve elbette bol kitaplı geçsin. Tüm öğrencilere keyifli tatiller diliyoruz! 💙📖
Giringiya Şerefnameyê bo KurdanKurdî
Şerefxanê Bedlîsî(1543 -1603) bo berhema xweyî bi nav û deng Şerefnameyê dibeje:
"Ji bo ku heta îro dîroknivîsan qet tiştekî di derheqê Kurd û Kurdistanê de nenivîsandine, min xwest li gor îmkana xwe di vî warî de kitêbekê binvîsim û navê wê jî deynim Şerefname. Armanca min ji vê jî ew e ku navê xanedanên Kurdan wenda nebin."
Şerefxanê Bedlîsî:
Sinor û kewşenê welatê Kurdan ku navê wê Kurdistan e, ji ser qeraxên Behra Hurmuzê -ku dikeve ser Okyanusa Hindî- dest pê dike û ji wir xetek rast dikişe û tê heta digihije herêma Meletyê û Mereşê, Welatê Faris, Iraqa 'Ecem, Azerbaycan, Ermenistana Biçûk û Ermenistana Mezin dikevin milê bakurê vê xeta han. Iraqa 'Ereb, Mûsil û Diyarbekir dibin başûrê vî sinorê han. Ji derveyî vê jî, gelek ji eşîret û qebîlên Kurd ber bi aliyê herêmên rojhilatê ve belav bûne û serên wan çûye gihîştiye herêmên rojavayê.
Şerefxanê Bedlîsî:
Gelek Kurd hene, ku tu wext û demê rêbirî û çetetî nekirine û şer û qirên nedîtine, lê, cardin xwe wisan dihesibînin ku ger bê û bi ser de biqewime, xwe ji bin wî barî xelas dikin. Kurd, lê giran nayê ku jê re bê gotin: "Gelek tişt bi zorê sitandiye", lê mirin jê re xweştir e ku jê re bê gotin: "Parsekî kiriye û çavên xwe li ber, li ha û li wir pahn kiriye." Em bi vê fermodeya han re ne ku hatiye gotin:"
"Destê dirêj bê bi tamaya toza zîv
Baş e ku bibirin tilî ji bo dang* û nîv"
*Perekî kevin ê Îranê ye.
Pêşiyan gotine: "Kesên tirsonek zêde mulahezeya neticeyên kirinên xwe dikin." Kurd, ji tirsa ku ewê navê wan tirsonek derkeve, gelek fikra dahatû û mulahezeya neticeya karên xwe nakin.
Şerefxanê Bedlîsî:
"Hemû dewlet ji Îttifaqê dizên
Bêdewletî jî ji bêtifaqiyê"
Evdirehîm Rehmî Hekarî :
“Şerefxan nivîsî bo me tarîx nam Şerefname.
Bi fezl û ilm û zanînê heta îro şeref da me...”
Mam Hejar bo Şerefnameyê
Şîwenî Şehîdanî Kurd
Em asmane şîn e ke wa bergî matem e
Tehlîlî wa krawe ke qûbey xem e, tem e
...
Ta êsta helnekewtûwe, wek gewrekanî Kurd
Rûhyan spard le rêyê wetena, naleyan nekird
Kê dî be xeyrî mîlletekem? Lem tebareda
Înşadî şî'rî mîllî lepayî qenareda(sêdare,giyotîn)
Serdarî ême bû, ke le serdar be pêkenîn
Bangî dekird: be kuştnî min mîlletem dejîn
Şadîn û fexrî pê we dekeyn, bem hemiyet e
Mirdin ke bo jiyanî weten bê, mezîyet e
...
Xo Şêx Seîd-î Gewre le maddî w me'newî
Nebû be 'ezm û rezmewe pîrêkî wa qewî
...
Doktor Fuad ke rojî ezel 'eşqî Kurdî bû
Ta mird le hesretî wetena, ahî serdîbû
...
Bo ême lazma hemû salê heta dejîn
Em rojî Bîst û Çwarî Eyare bikeyn be şîn
Pîremêrd (1867-1950)
Navê wî Tewfîq Mehmûd e. Pîremêrd nasnavê wî ye. Di edebiyata Kurdî ya Soranî de hîmekî giring e. Di sala 1867an de li Silêmanî li Gwêje ji dayik bû. Kurê Mehmûd Axayê kurê Hemze Axa ye. Weke pirê Kurdên xwenda, li Silêmanî û Banê pêşî di zanînên dînî de perwerde bû. Fêrî zimanên 'Erebî û Farisî bû. Ji bo van zimanan demekê li cem Mela Mihemedê pêşrewê mizgefta Hemze Axa xwend.
Carna nefspiçûkî nankoriya li hember nîmetan çêdike, hetta carna dibe nankorî bi xwe. Carna jî gotina nîmetan dibe fexr. Herdu jî zirar in. Ji bo ku ne înkarkirina nîmetan û ne jî fexr çêbibe, rêyeke tenê heye: Ew jî ev e, divê mirov taybetmendî û qenciyên li ser xwe bibêje, lê wan weke malê xwe nebîne. Divê mirov bizanibe û nîşan bide ku ew berhemên Mun‘imê Heqîqî ne, ango di eslê xwe de Rebbê Alemê xwediyê wan nîmetan e û wî ew dane.
Bediüzzaman Said Nursî
Bediüzzaman Said Nursî
Weke hûn dizanin di rêze-nivîsa xwe ya yekem de me bi giştî qala mîtolojiyê kiribû û di ya duyem de jî me qala şahmaranê kiribû ku Şahmaran bi xwe têgeheke mîtolojîk e. Em ê di vê beşa dawîn a rêze-nivîsa xwe de li ser versiyona Şahmaranê a Mêrdînê bisekin. Lê dixwazim wek destpêk ji versiyona Tersûsê dest pê bikim.
Li Mîsîsê ya Tarsûsê tê gotin ku lawê malbateke feqîr Loqman hebûye ku bi êzingan debara xwe dike. Loqman bi tesadufî carekê pêrgî Şahmaran tê û demeke dirêj ji bin bandora wî/wê dernakeve. Demeke dirêj pê re dijî û bi soza ku cihê wê ji kesekî re nebêje ji cem wê vediqete. Hikimdarê welatê wan rojekê nexweş dikeve û çareseriya nexweşiya wî di goştê Şahmaran de bûye. Leşkerên hikimdar dikevin pey Loqman da ku bi zorê cihê Şahmaran ji Loqman hîn dibin. Şahmaran li vê tevgera Loqman nagire û weke îxanetê hizir nake ango bi başî pê re debar dike. Piştî dizane ku wê serê Şahmaranê jê bikin jî, dîsa jî ji wan re dibêje dema we goştê min kelandin ava yekem bi jehr, ya duyem jî bi şîfa û bi îksîr e. Hikimdar piştî ku ava duyem vedixwe çareseriya hemû nexweşiyan dibîne. Hikimdar piştî vê tevgerê ji bo xwe li hember Şahmaran baş bike dest bi xêr û bêran dike. Angu wek hawê lêborîna xwe jê dixwaze da ku wijdanê xwe aram bike.
Evliya Çelebi jî di berhema xwe ya bi navê Geştnameyê de dema behsa Kelehamar dike dibêje “Evsaf-ı Kal’ai Şahmaran” yanî Keleha Şahmaran. Di vê kelehê de bi qeflan mar tê de dijîn, li cem wan ên sitû qalind û bi pirç jî hatine dîtin.[1]
Du varyantên Colemêrgê li ber destê me hene. Destpêka mîta Şahmaranê Keleha Marandiz e û herdû jî li heman cihî diqewimin. Li Bakûrê Rojhilatê ya Geliya Erzîkê di devê Gundê Goranîsê de li ser tehtan kelehek heye. Xelkê gund ji bo ku ev keleha hanê dişibe qesreke biçûk ku ji zemanê berê ve maye, dibêjin