Samir Beydullayev
@samir_beydullayev
Hər kəsə salam. Bugün Yusuf Atılganın "Sərgərdan" (Türkcədə "Aylak Adam") adlı romanının təhlili ilə qarşınızdayam. İlk olaraq onu demək istəyirəm ki, mən Yusuf Atılganla keçən il tanış olmuşam. 2023-də "Anayurt Oteli"ni, 2024-ün əvvəlində isə "Sərgərdan"ı oxumuşam. Bu, "Sərgərdan" romanını ikinci oxumağımdır və bu dəfə Azərbaycan dilində oxudum.
Yusuf Atılgana qədər oxuduğum kitablarda ətraf aləmi detallı işləyən çox roman olsa da, obrazların gündəlik həyatda nə etdikləri barədə belə detallı yazan bir kitabla qarşılaşmamışdım. Atılganın romanında bu cür detallara geniş yer ayrılır, və bu, məni dərin təsirləndirdi. Bununla bağlı bəzi hissələri sizinlə bölüşəcəm.
"Taun" kitabının təhlilində olduğu kimi, burada da sitatlara və müəyyən hissələrə əsaslanaraq kitab haqqında danışacağam. Yusuf Atılgan bu romanında baş qəhrəmana ad vermək zəhmətinə belə girməyib; baş qəhrəmanımız sadəcə "C." olaraq tanınır. Bu qədər sadə! Əslində, qəhrəmandan çox ona "anti-qəhrəman" desək, daha doğru olar. C., cəmiyyətə yadlaşmış, bivec, həssas, bütün dəyərlərə, qayda-qanunlara qarşı çıxan bir şəxsdir. O, insanların həyatı yaşamadıqlarına həm əsəbiləşir, həm də onları lağa qoyur. Hətta elə daxili monoloqları var ki, özünə belə dişlərini qıcayır.
Qayda-qanunlara qarşı çıxmaq və öz qanunlarını yaratmaq... Bu ifadə bir az sərt səslənə bilər. Burada söhbət dövlətin qoyduğu qayda-qanunlardan deyil, insanların cəmiyyət üçün yaratdığı qayda-qanunlardan gedir. Bir növ, bu, Nietzsche'nin üstinsan modeli ilə toqquşur desək, yalan olmaz. Lakin burada azca fərqlilik var: C., öz qanunlarını yaratmaq niyyətində deyil, sadəcə mövcud qayda-qanunlara qarşı çıxır.
Məsələn, bir səhnədə C., simitini yeyərək irəliləyir və yanından keçənlər ona dönüb baxırlar. "Yaxşı geyinmiş bir adamın küçədə simit yeməsi
Reklam
"Taun" romanın təhliliEdebiyat
Hər kəsə salam! Bu gün sizə Albert Kamyunun "Taun" əsərinin təhlili ilə gəlmişəm. Camusun altı kitabını oxumağıma baxmayaraq, bu əsərin təhlilini ilk dəfə edirəm. Ən çox "Çöküş" əsərini təhlil etmək istəyirəm, amma hələ də bu barədə tərəddüd edirəm, halbuki həmin əsəri üç dəfə oxumuşam. Çox danışmıyım keçək təhlilə.
-----------------------------------------------------------------------------------------
"Taun" əsərinin hadisələri Əlcəzairin Oran şəhərində cərəyan edir. Adından da göründüyü kimi, bu şəhərdə taun epidemiyası yayılır və şəhər əhalisinin bu dəhşətli xəstəliyə qarşı mübarizəsini əks etdirir. Kitabla bağlı ilk əsas bənzətməni qeyd etmək istəyirəm ki, bu, əsərin 1947-ci ildə nəşr olunması ilə də təsdiqlənir. Bu bənzətməyə görə, roman, Avropaya qara taun kimi yayılan faşistlərin Fransanı işğal etməsi ilə əlaqələndirilir. Fransanın İkinci Dünya Müharibəsi zamanı məruz qaldığı alman işğalı və işğala qarşı yaranan Müqavimət hərəkatı romanda vəbaya qarşı alınan tədbirlərlə müqayisə olunur. Albert Kamyu özü də almanların Fransanı işğal etdiyi vaxt Müqavimət hərəkatında aktiv rol oynayıb və Parisə qayıtdıqdan sonra qadağan olunmuş "Combat" qəzetində redaktor və jurnalist kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bu bənzətmə təkcə sözdə deyil, Kamyunun hərəkətlərində də öz əksini tapır və bu, əsərin əsas bənzətmələrindən biri hesab olunur. Romanda, kim olursa olsun - rahib, əcnəbi, yerli - taunla mübarizəni dərk edən hər kəs birlikdə bu bəlanın qarşısında durur.
-----------------------------------------------------------------------------------------
Oran şəhərində taun başlamazdan əvvəl insanlar öz adi həyatlarını yaşayırdılar. Gündüzlər işdə olurlar, axşamlar isə çimərlikdə, kafe-restoranlarda, teatr və kinoteatrlarda vaxt keçirirdilər. Onlar həyatlarını sadəcə bir rutin
“Yeraltından qeydlər” üzərinə bir təhlilEdebiyat
9/10
Hərkəsə salam! Bugün sizə Fyodor Dostoyevskinin “Yeraltından qeydlər” qısa romanını təhlil edəcəyəm. Tehlil deməyək, çünki bu əsər haqqında həddən artıq dəyərləndirmə və təhlil var. Mənim yazacaqlarımdan qat-qat yaxşıları movcuddur. Yazmaq səbəbim bu əsəri müxtəlif vaxtlarda üç dəfə oxumuşam, incələmələrə baxmışam, araşdırmışam. Burda bunları ətraflı yazmayacam. Elə şeylər var ki, mən onu başqa cür başa düşmüşəm ya da heç başa düşməmişəm. Ona görə öz bildiyim kimi, həmçinin sitatlar üzərindən gedəcəyəm. İlk fədə 2021-də oxumuşdum bu əsəri, heçnə başa düşməmişdim. Bir il aralıqlarla yenə oxudum. Sonrada bəzi şeyləri başa düşdüm kimi hiss edirəm.
Əsərin yazıldığı tarixdə onun necə təsirli olduğunu göstərir. 1864-cü ilə çapa verilib. Bu da təxminən Fyodor Dostoyevskinin sürgündən qayıtdığı ildən beş il sonraya təsadüf edir. Ondan əvvəl saniyələr içində öləcəyini hiss etmək, sonra Sibirdə həbsxana həyatı yaşamaq, bunların yazıçıya qayıdandan sonra yazdığı əsərlərə çox təsiri olmuşdur.
Əsər iki hissədən ibarətdir. Birinci hissə, uzaq bir qohumundan miras qaldığını bildikdən sonra yeraltına çəkilən məmurun özünün yazdıqlarından ibarətdir. İkinci hissəyə isə mən “həyatından bir fraqment” deyirəm. Ən kəskin hissəsi birinci hissədir. Hər şeyin necə də güllük-gülüstanlıq olmadığını, insanın hərəkətlərinin, həyatının vahid bir düstur şəklində idarə edilə bilməyəcəyini və bunun kimi bir çox movzuda ağır danışır desək, yalan olmaz. Burada özümüzü də analiz etməyə sövq edir. İçimizdə dərinliklərdə olan mənliyin tam olmasa da qırıntılarını bir-bir üzə çıxarır.
Sitatlardan bir neçəsinə bir yerdə baxaq.
1.Hünərin var gözüyumulu, mühakiməsiz, ilkin səbəb olmadan, düşüncəni heç olmasa bu müddət üçün kənara qoyaraq hissinə qapılmağa çalış; nifrət et, ya da sev, təki əlini
Hansımızın içində şeytan yoxdurki?Edebiyat
Hərkəsə salam! Bugün Lev Tolstoyun “Şeytan” adlı romanın təhlili ilə gəldim.Lev Tolstoyu çoxumuz “Hərb və Sülh”,”Anna Karenina”,”Ivan Ilicin ölümü ” adlı baş əsərləriylə tanıyırıq.Amma eyni zamanda “Şeytan” adlı az bilinən, insanı düşündürməyə sövq edən qısa bir romanda yazmışdır.
Məzmun:
Qısaca məzmunu sizə çatdırım. Eugene Irtenev ve qardaşı atlarının ölümündən sonra böyük bir mirasa sahib olurlar.Amma bu böyüül miras özündə böyük dərdlər gətirir.Çünki miras borclarla yüklüdür və qərar verməlidirlər – mirası qəbul edəcəklərmi yoxsa rədd edəcəklərmi? Eugene mirası qəbul edir və qardaşının payınıda alır.Böyük torpaq sahələrini sataraq mirasdan geri qalan hisseni düzəldə biləcəyini fikirləşir..Anası ilə birlikdə fermaya gəlir yəni kəndə köçür deyək.Amma bir müddətdən sonra Eugene St. Petersburgda yaşıyarkən qadınlarla olan əlaqələri üçün darıxır.Kənd yeri olduğu üçün həmçinin öz statusunu itirmək qorxusu olduğu üçün bu barədə kimsəyə deməkdən çəkinir.Axırda meşəbəyinə bunu deyir və əri şəhərdə işləyən biri ilə gizli görüşməyə başlayır.Bir neçə ay bu əlaqə gedir.Sonunda, Eugene anası onun evlənmə zamanının gəldiyini düşünür və Eugene bu müvəqqəti əlaqəsindən əl çəkərək Liza Annenskaya-ya aşiq olur.Və Eugenenin içsəl çatımaları bundan sonra başlayır.
Əsər haqqında fikirlərim:
Belə uzun yazmağıma baxmayın heç bir spoiler vermədim.Sadəcə müəyyən yerə qədər kor şəkildə keçdim.Əsəri bitirəndə mənə bunun haqqında yazma istəyi gəldi.Bugünə qismətmiş deyək.Hansımızın içində şeytan yoxdurki? Demiş kimi eşidirəm Tolstoy babadan.Eugene obrazından insanların daxili münaqişələrini,arzularıya və günahlarıya başa çıxma dövrünü ələ alır.Həqiqətəndə bəzən intihar qədər insanı gətirən bu daxili münaqişələr necədə boyük fırtınalar yaradır insanın içində.Bunları Tolstoy Eugene
Hərkəsə salam! Bugün Jack Londonun “Kızıl vəba” adlı qısa bir romanın təhlili ilə gəldim.Keçən dəfəki təhlildə dediyim kimi Jack Londonun əsərlərinə ard-arda qulaq asdım.Xoşuma gələnlərdən biri də bu əsəridir.Əsər 1912-ci ildə yazılmasına baxmayaraq günümüzdə belə təsirini sürdürən hekayə təqdim edir.
Məzmun:
Spoiler vermədən qısa bir məzmunun deyim.Hekaye 2073-cü ildə adındanda göründüyü kimi, “Kızıl veba” adı verilən ölümcül bir xəstəliyin dünyanı yox etməsinin ardından yaşananları danışır.Ana obraz “köhnə dünya” olaraq xatırlanan zamanlara dair xatirələrlə dolu yaşlı bir professordur.Birazda qısaltsam professor öz nəvələrinə xəstəliyin nə vaxt yayılmağa başladığını,əvvəl dünyanın necə olduğunu, necə sağ qaldığını bir sözlə xatirələrini danışır.
Əsər haqqında fikirlərim:
Mənim fikrimcə, yazıçının çatdırmaq istədiyi ne etsəkdə,ekosistem pramidasında ən yüksəkdə dursaqda təbiət qarşısında,gözlə görünməyən bir virus qarşısında acizik.Həqiqətəndə indiki həyatımıza baxsaq bunu açıq aydın görmək olur.Və təzədən təbiətə dönüş.Ovçuluq, qəbilə halında yaşamaq,əkinçilik bunların önəmli mövqedə olmağı.
Psixolojik cəhətdə əsərdə gözümə çarpan şeydə müəyyən qrup insanların olduğu vəziyyətdən istifadə etmələri necədə vəhşiləşmələridir.Bəlkədə virus bunun yanında bir uşaq kimi qalır.Çünki xəstəlik oğurluq eləmir,evleri binaları yandırmır,şüurlu olaraq adam öldürmür.Nə demək istədiyimi başa düşərsiniz.
Keçən dəfə dediyim kimi yenədə çay süfrəsindən durmalıq bir sonluqla bitdi.Uzun olsaydı bir 1984,Cesur yeni dünya kimi bir əsər görərdik.Bəlkədə belə dadında buraxmağı daha yaxşıdır.
Həmişə öz-özümə verdiyim sual -məsləhət görərdimmi? -Bəli! Fərq eləmir hər bir yaş dğvrünə məsləhət görərəm.Sizinlə bəyəndiyim alıntılarıda paylaşım.Xoş mütailələr!
Alıntılar:
1. Demek ki,
Reklam