Toplumlar organizma ise, özünde bilinç olması bakımında, tamamen fiziksel olan organizmalardan farklıdırlar ve ifade sistemlerinden başka bir şey değildirler. Bunların yaşayan varlıklar olduğunu söyleyen birisi, "yaşayan bilinçler, fikir organizmaları" olduklarını eklemezse, özelliklerini yeterince iyi belirtmemiş olur.
Biçim ve üsluptaki ilkelliğine rağmen Tanzimat yazarı toplum öğretmenliğine erkenden girişmiş ve kendisinde siyasal-toplumsal bir misyon görmüştür. Ne var ki, aynı edebiyatın 19. yüzyılın sonunda, Avrupa edebiyatının ustalık düzeyini temsil eden Rus edebiyatına aldırış etmeden şiirde Fransız parnasyenlerinin sembolizmini izleyip tamamen biçimci bir niteliğe büründüğü açıktır.
Tanzimatçılar başlık, kalın gibi evlenmeyi güçleştiren adetlerden hoşlanmıyorlardı. Çıkan tenbihler bu geleneği yasaklamak amacındaydı; ayrıca bütün ülkede de bu adetin ne derecede yaygın olduğu araştırılmıştı. Daha 1840 yılında Ermenek ilçesinde "kız başlığı namıyla alınan mebaliğin tahkiki" Babiali'den emredilmişti.
Kadının özgür çalışma hayatına girişi, Türkiye tarihinde sanayiden önce eğitim alanında olmuştur ki, bu gelişme günümüz Türkiyesi'nde kadının bürokrasideki güçlü durumunun bir nedenidir.