İslâmi öğretide, bu söylediklerimizle bağıntılı olan ilginç ve önemli bir husus vardır: sözlük anlamı "açılış" olan Fatiha suresinde, yani Kur'an'ın birinci suresinde sözü edilen "doğru yol" (Strat-t mustakim), Lao-tseu'nin "Te"si gibi, "doğru (ya da düz)" olması ve yükselmek (kalkmak) anlamına gelen "kam" kökü uyarınca burada dikey yönün söz konusu olduğu tasavvur edilmelidir. Böyle olduğunda, bu "doğru yol"un "Dalâlette olanların ya da Tanrı'nın gazabına uğrayanların değil de, Tanrı'nın lütfuna mazhar olanların yolu" olarak tanımlandığı sonuncu ayetin anlamı kolayca anlaşılabilir. İlahi lütfa mazhar olanlar varlıkları evrensel (ilahi) irade ile uyum içinde olarak "Göğün etkinliği"ne (activitè du ciel) doğrudan muhatap olanlar ve bu etkinlik tarafından yüksek hållere ve bütünsel tahakkuka yöneltilenlerdir. Öte yandan, gazabın lütufa doğrudan zıt oluşu nedeniyle, gazap da dikey eksen vasıtasıyla tahakkuk eder. Fakat, inici yöndedir, aşağı hallerle ilişkilidir. Bu semavi yolun (cennet yolunun) zıttı olan cehennem yoludur ve bu iki yol dikey eksenin beşeri hålden itibaren, biri yukarı diğeri ise aşağı yönde olmak üzere, ayrıldığı yarılarını oluştururlar. Nihayet, sözcüğün özgün anlamında, delâlette olanlar insanların çokluk ve çeşitliliğe kapılmış olan ve "Merkezdeki Ağaçın etrafına sarılmış olan yılanın kıvrımlarıyla temsil edilen tezahür devrelerinde yanılgı içinde başıboş dolaşan çoğunluğudur.
Sayfa 146
Reklam
Selanik'te hayale kapıldın, başka yerlerde yine hayale kapıldın! Dön dolaş bakalım, bu düşüncesizce uçuştan usanıp bir fidanın güzel bir dalına ömür boyu konuncaya kadar durma dön dolaş... Hayır, kolun kanadın kırılmayacak, uçuruma yuvarlanmayacaksın, çünkü küçük kuşların Tanrı'sı böyle buyurdu, çünkü bu sevgili, uçarı kişinin çevresinde onu kollayan melekler var.
Muhabbet bir dilde bir kalpte gezinirdi. Peygamberimiz gönlünü dil eyleyince Aişe'si konuşurdu. Muhabbet en çok kelama koşardı.
Yıldızlara baktı - uzak ve aldırışsızdılar - ve ben Galaksi'nin Büyük Budala'sı olmalıyım diye düşündü.
Yunus Emre'den
Canım kurban olsun senin yoluna
Adı güzel kendi güzel Muhammed
Gel şefaat eyle kemter kuluna
Adı güzel kendi güzel Muhammed
Mümin olanların çoktur cefası
Ahirette vardır zevk u sefası
On sekiz bin âlemin Mustafa'sı
Adı güzel kendi güzel Muhammed
Sayfa 142
Reklam
Reklam