Hilyetü’l-Evliyâ ve Tabakâtü’l-Esfiyâ Eseri Üzerine İnceleme
Giriş
İslam tasavvuf ve zühd literatürünün en kapsamlı ve etkili eserlerinden biri olan Hilyetü’l-Evliyâ ve Tabakâtü’l-Esfiyâ (Arapça orijinal adı: Kitâbü Ḥilyeti’l-evliyâʾ ve ṭabaḳāti’l-aṣfiyâʾ), 5. yüzyılın önde gelen hadis âlimi, tarihçi ve sûfî Ebû Nuaym el-İsfahânî (ö. 430/1038) tarafından kaleme alınmış bir tabakât ve biyografi derlemesidir. Eser, sahâbe döneminden başlayarak ilk üç asırdaki zâhid, âbid ve sûfîlerin hayatlarını, menkıbelerini, hikmetli sözlerini ve rivayet ettikleri hadisleri sistematik biçimde ele alır. Yaklaşık 800 şahsiyetin biyografisini içeren bu çalışma, tasavvufun tarihsel gelişimini belgelemekte ve zühdün İslamî temellerini savunmak amacıyla yazılmıştır. Müellif, sûfîlere yönelik dönemin eleştirilerine (özellikle hulûlcü ve ibâhiyecilerin sızması iddialarına) karşı, faziletli zâhidlerin meşruiyetini Kur’an, Sünnet ve sahih rivayetlerle ispat etmeyi amaçlar. Bu inceleme, eserin yazarını, tarihsel bağlamını, yapısını, içeriğini, teolojik ve felsefî boyutlarını, etkilerini ve modern yorumlarını akademik kaynaklara dayalı olarak detaylı biçimde ele alacaktır. Analiz, TDV İslâm Ansiklopedisi, klasik tabakât literatürü ve çağdaş araştırmalardan yararlanıldı.
Ebû Nuaym el-İsfahânî'nin Hayatı ve Eserleri
Ebû Nuaym Ahmed b. Abdullah b. Ahmed b. İshâk el-İsfahânî, Hicrî 336 (Miladî 948) yılında İsfahan’da doğmuş, Şâfiî mezhebine mensup bir hadis âlimi, fakih, tarihçi ve sûfîdir. Fars asıllı bir aileden gelen müellif, dedesi Muhammed b. Yûsuf b. Ma‘dân (ö. 184/800) gibi tanınmış zâhidlerden etkilenmiştir. Sekiz yaşından itibaren Ebü’ş-Şeyh ve İbnü’l-Mukrî el-İsfahânî gibi hocalardan hadis eğitimi almış, Buhârî ve Müslim’in sahihlerini ezberlemiş ve Şâfiî fıkhında ihtisas yapmıştır. Geniş