Arabistanlı Lawrence olarak bilinen, Thomas Edward Lawrence aslında diğer arkadaşları mesela Gertrude Bell gibi arkeologtur. İngiliz devleti bu kişileri Arapları ve Kürtleri kışkırtmak için kullanmıştır Birinci Dünya Savaşı sırasında. İngilizlerin Arabistan ve ortadoğuya verdiği önem aslında emperyalist, sömürgeci çıkarları yüzündendir. Yoksa Arapları çok sevdiklerinden ya da onlara özgürlük getirmek istediklerinden değildir. Hindistan ve diğer sömürgelerini o dönemde korumak için aslında bunu yapmışlardır. Zaten savaş sonunda da gizli olan Skyes-Picot anlaşmasını uygulamaları veya Yahudi devleti kurma girişimleri Arapları aldattıklarının açık göstergesidir. Bu kitapta da Lawrence bu dönem olan hatıralarını yazmış. Çok fazla gereksiz detay ve tasvir yazmış bence.
Kitabın ön sözünde Lawrence, yayımlanan metnin orijinalinin yarısından bile az olduğunu söylüyor. Bu bilgi metni okurken gerçekten hissediliyor. Özellikle kitabın neredeyse ilk yüz sayfası, yayımlanmayan bölümlere gönderme yapar gibi, büyük ölçüde çöldeki deve yürüyüşlerinden ibaret. Bu durum ister istemez şu soruyu doğuruyor: Okurun görmediği kısımlar mı asıl meseleydi? Faysal gibi kilit figürlerle daha fazla zaman geçirdiğini düşünmek doğal olsa da, Lawrence’ın anlatısında günlerin büyük kısmı Bedevilerle ve karar mekanizmasının dışında kalan kişilerle geçiyor. Birlikte yol aldığı insanların çoğu, Lawrence’ın gözünde neredeyse yalnızca birer “katil” gibiler. Modern anlamda asker sayılmıyorlar; harp sanatından ve anlık durumu avantaja çevirmekten habersizler. Lawrence onları aşırı tembel buluyor; kan davalarının askıya alınmasına rağmen yan yana savaşırken bile birbirlerinden çekindiklerini, güvenmediklerini söylüyor. Türklere karşı büyük bir kin beslediklerini kabul ediyor ama bu kinin, birbirlerine duydukları nefretten vazgeçirecek kadar güçlü olmadığını özellikle vurguluyor. Ganimete düşkün, bireysel çıkar odaklı ve birlikte savaşma becerisi zayıf bir topluluk olarak resmediliyorlar. Bununla birlikte Osmanlı ordusu içindeki casusların rolü, yaşanan büyük felaketlerin önemli bir nedeni olarak öne çıkıyor. Cemal Paşa’nın baskın karakteri olmasaydı, sonuçların çok daha yıkıcı olabileceği de fark ediliyor.
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
T. E. Lawrence 
Çölde İsyan bitti.. Yüzlerce kitap okudum hiçbirinin yazarından ve konusundan böyle tiksinmedim. Okuduğum hiçbir kitapta böyle duygusal ve taraflı olmadım.
Aslında Çölde İsyan okumamın sebebi 1. Cihan harbinde Türklere karşı Araplar ihanet etti mi etmedi mi diye bir tartışma var. Bunu en iyi bilen orada birebir bulunan İngiliz ajanı T. E. Lawrence kitabından öğrenmek istedim.
Çölde İsyan kitabında T. E. Lawrence ne söylemiş birebir Alıntılarını attım. Araplar ihanet etti mi? Etmedi mi?? yada bu Lanet olası pis adam T. E. Lawrence ne kadar doğru söylüyor? Bilemiyorum.
Benim için gerçek olan tek şey. Yüzbinlerce kara bıyıklı vatan evladını o çöllerde bıraktığımızdır... Mezarları bile belli değildir...
Bu Lanet olası kitaba veda ederken, kendimce her zamanki gibi tüm kitabı kapsayan anafikir alıntıyı paylaşıyorum.
"Araplar beni neşeyle karşıladı." Çölde İsyan T. E. Lawrence sayfa 38 Kronik Yayınları..Haini kumundan bol, çöl toprakları.Alıntı
Öncelikle bu kitabın bir propaganda kitabı olduğunu bilerek satın alın veya okuyun. Kitabı bitirene kadar ömrümden ömür gitti resmen. Anlatımı dağınık, savruk.. zaten roman değil günlük diyebileceğimiz bir kitap. Adından da anlaşıldığı üzere, İngiliz destekli hain Şerif Hüseyin ve oğullarının I.Dünya Savaşı yıllarındaki arap isyanını anlatıyor. İsyanın kilit isimlerinden biri olan Arabistanlı Lawrence isyan boyunca yaptıkları tüm kalleşlikleri derinlemesine anlatmış. Türk ve Atatürk çizgisinde olan Türk milliyetçiliğini benimseyen ben, kitabın sonlarına doğru özellikle sinir krizleri geçirdim. Her okuyan veya okumuş Türk’ün de aynı duyguları yaşadığını/yaşayacağını düşünüyorum. Arapları zaten sevmem bu kitap da sevmeme nedenlerimi perçinlemiş oldu.
Çöl topraklarında can vermiş aziz şehitlerimizin ruhları şâd, isyancı hainlerin de ateşleri bol olsun.
Thomas Edward Lawrence... İngilizler tarafından Arap isyanlarını yönlendirmesi için görevlendirilen ajanlardan sadece bir tanesi...
Namıdiğer, Arabistanlı Lawrance...
18. yy.ın sonlarında gerçekleşen Fransız İhtilali ve onunla gelen milliyetçilik akımı dünya siyasetinin dönüm noktası olmuş, bugünün tarih şekillenmesinde başrolü oynamıştır. Bünyesindeki milletleri din çatısı altında bir arada tutan imparatorluklar milliyetçilik akımıyla isyanlara, savaşlara, ekonomik buhranlara karşı ayakta duramamış; zamanla parçalanmış ve yıkılmıştır.
İslamiyetle bütünleşen Osmanlı İmparatorluğu da bu devletlerden biridir. Birçok milleti "halifelik" makamıyla ayakta tutan Osmanlı, uzunca bir süre büyük bir coğrafyaya egemen olmuştur. Zamanla bu özelliğini yitirmiş, ekonomisi bozulmuş, ilerleyen toplumlara ayak uyduramamış ve en sonunda milliyetçilik akımının büyük darbesiyle yıkılmaya mahkum olmuştur.
Bu son dönemde hızla toprak kaybeden altı asırlık koca imparatorluk çareyi "cihat" çağrısında aramış ancak aradığını ne acı ki bulamamış, bulamadığı gibi de din kardeşim dediği, gayrimüslimlere karşı aynı safta savaşmasını istediği Müslüman Arap kardeşleri tarafından ihanete uğramış, sonuç olarak Afrika kıtasındaki topraklarını kaybetmiştir.
İngiliz ajanı Lawrence tarafından kaleme alınan bu kitap Arap İsyanı'nın nasıl cereyan ettiğini, İngilizlerin isyana verdiği desteği, Arapların hangi stratejilerle ayaklandığını ve bu ayaklanma sonucunda din kardeşlerine karşı gayrimüslimlerle işbirliği yaparak bağımsızlığını(!) ne şekilde kazandığını anlatıyor. Lawrence kitabı boyunca ne Osmanlı adını kullanıyor, ne de İslam'ı: Türkler diyor. Tüm mücadelenin Türklere karşı verildiğini anlatıyor. Anadolu'nun garip, yoksul evlatlarının çöllerde nasıl heder olduğunu; Müslüman Araplarla bir olup
Birinci Dünya Savaşı'nın başlaması sonrası Şerif Hüseyin ve oğulları Hicaz'da Osmanlıya karşı ayaklanır. Bu ayaklanma ile alakalı olarak eski arkeolog ve araştırmacı Lawrance bölgeye gönderilir. Cidde limanına inen Lawrance kısa süre sonra Faysal ile tanışır ve artık bu isyanı başarıya ulaştırabilecek Prensin kim olduğun anlamıştır. Eser Faysal ve Hüseyin Başta olmak üzere Avde gibi aşiret liderlerine kadar pek çok kişiden, onların aşiret yapılarından, bölgede hakim olan mevsim çöl şartları ve insanların kıyafetlerinden tüketim alışkanlıklarına kadar değinen önemli bir eser. Eseri okurken eserde adı geçen şehir ve kasabalara mutlaka haritada bakmanızı ve isyanın yönünü doğru anlamanızı tavsiye ediyorum. İsyan güneyde başlayıp kuzeye Akabe'ye kadar uzanıp oradan Şam'da İngiliz orduları ile bulaşıyor. Eserde beni en çok yaralayan şey ise Lawrancenin: "gittiğimiz her bölgede doğal müttefikler buluyoruz" sözüydü. Gerçekten de gittikleri her yerde Osmanlı'ya isyan etmeye hevesli ve istekli kabileler bulunuyordu. Akabe gibi önemli bir şehir dahi çok kolay ve nerdeyse kayıpsız Osmanlıdan alınmıştı. Temel sebebi bölgedeki Arapların sağladığı istihbarattı. Pek çok şehir kasaba köyün ve isyanın hikayesi. Bolca interneti kullandıracak, isyanı ve dinamiklerini anlamanızı sağlayacak önemli bir eser.