Beatrice Forbes Manz, Timur’u sadece vahşi bir istilacı veya dahi bir komutan olarak değil; kabile toplumlarının doğasını çok iyi çözen, askeri gücü siyasi manipülasyonla birleştiren ve bozkır göçebe kültürünün tarihteki son büyük küresel imparatorluğunu kuran dahi bir "sistem kurucu ve yöneticisi" olarak özetlemektedir.
Timurlenk-Bozkırların Son Göçebe Fatihi 14. yüzyıl Orta Asya sosyo-politik yapısını analitik süzgeçten geçiren bir monografidir. Yazar, geleneksel kronolojik biyografiden ziyade , Cengiz Han soyundan gelmediği için meşruiyet sorunu yaşayan askeri bir liderin, Avrasya bozkırlarındaki parçalanmış aşiretlerini nasıl birliktelik haline dönüştürdüğünü inceler. Eserin temel sorunsalı, Timur'un askeri başarılarından ziyade, otoritesini kurumsallaştırma ve idame ettirme stratejileridir. Çağatay ulusu içindeki rakip aşiret isyanları, Moğol-Yasa gelenekleri ile Islam arasında sentezi ve sürekli fetih politikalarını ele alır.
“Kötü bir anıyı unutmanın en iyi yolu güzel bir tanesiyle değişmektir.”
Kitabın başlangıcı bile Türk’ün ne kadar medeni ne kadar ileri görüşlü ne kadar ince fikirli olduğunu gözler önüne sererek ilerliyor.alparslan’ın Diojen karşındaki tutumu onun onurunu incitmemek için yanında çadır kurdurması fakar ülkesine dönen diyojenin kendi tarafında gözleri oyulması ve ölmesi melikşahın zaferi kardeşine nasip olsun diye dua etmesi takvimin yenilenmesi avrupanın ise 1582 de takvimi düzeltmesi bakın durun daha başlamadık
I haçlı seferi 1096-1099:
Günaha bulanan hristiyanların tövbe etmesi zengin günahkar için 4 ing altını fakir için 9 şiling bununla da yetmeyip 300 yıllık bir günahkar cezası çıkıyordu din buna bir kılıf buldu ve haçlı seferine katılacak olanların günahlarının affedileceğini duyurdu hatta ölenlerin cennete gideceği Papa II urbanus fransa’ya dönerek Clermont Konsilini topladı fransanın en önemli lideri Tolulouse kontu Raymond de Saint Gilles ve başpiskopos Adhemar de MOnteil talip oldular oluşan haçlı ordusuna katılım büyüktü kadınlar çocuklar herkes içindeydi ( nede olsa günahları affedilip cennete gidecekler ) Bizans imparatoru I Aleksios bu büyük kalabalığı istemedi çünkü geçtikleri yerleri talan edecek çok zarar vereceklerdi ki öyle de oldu .bunun üzerine Aleksios haçlılara refakatçi ordular verdi .
Ağustos 1096 yılında 4 esas haçlı ordusu avrupanın değişik yerlerinden yola çıktı .
1.ordu Fransalı Franklar ordusu Vermandois kontu hugue le grand robert courteheuse ve robert flndralı loren kaynaklı orduyu gecikmeyle takip edecek
2.ordu Loren kaynaklı ordu almanyayı geçip balkanlara kuzeyden girecek aşağı loren dükü godfrey de Bouillon kardeşi Baudouin de Boulogne ve kuzeni Bourglu Baudouin
3.ordu Güney Fransalılar ordusu Toulouse kontu IV Raymond veya Raymond Saint -gilles kuzey italyadan balkanlara girip Sırbistan ve Makedonya
İlber Ortaylı’nın da önerdiği kitaplardan biri olan Timurlenk: Bozkırların Son Göçebe Fatihi, Orta Asya tarihinin en etkili hükümdarlarından biri olan Timur’un hayatını, yükselişini ve kurduğu imparatorluğu ayrıntılı biçimde ele alan kapsamlı bir biyografi çalışması.
Kitapta Timur’un fetihlerinin yanısıra, içinde yetiştiği siyasi ortam da anlatılıyor. Timur doğduğunda Cengiz Han’ın mirasını sürdüren Çağatay Ulusu eski gücünü kaybetmiş, bölgede kabile mücadeleleri başlamıştı. Beatrice Forbes Manz, Timur’un bu karmaşık ortamda nasıl yükseldiğini, kabileler arasındaki dengeleri ustalıkla kullanarak nasıl iktidarı ele geçirdiğini ve Çağatay geleneğini sahiplenerek meşruiyet kazandığını oldukça başarılı bir şekilde aktarıyor.
İran, Irak, Afganistan, Kafkasya, Hindistan, Suriye ve Anadolu’ya uzanan seferleri; Altın Orda Hanlığı ile mücadelesi, Delhi Seferi ve Ankara Savaşı gibi dönüm noktaları kitapta yer buluyor. Timur’un askerî dehasını, siyasi zekâsını, devlet yönetimini ve Semerkant’ı dönemin en önemli ilim, sanat ve ticaret merkezlerinden biri hâline getirme çabasını da gözler önüne seriyor.
Kitapta dikkatimi çeken noktalardan biri de Timur’un ölümünden sonraki süreç oldu. Timur bütün otoriteyi kendi şahsında toplamış, güçlü bir devlet kurmuş olsa da ardında sağlam bir veraset sistemi bırakamamıştı. Bu nedenle ölümünün ardından oğulları ve torunları arasında taht mücadeleleri başladı. Yazar, Timur’un neden büyük bir fatih olarak başarılı olduğunu anlatırken, kurduğu düzenin neden aynı başarıyla sürdürülemediğini de açıklıyor.
Timur çoğu zaman yalnızca Ankara Savaşı ve Yıldırım Bayezid ile olan mücadelesi üzerinden hatırlansa da bu kitap onu çok daha geniş bir perspektiften ele alıyor. Akademik yönü güçlü, yer yer yoğun ama Timur’u, Timurluları ve Orta Asya tarihini
Kronolojik Timur
Öncelikle Zuhal hanımın kitabının çevirisini müthiş bir şekilde yaptığın hakkını vermek istiyorum. Her anlamda okuyucuyu doyuracak şekilde bir çeviri olmuş. İki ilişki bu kitabın ana ilgi alanlarını oluşturur ve yazarın cevaplamaya çalıştığı temel soruları ortaya koyar. Bunlardan ilki, kurumlarla onların doğurduğu siyasi dinamikler arasındaki bağlantıdır. Bu bağlamda, toplumsal, siyasi ve idari yapıların, içlerindeki kişilerin eylemlerini nasıl ve ne ölçüde belirlediğini, buna karşılık bu kişilerin de kendilerini sarıp sarmalayan bu yapıları nasıl kullandığı gösterilmeye çalışılmıştır. Üzerine eğinilen ikinci ilişki siyasetle denetim arasındaki bağlantı. Beylik toplulukları genellikle son derece siyasileşmiş topluluklardır ve faal ve başına buyruk siyaset anlayışları, kişisel hükümranlığa açık bir tehdit yöneltir. Bu kitabın büyük bölümü de Timur'un siyasi faaliyetleri bastırma tarzı ile bunun, hüküm sürdüğü toplum için ne anlama geldiğinin bir incelemesidir.
Timur'un konumu için tehdit arz eden siyaset, Çağatay Ulusu’nun beylik siyasetiydi, yani kendisinin iktidar basamaklarını çıkarken yaptığı siyaset. Ulus'a temel yapısını kazandıranlar, onun mensuplarını, toprağını ve kimliğini belirleyen Türk-Moğol beylikleriydi.
Timur’un yaşantısını ve fethettiği yerleri düşününce 1402 yılında Osmanlı İmparatorluğu ile yaptığı savaşın bizim için büyük önem taşınmasına rağmen, onun hayatında ne kadar küçük bir yer edindiğini daha net anladım.
Son olarak, şaşırdığım bilgilerden bir tanesi de Timur’un sefere çıktığı askerlerinin yanında karılarının ve çocuklarının da olmasıydı.
OLMASA SİYASET…
Büyük Fâtih Timur’un hayatını ve yapıp ettiklerini kronolojik olarak öğrenirim diye aldım ama, kitap, bu konulara da girmekle beraber, daha spesifik bir konuda bilgi vermek üzere yazılmış: Emir Timur’un iktidara yükselişi ve hükümdarlığı sırasında, içinden çıktığı Çağatay Ulusu’nun Türk-Moğol karışımı aşiret yapısıyla nasıl bir ilişkide bulunduğu, bu yapıyı nasıl aştığı ve değiştirdiği…
Yararlı bir eser olmakla birlikte, kitabın işgâl ettiği basamak, amatör tarih meraklılarından bir seviye daha yukarıda.
Okuyunca, en büyük fatihlerin bile siyasî manevra ve dengelere, devamlı arkasını kollamaya ihtiyaç duyduğunu görmek ilginçti.
E, ne demişler?
“Nizâm-ı âlem içün gerekdir itaat
Fesâd bulur cihân, olmasa siyâset.”