Dema min nû pirtûkê da destê xwe min ji xwere got bixwînim nexwînim hewceyî xwendina vê pirtûkê dike gelo (mamoste nebihîze welleh wê nifiran bike) lê piştî min hevoka pêşî
"Me bo hebûnê şer kir.
Baş e, evqas jiyanên ku qediyane, çi ne?
Ez di bin bandora hevokê de mam min fehm kir kū divê kû pirtûk bê xwendin
Lîlav di zimanê kurdî de tê wateya ava ku ji helandina berfê dertê, yanî ava biharê ya zelal û hênik. Nivîskar ev nav ne tenê wekî navekî fîzîkî, lê wekî metaforekê bi kar aniye. Çîrokên di pirtûkê de mîna lîlavê ne; carinan sar û cemidî ne (ji ber rastiyên jiyanê yên giran), carinan jî wekî mizgîniya biharê hênikahî û hêviyê didin dilê mirov.
Nivîskar vê pirtûkê de şêwazeke gelekî kurt, fersendî (mînîmalîst) û helbestî bi kar tîne. Çîrokên wî dirêj nabin; bi çend hevokan an bi rûpelekê dikare cîhaneke mezin bide avakirin. Ev yek di diyalogên pirtûkê de jî xwe dide nîşandan. Wekî ku di pişt pirtûkê de jî tê gotin, dema ku jê tê pirsîn "Çima helbest û çîrokên xwe wisa kin kin dinivîsî?", ew dibêje: "Mirin li ber deriyê me teva ye. Ez naxwazim yek helbest û çîrok jî di nîvî de bimîne." Ev bersiv bi xwe jixwe felsefeya pirtûkê û leza jiyanê ya di nav sînorên mirinê de nîşan dide.
Zimanê pirtûkê kurdiyeke şirîn, herikbar û zelal e. Nivîskar ferhengoka deverê (Batman û derdora wê) û rîtma zimanê axaftinê pir baş di nav hunera çîrokê de bikaranîye
Pirtûk rasterast ji dilê civakê û jiyana rojane pêk tê Di pirtûkê de mirov rastî gelek mijaran tê
Evîn û Hesret Têkiliyên di navbera mirovan de, evînên ku di nîvî de mane û hesreta demên berê.
Şer, Wendabûn û Êş Bandora şer û rewşa psîkolojîk a li ser civakê, trawmayên ku mirov di jiyana rojane de dikişînin.
Rastiya Jiyana Bajêe Hevrikiya mirovê nûjen a bi bajêr re, tenêbûn û hewldana hebûnê .
Karakterên pirtûkê ne
Nirxandina Romana "Tu" ya Mehmed Uzun
Mehmed Uzun, bi romana xwe ya "Tu" re bingeheke nû avêtiye di edebiyata kurdî ya modern de. Ev berhem ne tenê romanek e, di heman demê de bîra neteweyî û lêgerîna nasnameyê ye.
Li jêr ji bo vê kitêba girîng analîzeke kurt û kûr heye:
Nirxandina Romana "Tu" ya Mehmed Uzun
1. Mijar û Naverok
Romana "Tu", li ser hîmê bîranîn û nasnameyê hatiye avakirin. Lehengê romanê di hucreyeke tarî û teng de ye. Ev hucre, hem temsîla girtîgeheke fîzîkî dike hem jî temsîla bindestiya gelekî dike. Lehengê ku di bin îşkenceyê de ye, ji bo ku hişê xwe winda neke û li ber xwe bide, vedigere paşeroja xwe. Ew bi rêya bîranînan, zarokatiya xwe, gundê xwe, çîrokên kal û pîran û êşên welatê xwe tîne bîra xwe.
2. Şêwaza "Tu" (Teknîka Vegotinê)
Navê romanê bixwe ("Tu"), nîşaneya teknîka wê ye. Nivîskar li şûna "ez" an "ew", bi kesê duyemîn ango bi "Tu" re dipeyive. Ev şêwaz:
Xwîner rasterast dixe nav ruhê leheng.
Dûrbûna mirov a ji xwe (alienation) nîşan dide; lehengê ku di hucreyê de ye, li xwe wekî kesekî xerîb dinêre.
Veguherîneke monologa hundurîn a pir bi bandor.
3. Ziman û Estetîk
Mehmed Uzun di vê berhemê de zimanê kurdî ji asta "zimanê gundî û çîrokan" derxistiye û kiriye zimandê felsefî û hunerî. Ew bi hostayî peyvên klasîk û nûjen li hev tîne. Hevokên wî carinan mîna helbestekê diherikin, carinan jî mîna qêrînekê hişk in.
4. Sembolîzm û Hucre
Hucreya di romanê de, tenê cihê girtîbûnê nîne; ew der laboratuwara ramanê ye. Li wir, leheng nasnameya xwe ya kurdî ji nû ve ava dike. Tirs, tenêtî û îşkence bi rêya bîranînan têne têkbirin. Ev nîşan dide ku "hiş û bîr" çekên herî mezin ên li dijî windabûnê ne.
Encam
"Tu", romana destpêkê ya Mehmed Uzun e (1985) û di edebiyata kurdî de şoreşek e. Ev pirtûk ji bo her xwînerekî kurd mîna neynikekê ye. Uzun bi vê romanê ji me re dibêje:
📚🔔 Tatil zili çaldı!
Bir yıl boyunca verilen emeklerin ardından şimdi dinlenme, keşfetme ve yeni maceralara atılma zamanı. 🌞
Bu yaz bol kahkahalı, bol anılı ve elbette bol kitaplı geçsin. Tüm öğrencilere keyifli tatiller diliyoruz! 💙📖
Neynikek di tariya hundirîn de asê maye ku her ku mirov bêdeng dimîne, mezin dibe. Di vê çîrokê de ku heta nav jî giran in, her kes hinekî sûcdar e, hinekî tenê ye. Gava tu fêm dikî ku tiştê te digot qey tu jê direvî, di rastiyê de wijdana te bi xwe ye, êdî veger tune. Ev pirtûk tîne bîra me ku heta bêdengî jî dikare biqîre. 
Roger Sozdar 
Tırs
Roger Sozdar Tırs
HEÇKUÎZMA DUXALÎSTEdebiyat & Roman
Lİ DÛ BİHUŞTA BERZE
“Heke em mehkûmê zemanekî bin, zeman jî mehkûmê mekanekê ye.” 186
Çîroka Profesorekî ketî duv folklora efsaneyên dîrokê û Sofî Omer. Profesorekî dêya wî Pûr Xanim (Colemergî) û bavê wî Kanî Beg (Cizîrî); profesorekî li Zurîha Swîsrê hatî dinyayê, li wê derê çûyî zanîngehê û piştre, “bo bernameyeke nava zanîngehan tê Amedê, careke din paşve venagere-73” . Çîroka Profesor Mîrza:
“,agahî ji Mîrza re tê, KU dayika wî, bi mêrekî Alman re diçe, bavê wî dide dû jineke Fransiz. 74”.
“…rojekê nameyek ji welatê biyanî jê re tê KU dibêje; dayika te miriye bila hayê te jê hebe.” 74
Û û û
“Jîyana Profesor Mirza hatibû û li gotina “heçku” asê mabû.”
Û û û
“Hûû Eşimm Wihû! Tûşî Papa! Ho Şaturna!”
Û kutekuta dilê wî li ser bêndera şevê gêre dikir. -175
Çîrokeke enteresan, balkêş lêbelê em ê ne li ser tevna çîrokê û teşeya vegotina romanê rawestin, bêtir behsa kesayîya zimanê li romanê bikin.
“Êdî qîma dilê wî bi Çİ gotinan nedihat û sebra wî bi ÇU tiştî nedihat. Dinya lê hatibû hev..heçku. Dîsa dihat û diçû xwe li “heçkê heçkuyê” asê dikir. Her tişt jê re bi qasî “heçkuyekê” dûr, bi qasî “heçkuyekê” jî nêzîk bû.” 227
1- Êdî qîma dilê wî bi Çİ gotinan nedihat û sebra wî bi ÇU tiştî nedihat.
2- Dinya lê hatibû hev..heçku.
3- Dîsa dihat û diçû xwe li “heçkê heçkuyê” asê dikir.
4- Her tişt jê re bi qasî “heçkuyekê” dûr, bi qasî “heçkuyekê” jî nêzîk bû.”
Ev çar hevokên li pey hev “kesayîya zimanê li romanê” nîşanî me dide lêbelê dîsa jî em li tevahîya romanê binêrin.
1- .. Duxalîzm (cotxalîzm)
Tişta li romanê herî ewil bala mirov dikêşe, bikaranîna xalbendîyan e. Ji bo li romana nivîskar a bi navê 4 Kotra 4 Çela bala min kêşabû, bi teybetî min bala xwe da bikaranîna xalbendîyan. Ji vê hêlê ve vegûherîneke darîçav xwe dide xwîyandin. Anarşîya
Balindeyên dilhênik vê carê lap şerîdine, bune qêrîn ketine gewriya şevê :Bi rêwiyê şoreşker, bi tramvayê takekesî, malbatî û civakî,şerê hebûnê, xîzanî, bêzarî, tunebûn û wunda bûn. Her çîrokek portreya hêleke civakî û rewşa welêt e. Dibe ji ber wê ye berhem serdanpê tijî tirs û xof û bêzariye. Nepenî an jî eşkere, di pişt perdê de babeta sereke şerê, Îran û Îraqê û ê Kendavê ye.
Alîkî va,bandora wan şerê giran a li ser Kurdan: Tekoşerê Kurd ê ku hatine desteserkirin ê ku hatine windakirin.Alîkî din va hevokên xwe wek tevneke tingûz, arxaîn arxaîn lê kirî,xwêner wetrê hevokekî jê derxe nexş û nemûşê tevnê têk here. Xwêner bi şayesandin remze û metaforên ( #274081375)cihêreng wusa kaşî nava atmosfera çîrokan dibe. Destê xwêner dinya derve diqete. Çawa ku Kurdistana me azade, tu dert û kûlên me'y netewî tunene. Em jî wek hemî xelkê dinyayê ketine derd û keserê takekesî. Bawerim cara yekemin e ez wek xwêner ketime nav van xem û xeyalan. Hesteke pir xweş û balkêşe. Bi min axiriya van herdu hêmanan xwe gihande"Berxwedan jiyane " yê.
Nehayî wek her car çîrokên xwe bi hêmanên çandî ( "Porê xwe yê spî bi diyarî dihûnim. Bi kes û kar û xelkê nîşan didim ku bêbavtiya wan tê dernakeve, bê Fetah nînin.")xemilandiye. Bi karanîna ziman dîsa hêmaneke din a balkêşe
(#274007080)
Di çîroknûsiya Eta Nehayî de yek ji a herî berbiçav û kêfa min jî pir jê tê nediyariya dem,cîh û rewşê ye. Yekî zêdetir vêbêjer heye rêbaza dahatu(lashforward)û a rabirdu(flashback) dem û dewran dikevine rêzikeke xweser û rastiya efsûnire çav diqirpîne. Heta vê carê karakter bi miriyan re jî xeberdide(Nekromansi)
Di nava van hêmanan de Çîrokbêj ev çîrokbêj be,çawa û çima divê filankesê got nizam bêvankesê got.Ev jî pir
Nalîna Dil û Nivîsîna BilezKurdî
Puan vermedi
Helbestkara berhemê Leylana Sidîq li ser mijara Xwendina Bilez lêkolîn kirîye û berhemek bi wî navî jî nivîsîye; belkî ji bo wê ye berhem bi Nivîsîna Bilez hatîye amadekirin.
Hin teybetmendîyên berhemê:
1- Li nav helbestan peyvên sereke cînavk in; Ez û min (min hê bêtir in.) tu, ew, em…
Mînak: Li helbesta ewil/Nalîna Dil, 7 ez û 12 Min hene.
2- Li helbestan lêker li pêş in loma her riste ji du-sê hevokan pêk tên. (carinan çar)
Mînak: Li helbesta ewil/Nalîna Dil 21 cûre lêker hatine bikaranîn.
3-Li helbestan ravek û rengdêr zaf kêm in. Ev mijar balkêş e.
Mînak: Li helbestên Fatma Savcî navên xwerû nînin, miheqeq rengekî dide wan û wan dike rengdêr an jî rave dike. Li vê berhemê jî nav bi gelemperî xwerû ne.
Mînak: Li helbesta ewil/Nalîna Dil, bi tenê rengdêrek heye: “lingên tazî” li helbesta duyan/sêyan rengdêrek jî nîne.
4- Li helbestan gelek xalbendî hene. Loma helbest zêde-zêde hevokî ne. Li helbestên vê demê, hevok zaf kêm in, hoker zêdetir in (fiilimsi)
Mînak:
“Tu ji min re ne kek bû.
wek kevokekî azad bû.
Kê baskên te şikandin.
Tilîyên wan xwar bibin.”-13
5-Helbestkar zimanekî xwerû bi kar anîye, xemilandin, şemilandin û kemilandin nekirine, kêm caran zor daye peyvan.
Mînak:
“Dengên çivîkan wek hev e” -14
“Destmala xwe li dar bixin”- 38
“Ewrên spî ne em,
Bi guliyên xwe ve daliqandî ne.
Ewrên reş in em,
Bi ava zê ve zeliqandî ne.”15