Ümit Kutbay
@ukutbay
Aydın
85 okur puanı
Eylül 2017 tarihinde katıldı
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
ÇİÇEKLENMELER1000Kitap
Elimizde tuttuğumuz bazı kitaplar vardır; sesi yükselmez ama yankısı uzun sürer.
Melisa Kesmez’in “Çiçeklenmeler” adlı kitabı tam da böyle bir metin: bağırmadan konuşan, acele etmeden sarsan, büyük laflar etmeden derine inen bir anlatı.
“Çiçeklenmeler”, Melisa Kesmez’in edebiyatımızda ustalıkla ördüğü “küçük anların büyük duyguları” geleneğinin güçlü bir halkası. Yazar, hikâyelerini çoğu zaman gündelik hayatın neredeyse fark edilmeyen kırılma noktalarından kuruyor.
Dil sade, hatta yer yer neredeyse şeffaf; fakat bu sadelik bir yoksunluk olarak görülmemeli, çünkü bilinçli bir tercih.
Kesmez’in cümleleri gösterişli değil ama duyarlı; okuru etkilemek için süslenmiyor, hissettirmek için bekliyor.
Metin çoğunlukla içsel bir akışla ilerliyor. Olaydan çok duygu, sonuçtan çok süreç önemseniyor. Bu yönüyle “Çiçeklenmeler”, klasik olay örgüsüne alışık okuru zorlayabilir; ancak metnin edebi gücü tam da bu duygu aktarımından doğuyor.
Kitap doğrudan tarihsel ya da siyasal bir anlatı sunmuyor. Ne büyük toplumsal kırılmalar ne de açık politik göndermeler var. Ancak bu, metnin apolitik olduğu anlamına gelmiyor. “Çiçeklenmeler”, günümüz Türkiye’sinin ruh hâlini, bireyin içine çekilerek yaşadığı bir çağın sessiz siyasetini anlatıyor.
Toplumsal baskı, güvencesizlik, kadın olmanın görünmez yükleri, sınıfsal sınırlar ve kırılganlıklar açık sloganlar olmadan, gündelik hayatın içinden sızarak metne yerleşiyor. Bu anlamda Kesmez’in politikası, yüksek sesli bir itirazdan çok, ısrarcı bir tanıklık denilebilir.
“Çiçeklenmeler”, bastırılmış duygular, içe dönük çatışmalar ve duygusal kopukluklar üzerine incelikli bir psikolojik harita sunuyor. Karakterler çoğu zaman ne yaşadıklarını tam olarak adlandıramıyor; ama okur o duygunun ağırlığını hissediyor.
Modern psikolojinin sıkça tartıştığı
Yaşlanma üzerine1000Kitap
Kış mevsiminin iyiden iyiye kendini hissettirdiği bu günlerde, ilk defa yaşadığım bel tutulması sebebiyle, farklı duyguları bir arada yaşadığım süreçte, birkaç kitap okuması ve kitaba dair yazılar kendimi daha iyi hissetmemi sağladı.
Özellikle birisi, insan olarak zamanla, bedenle ve toplumla kurduğum ilişkinin sert bir muhasebesi gibiydi.
Jean Améry’nin “Yaşlanma Üzerine” adlı denemesi, yaşlanmayı romantize etmeden, onu insanın kendisine ve dünyaya yabancılaşmasının kaçınılmaz bir evresi olarak ele alıyor. Dolayısıyla bu tavır, kitabı hem sarsıcı hem de dürüst kılıyor.
Edebi açıdan “Yaşlanma Üzerine” yoğun, disiplinli ve tavizsiz bir metin. Améry’nin dili ne şiirsel ne de duygusal bir yumuşaklığa yaslanıyor. Aksine, felsefi deneme geleneğine yakın, keskin ve yer yer acımasız bir üslup tercih edilmiş. Okuru, yazarın elinden tutmaya çalışması yerine, düşünmeye zorluyor.
Bu tercih, kitabın en güçlü yanlarından biri olduğu kadar, aynı zamanda zayıf noktası da denilebilir. Çünkü metin, zaman zaman akademik bir sertliğe bürünerek duygusal temas alanını daraltıyor. Yaşlanmanın hissi boyutu, bilincin soğuk ışığı altında gölgede kalabiliyor.
Jean Améry’nin düşüncesini, yaşlanma meselesinden bağımsız ele almak mümkün değil. Auschwitz’ten sağ kurtulmuş bir düşünür olarak Améry, zamanı biyolojik bir süreç olarak ele almasının yanında, tarihsel bir yük olarak da yaşıyor. Yaşlanmak, onun için bedensel gerilemenin yanında; geçmişin susmayan ağırlığı olarak duyumsanıyor.
Bu bağlamda kitap, 20. Yüzyılın travmatik tarihine ilişkin bir metin. Faşizm, sürgün, yurtsuzluk ve modern toplumun bireyi işlevselleştiren yapısı, yaşlılığı da verimsizliğin simgesi hâline getiriyor.
Améry’nin eleştirisi aynı zamanda örtük biçimde siyasi mesajlar da veriyor. Bunlardan en belirgin olanı;