Ulus Baker’in Sanat ve Arzu kitabı öyle ilk bakışta okunup “anladım” denilecek bir metin değil bence; daha çok insanın zihnine sızan, orada dolaşan ve zamanla anlamını açan bir metin..
Benim gözümde bu kitap, sanatın sadece estetik bir uğraş olmadığını, aslında insanın içindeki arzu mekanizmasının dışa vurumu olduğunu çok net bir şekilde ortaya koyuyor.. Ulus Hoca’ya göre sanat dediğin şey, süs değil; insanın varoluş sancısının, eksikliğinin ve arayışının bir tezahürü.. Bu açıdan bakınca sanat, biraz da insanın kendine katlanma biçimi gibi duruyor..
Kitabı okurken şunu fark ediyorsun: Biz çoğu zaman arzuyu basit bir “istemek” hali zannediyoruz.. Oysa Ulus Hoca’nın çizdiği çerçevede arzu, insanı sürekli hareket ettiren, ama asla tam anlamıyla doyurulamayan bir güç.. Ve sanat da tam burada devreye giriyor; o eksikliği kapatmıyor, aksine görünür kılıyor.. Bu da ister istemez insanı rahatsız ediyor ama bir o kadar da hakikate yaklaştırıyor..
Açık konuşayım dostlarım, bu kitap herkese hitap etmiyor.. Çünkü düz bir anlatım yok; biraz Gilles Deleuze etkisi hissediliyor, kavramlar katmanlı, cümleler yoğun.. Yani okurken dikkatinizi vermezseniz kitap sizi dışarı atar.. Ama sabrederseniz, gerçekten zihninizde yeni bir pencere açıcağını düşünüyorum..
Okuyunuz efendim..
Huzur söylemi, modern dünyanın kullandığı bir terim, huzur veya barış. Antik dönemlerde savaş hali hayatın gündelik işi gibidir. Günümüzde barışı koruyabilmek için güvenlik güclerine ihtiyaç duyulur. Huzur söylemiyle ekonomi, dini, ideolojik dönüşümün şekilleneceğini dillendirirler. Örneğin Nakşbendi tarikatından olan Turgut Özal'ın Kur'anı bilime temellendirmek için akademisyenlere tefsir ettirir. Huzur söyleminin arka planında olumlu ve iyi yaşamak isteyenlerin seçimini etkilemek vardır. İyi kanaatle seçmenlerin yeni kimlik oluşmasına yardım eder.
DİL VE DİLİN SİYASETİ
Tanrılar Retoriği
Platon, dile üretim aracı olarak bakar. Düşünce, zihnin kendi kendine diyalogudur. Diyalog sonucu kanı oluşur, kişinin kendi kendine ifade ettiği iç söylemdir. Sesli söylem bunun dışavurmuş halidir.
Tanrı Dili
Antik çağda Heraklitosla Parmanides'i kıyaslamış Ulus Baker. Parmanides'in Doğa Üzerine şiirinde daha mistik ifadeler yer alırken Heraklitos daha rasyonel ifadeler kullanmıştır.
Platon'a göre şairlerin, tanrı dilinin gücüyle halkı yanlış etkilediği düşüncesindedir.
Liderler de bunun farkında olduğu için Tanrı dilini, mistik öğeleri, inanılmayacak şeyleri etkili söyleyerek yönetir.
Bu durumda dil ile hakikat sorunu doğar. Spinoza inanç söyleminin hakikati değil batıl intiba oluşturduğunu söyler.
Devlet, yapılarında dinsel düşüncenin kutsal olanın bir kısmına değer biçerken, bir diğerini aşağı çeker.
Spinoza inanç ile akıl arasında ayrım yapar. Akıllarını eğitme kabiliyetine sahip az insan vardır. Bu nedenle kalabalıklara bir şeyi öğretmek zorunludur. Kutsal kitapların bilimsel yorumlanmasını vurgular Baker. Dilbilimsel teknik ile parçadan bütüne, bağlamsal, tarihsel, kültürel analiz edilmelidir.
Kutsal kitaplar, bilgi konusunda zayıf, insanları etkileme gücü bakımından
Reklam
9/10
2026 207. kitabı
Ulus Baker Üniversite yıllarımda baş okumalarım arasında yer aldı. Kitabı buraya eklememiştim hatırladığım kadarıyla bir inceleme yazmanın doğru olacağını düşündüm.
Ulus Baker Dolaylı Eylem kitabında toplumsal meselelere bakarken sadece somut olaylara değil, bu olayların arkasındaki duygu ve algı süreçlerine odaklanıyor. Yazara göre siyaset sadece meydanlarda yapılan bir şey değil, bizim dünyayı nasıl deneyimlediğimizle doğrudan ilgili bir süreç. Baker, insanların sadece ne düşündüğünü ölçen anket temelli sosyolojiyi yüzeysel buluyor ve bunun yerine duygulanışlar üzerine kafa yorulması gerektiğini savunuyor.
Baruch Spinoza 'nın felsefesinden yola çıkarak korku veya keder gibi duyguların insanı pasifleştirdiğini, buna karşılık neşenin insanın bir şeyler yapabilme kapasitesini artırdığını anlatıyor. İktidarın insanları daha kolay yönetmek için kederli duyguları yaygınlaştırdığını, dolayısıyla bu duygu durumundan çıkmanın başlı başına bir direniş olduğunu belirtiyor. Kitapta sinema ve görüntüler de geniş yer tutuyor çünkü Baker imajların sadece birer görsel olmadığını, bizim düşünme biçimimizi inşa ettiğini düşünüyor. Bu yüzden dünyayı farklı bir gözle görmeye başlamanın ve imajları farklı yorumlamanın en etkili dolaylı eylem biçimi olduğunu vurguluyor. Kısacası bu metin, toplumsal yapıyı değiştirmek için önce kendi algı ve duygu dünyamızı anlamamız ve dönüştürmemiz gerektiğini sade bir dille açıklıyor.
İlk defa okuyorum bir eserini. Öncesinde konferans ve röportajlarını içeren videolarını izlemiştim. Yani adanmışlık hissi verdi bana. Yolunu seçmiş çalışmalarını içten ve adeta yaşayarak yapmış olduğunu düşünayorum. Çabalamadan anlaşılır ve daha 'halktan'.
Sanat ve Arzu, Ulus Baker’in estetik, siyaset ve arzu kavramlarını bir arada düşündüğü metinlerinden oluşuyor. Baker, sanatı yalnızca “güzel olanın üretimi” olarak değil; arzu akışlarının, toplumsal ilişkilerin ve düşünce biçimlerinin kesiştiği bir alan olarak ele alıyor. Sanat burada bir temsil meselesi değil, bir yoğunluk üretimi ve duygulanım alanıdır. Baker’in yaklaşımı, özellikle Spinozacı ve Deleuzecü bir düşünce hattına yaslanır; arzu eksiklikten değil, güçten doğar. Baker’in arzu anlayışı, geleneksel psikanalitik çerçeveden farklıdır. ona göre arzu bir boşluğun sonucu değil, bir üretim gücüdür. Arzu, insanı yalnızca nesnelere yöneltmez; yeni ilişkiler kurmaya da itiyor. Toplumsal alan, arzu akışlarının düzenlenmesiyle biçimleniyor. Sanat, bu akışların görünür olduğu özel bir düzlemdir. Bu bakış açısına göre arzu bastırılması gereken bir dürtü olarak değil; dönüştürülmesi ve yönlendirilmesi gereken bir enerji olarak ele alınır.
Baker’e göre sanat, ideolojik bir aygıt olmaktan ziyade bir duygulanım üretim alanıdır. Sanat eseri, yalnızca bir anlam taşımaz; izleyicide belirli yoğunluklar, titreşimler, etkiler yaratır. Bu noktada sanat temsil etmekten çok etkilemekle ilgilidir ve sabit anlamlar yerine çoklu yorumlara açıktır.
Politik olanı dolaylı bir biçimde içerir; çünkü her duygu düzenlemesinin aynı zamanda bir güç düzenlemesi olduğunu öne sürer. Baker, sanatın piyasalaşmasını eleştirirken, onun radikal potansiyelini de vurgular: Sanatın mevcut algı rejimlerini kırabileceğini anlatır.
Eserde modern medya kültürüne yönelik önemli çözümlemeler bulunur. Görüntünün ve enformasyonun hızla dolaştığı çağda arzu, sürekli olarak yönlendirilir ve yeniden kodlanır.
Sanat ise bu hız karşısında ayakta kalabilmek için ya sisteme eklemlenmek (görünürlük ve ticarilik) ya da
Kendimi bir dizi akademik makalenin arasında boğuşuyor gibi hissettim. Açıkçası bana biraz ağır geldi.
Yüzeysel bilginiz varsa kitabı öyle kolayca hazmedebilmeniz mümkün değil. Kendisi bir sosyolog olan Ulus Baker’in Dolaylı Eylem kitabını okuyabilmek için hem sosyoloji hem tarih hem de psikoloji bilmek ve bunları öyle yüzeysel değil, biraz daha derinlemesine bilmek ve hatta özel olarak ilgilenmek gerekiyor.
Şu an böyle dolu dolu bir içerik okumaya hazır değildim. Zaten yeterince akademik verilerle kafam dolduğu için bu kitabı çözümleyecek yerim kalmadı. Çok dolu bir kitap. Satır aralarında elbette bir şeyler öğrendim. Fakat her başlık altında birbirinden bağımsız konuların işlenmesi de beni ayrı yordu. Öyle “kısa vadede okuyup bitiyerim” kitabı değil. Öğütmeniz, sindirmeniz ve düşünmeniz gerekiyor.
Sosyoloji ve tarihseverlere keyifli okumalar dilerim.
Reklam
Reklam