Gizem Tükle
@verocka
"Bir kadının kendisini içgüdülerine özgürce bırakmasını, tutkularının peşinden gitmesini, genelde olduğu üzere kocasının kollarında, gözleri kapalı onu aldatmasından daha dürüstçe bulduğumu belirttim. Söylediklerim aşağı yukarı bundan ibaretti..."
Milattan önceki bin yıl, üç ayrı evrensel düzenin ortaya çıkışına sahne
oldu. Bu düzenlerin takipçileri, tarihte ilk defa tüm dünyanın ve tüm
insan ırkının tek bir sistemle yönetilen tek bir birim olduğunu hayal
edebiliyordu. Herkes, en azından potansiyel olarak “biz”di, artık “onlar”
yoktu. İlk evrensel düzen ekonomi üzerinden yükseldi: parasal düzen.
İkinci evrensel düzen siyasiydi: imparatorluklar düzeni. Üçüncü evrensel
düzense diniydi: Budizm, Hıristiyanlık ve İslam gibi dinlerin evrensel
düzeni.
Tüccarlar, fatihler ve peygamberler “biz ve onlar” ikiliğinin ötesine
geçebilen ve insanlığın potansiyel olarak birleşebileceğini öngören ilk insanlardı.
Tüccarlar için tüm dünya tek bir pazardı ve tüm insanlar potansiyel
müşteriydi. Bu yüzden de her yerde herkes için geçerli olabilecek
bir ekonomik düzen tesis etmeye çalıştılar. Fatihler için tüm dünya tek
bir imparatorluk ve tüm insanlar potansiyel tebaaydı, peygamberler içinse
tüm insanlar potansiyel inananlardı. Onlar da her yerde herkes için geçerli
olabilecek bir düzen tesis etmeye çalıştılar.
Geçtiğimiz üç bin yıl boyunca insanlar bu küresel vizyonu gerçekleştirmek
için birbirinden hırslı girişimlerde bulundular. Bundan sonraki
üç bölüm paranın, imparatorlukların ve evrensel dinlerin nasıl yayıldığını
ve günümüzün birleşik dünyasının temellerini nasıl attığını tartışıyor.
Hikaye tarihteki en büyük fatihle başlıyor, bu fatih olağanüstü hoşgörülü
ve uyumlu, dolayısıyla insanları ateşli taraftarlara çeviriyor; bu
fatihin adı para. Aynı tanrıya inanmayan veya aynı krala itaat etmeyen
insanlar seve seve aynı parayı kullanıyorlar. Amerikan kültüründen,
Amerikan dininden ve Amerikan siyasetinden nefret eden Usame Bin
Ladin, Amerikan dolarlarına bayılıyordu. Peki tanrıların ve kralların başaramadığını
para nasıl başardı?
İnsanüstü bir çabayla kişisel isteklerimi hayali düzenin ellerinden kurtarsam
bile, ben sadece bir kişiyim. Hayali düzeni değiştirmek için milyonlarca
yabancıyı benimle işbirliği yapmaya ikna etmem gerekir. Zira
hayali düzen, kendi hayal gücümde yaşattığım öznel bir düzen değil, insanlar
arasında yaşayan, binlerce veya milyonlarcasının paylaştığı hayal
gücünde yaşayan bir düzendir.
Bunu anlamak için “nesnel, ” “öznel” ve “özneler arası” arasındaki farkı
anlamamız gerekir.
Nesnel olay, insan bilincinden veya inançlarından bağımsız olarak
var olandır. Örneğin radyoaktivite bir mit değildir. Radyoaktif yayılımlar,
insanlar keşfetmeden çok önce de olurdu ve insanlar inanmayacak
olsalar da zararlı olduğu kesindir. Radyoaktivitenin kaşiflerinden Marie
Curie radyoaktif maddeler üzerine yaptığı uzun yıllar süren çalışmalar
boyunca, bu maddelerin vücuduna zarar verebileceğini bilmiyordu.
Radyoaktivitenin kendisini öldüreceğine inanmamakla birlikte “aplastik
anemi” denen, radyoaktif maddelere uzun süre maruz kalmaktan
kaynaklanan bir hastalıktan hayatını kaybetti.
Öznel ise bireyin bilincine veya inançlarına bağlı olarak var olandır.
Birey inançlarını değiştirdiğinde, değişir veya ortadan kalkar. Çoğu çocuk
dünyanın geri kalanının göremediği ve duyamadığı bir hayali arkadaşın
varlığına inanır. Bu hayali arkadaş sadece çocuğun öznel bilincinde
yaşar ve çocuk büyüyüp ona inanmayı kesince hayali arkadaş ortadan
kaybolur.
Özneler arası ise pek çok bireyin öznel bilinçlerini birleştiren iletişim
ağında var olandır. Eğer tek bir birey inançlarını değiştirir veya ölürse
bunun pek bir önemi yoktur. Oysa aynı ağdaki çoğu kişi ölür veya
inançlarını değiştirirse, özneler arası olgu da değişecek veya yok olacaktır.
Özneler arası olgu kötü amaçlı bir aldatmaca da değildir, önemsiz bir
zırva
Avcı toplayıcılık devrinden beri insan beyninin küçüldüğüne dair kanıtlar var. O dönemde hayatta kalabilmek, herkesin muhteşem zihinsel becerilere sahip olmasını gerektirirdi. Tarım ve sanayi ortaya çıkınca, insanlar hayatta kalabilmek için giderek diğer insanların becerilerine daha fazla güvendiler ve ''embesiller için yeni fırsatlar'' ortaya çıktı. Üretim bandında çalışan bir işçi olarak, sıradışı olmayan genlerinizle hayatta kalabilir ve bunları bir sonraki nesle aktarabilirsiniz.