BİR YAZARIN ÇÖKÜŞÜ: ÇALINTI BİR KİTAP, İKİYÜZLÜ BİR SEKTÖR VE SOSYAL MEDYA LİNCİ
Herkese merhaba! Bugün son zamanlarda okuduğum en sarsıcı, en rahatsız edici ama bir o kadar da elden bırakması imkansız bir kitapla geldim: R.F. Kuang’dan Sarı Yüz (Yellowface)!
Bir hikayeyi anlatma hakkı kime aittir? Başarısız bir yazar olan June Hayward, edebi bir deha olarak görülen ve hep gölgesinde kaldığı "arkadaşı" Athena Liu’nun ani ölümüne tanık olur. Ve o an, şeytani bir karar verir: Athena’nın henüz tamamlanmamış, Çinli işçileri anlatan taslağını çalar. Üzerinde biraz oynar ve kendi eseriymiş gibi, üstelik etnik kökenini belirsizleştiren "Juniper Song" mahlasıyla yayımlatır. Sonrası? Devasa bir şöhret, çok satanlar listeleri ve vicdan azabıyla harmanlanmış derin bir paranoya.
Kuang, edebiyat dünyasının o entelektüel ve süslü örtüsünü kaldırıp yayıncılık sektörünün karanlık yüzünü tokat gibi yüzümüze çarpıyor. "Çeşitliliğin" (diversity) nasıl soğuk bir pazarlama stratejisine ve markalaşma aracına dönüştüğünü okurken, arka planda dönen çarkların acımasızlığına inanamayacaksınız.
Ama kitabın asıl parladığı ve nefes kestiği yer, dijital dünyanın dinamikleri ile insan psikolojisinin o zehirli dansı. Twitter/X linçleri, algoritmaların yönlendirdiği nefret dalgaları ve "iptal kültürünün" (cancel culture) insan zihnini nasıl darmadağın ettiği muazzam bir gerçekçilikle işlenmiş. June'un kendi yalanlarına inanma çabası, kendini sürekli haklı çıkarma psikolojisi ve adım adım deliliğe sürüklenişi tek kelimeyle kusursuz. İnternet dünyasındaki algı yönetiminin ve trollerin bir insanın hayatını nasıl kabusa çevirebileceğini tüm çıplaklığıyla görüyoruz.
Klasik edebiyatın ağırlığından biraz sıyrılıp, günümüzün dijital ve ahlaki krizlerine ayna tutan, temposu hiç düşmeyen, kışkırtıcı bir
SARI YÜZ
Kitabı okumadan önce “Sarı yüz” nasıl bir kavramı karşılıyor diye anlam verememiştim. Kitabı okuyup araştırınca şöyle bir sonuca ulaştım: “Blackface nasıl siyahları küçümseyen bir geçmişe sahipse, yellowface de benzer şekilde Asyalıları yanlış ve basitleştirilmiş şekilde gösterdiği için problemli kabul edilir.”
Kitap içeriği ve keliminin anlamı bu yazıyı okuyunca kafamda oturdu.
Genç ama pek başarılı olamayan yazar Juniper’ın, aynı okullarda okuyan kendi gibi yazar olan ancak erken yaşta iyi bir yazar olup popülerliği yakalayan Athena’nın ölmesiyle onun eserini yazıya dökmesi, onun hayatını (ç)almasını ve bu süreçteki duygusal çöküşlerini, iç sesinden kurtulamayışını anlatıyor.
Kitap, günümüzdeki çoğu başarı hikayesinin gerçeklerini anlatıyor. İçerik ne olursa olsun bunun bir önemi olmadığını; şekilciliğin önemli olduğunu, reklamın iyisi ya da kötüsü olmayıp her türlü popülariteyi kazandırdığı dünya düzenini aktarıyor bizlere. Aslında artık hepimizin etrafında böyle insanlar var. X kişisi bunu da yaptı ama sanki hiç yapmamış gibi hayatına normal akışında devam ediyor, yaptıklarından hicap duymuyor diye düşündüğümüz insanlar var ya onların yaşamını okudum diyebilirim kitapta.
Dilini, akıcı anlatımını, farklı ve yoğun kelime kullanımını sevdim. Yeni kavramlar öğrenmek hoşuma gitti. Okunması kolay, akıcı ve sonunu merak edip bir an önce okumak istiyorsunuz. Duygular güzel aktarılmış, dediğim gibi günümüz dünyasından çok şeyler bulabiliyoruz. Beğendiğim ve severek okuduğum bir kitap oldu benim için.
YellowfaceEdebiyat
Popüler kültür baz alınmadan çok fazla beklentiye girilmeden okunursa evet akıcı ve bir o kadar da merak ettiren bir kitaptı.
Öncelikle kitabın adı "Yellowface" Batı medyasında beyaz oyuncuların makyajlarla Doğu Asyalı taklidi yaparak ırkçı stereotipleri canlandırdığı tarihsel uygulamadır. Kitap da adını burdan almaktadır.
June ve Athena iki sözde yakın arkadaş. İkisi de yazar. June Athena'yı hayatu boyunca kıskanmış neden kıskandığını kitabın sonlarında açıklıyor. Kendini haklı çıkarma çabasından başka bir şey değildi bana kalırsa. Athena vahim şekilde öldükten sonra June halihazırda yayınlanmamış, henüz taslak olan bir romanı, Son Cephe'yi, Athena'dan çalar. Kendisi çaldığını düşünmez. Athena'nın anısını yaşatıyorum o da böyle olsun isterdi diyip kendini avutur. Zaman zaman vicdani sorgulamalar yapar. Panik atakları, anksiyeteleri gün yüzüne çıkar. June öyle bir karakterdi ki kitabı okurken içten içe sinir oluyorsunuz. Bu yönünü özellikle sevmiştim. Vicdani muhakemeler bana azıcık Raskolnikov'u da hatırlatmadı değil..
Bunun yanı sıra yazar kitap çıkarma süreci, yayın hayatı, buzdağının görünmeyen kısımları, editörlük, ırkçılık, iyi bir yazar olma serüvenlerinin perde arkasını ve hiç kolay olmadığını tüm gerçeklerle anlatıyor. Kısacası yazar kitapta ırkçılığı ve kültürel sömürüyü güzel bir hiciv şeklinde kaleme almış. Twitter ve linç kültürü ise cabası.
Yalnız devam kitabı olacak gibi yarım bitti sanki kitap. Bakalım devamı gelecek mi? O zaman sözlerimi beğendiğim bir alıntıyla bitirmek isterim;
"Kitaplara sığındım. Etrafımdaki dünya hoşuma gitmediğinde okudum hep.."
Nötr hissediyorum
Bu kitap sosyal medya tarafından çok abartıldığı için haliyle ben de başlarken beklentilerimi çok yüksek tuttum. Ama sanırım bana çok hitap etmemiş olacak ki gerçekten yarısında sıkıldım hatta bıraktım ama kitapları yarım bırakmak hiç hoşuma gitmediği için kaldığım yerden devam etmeye karar verdim. Kitabı bitirdiğimde ise fark ettim ki konusu aşırı ilgimi çeken ve aşırı sürükleyici, aksiyonlu olacağını düşündüğüm bu kitabın asıl amacı kurmaca bir dünyayı anlatmak değil, yazarlık sektörüyle ilgili bir eleştiri yapmak aslında. (başarısız olmak, kıskançlık, linç kültürü, intihal, ırkçılık vb.)
Yazarlık konusuna ilgim olduğu için bir şekilde yine de keyif alarak okumayı başardım ama bence bu tarz konulara ilgisi olmayanların sıkılacağı türden bir kitap olabilir. Öte yandan yazarın yazım dilini beğenmekle birlikte Juniper karakterinin paranoyak halleri, düşünceleri ve yaptığı hırsızlığı kitap boyunca meşrulaştırmaya çalışması güzel yansıtılmış. Okurken sanki karakter benimle sohbet ediyormuş da beni de yaptığı şeyin masum bir şey olduğuna inandırmaya çalışıyormuş gibi hissettim.
Sonuç olarak bu kitap, kurgu bir dünyaya yayılarak anlatılan bir eleştiri niteliğinde ama beni sıktığını söylemeliyim dolayısıyla nötrüm.
Kitabın adı Yellowface, yani “sarı yüz”. Bu kavram, Asyalı olmayan kişilerin Asyalı kimliğini taklit ederek temsil etmesini ifade eder. Bu başlık kitap için oldukça uygun çünkü kitapta da buna benzer bir durum yaşanıyor. Asyalı, başarılı, oldukça sevilen ve popüler bir yazar olan Athena’nın yazmış olduğu el yazmasını, beyaz ve başarılı olmayan; yazdıkları pek okunmayan bir yazar olan June, kendisininkiymiş gibi yayımlıyor. Yani bir nevi Athena’nın yerine geçiyor, hatta onun yerine geçmek istiyor.
Aslında ikisi arkadaş; fakat June, Athena’nın sahip olduğu başarıya içten içe bir kıskançlık besliyor. Kitap boyunca da vicdanını rahatlatmak için yaptığı şeyleri sürekli doğrulamaya, kendini haklı çıkarmaya ve bir anlamda kendini kandırmaya çalışıyor. Ama içten içe o da yaptığının yanlış olduğunu biliyor. Zaten bilmeseydi kendini sürekli haklı çıkarmaya çalışmazdı.
Burada sadece June’u suçlu bulamayız. Onu bu noktaya getiren sistem, aile hayatı ve çevresel faktörlerin de etkisi var. Kitap aynı zamanda bize yayıncılık sektörünün arka yüzünü de gösteriyor. Sürekli bir rekabetin olduğu, dışarıdan bakıldığında içinde olmayı hayal ettiğiniz ama içine girince de bu rekabetin içinde insanın kendini yiyip bitirdiği bir sistemden bahsediyor. Yani tam anlamıyla “içi seni, dışı beni yakar” misali bir durum. Öyle bir sistem ki bir gün göklerde olabilirken, ertesi gün kendinizi yerin dibinde bulabilirsiniz.
Sarı Yüz (Yellowface) bittiğinde bana iyi hissettirmedi ama düşündürdü. Okurken kime kızmam gerektiğinden çok, neden kızdığımı sorguladım. Athena da June da bana masum gelmedi; ikisi de aynı sistemin içinde, sadece farklı şekillerde kazandı. Bu yüzden kitabı kapattığımda “ne gerek vardı bunu okumama” dedim ama sanırım tam da bu hissi uyandırmak için yazılmıştı. Kitabı beğenmedim diyebilirim bir türlü bitiremedim ama alıntılarıma bakınca da demek ki içten içe iz bırakmış dedim. Konusu güzel aslında farklı ama daha hoş cümleler olsun isterdim. Daha akıcı olabilirdi. Her ne kadar ahlaki değerlere, ırkçılığa dayanıp insanı ahlaki olarak sorgulatsa da çok satanlarda olmayı hakedecek derecede mi bunu yapıyor, tartışılır.