Musa Anter, Hatıralarında Birîna Reş(Kara Yara) piyesinden aşağıdaki gibi bahseder. Benim yapacağım bir incelemeden çok dahasını içerdiğinden tüm pasajı alıyorum:
"Birîna Reş’, 1950’lerde DP’nin sahte partizanlığını simgeleyen ve Kürtlere o ana kadar empoze edilen, ‘Kürt adam olmaz, aydın olmaz!’ düşman sloganlarına karşı yazılmıştı. Piyes, tüm sefalet, horlama ve Kürt düşmanlığına karşı bir reaksiyondu. Bu düşüncemi anlamak için, piyesi okumak ve anlamak lazımdır. Oyunumda, bir de o dönemin “DP’nin Kürtleri” imajı vardı. Tüm Güneydoğu’da buğday Ekim ayında ekilir. Ama Nisan ayında, en şiddetli zehirlere bulanmış yüzbinlerce ton buğday, DP’li yöre ağa ve şeyhlerine tohumluk diye dağıtılıyordu. Tabii dağıtılan bu yüzbinlerce ton buğday, toprak ağaları tarafından fakir fukara Kürt halkına arpadan ucuz bir fiyatla satılıyordu. Bu buğdaylar, bilinçsiz Kürt halkı tarafından öğütülerek un yapılıyor ve daha sonra da bu undan ekmek pişiriliyordu. Ama gel gör ki, bu güya haşere için kullanılması gereken buğday, bilinçli bir şekilde Kürt halkını mahvetmeye yönelik olarak kullanılıyordu. Kısa bir zamanda bu, en çok da çocuklar üzerinde tesirini gösterdi. Bu zehirin çocukların vücutlarında açtığı yaraya, halk arasında ‘birîna reş’, yani kara yara dendi. Ben o vakit Diyarbekir’de İleri Yurd gazetesinde çalışıyordum. Bu realiteyi çokça dile getirdim. Ama canavarlar Kürdistan suyunu kurutmak için planlarını uygulamaktan vazgeçmediler. Bu ara Diyarbekir havalisinde bir gezinti yapmış; Çüngüş, Dicle, Hazro, Lice, Hilvan, Çınar ve Bismil’i gezmiştim. Bu ilçelerde çoğu doktorsuz olan sağlık ocaklarına uğradım. Buralarda maymun yavrularına dönüşmüş yüzlerce yara bere içinde çocuk gördüm. Çocukların tüm yüzleri kara kara ve bir karış boyunda kıllarla kaplıydı. Yüzleri ve
Axsaq dərvişin insanlığa xitabı və ya “Çağrı” romanı haqqında
Ədəbi cəhətdən xüsusi mütaliə lətafətinə malik, oxuduqca səhifələri bir-birinə calanan, amma bir o qədər də bitməsini istəməyəcəyiniz bir əsərdən bəhs etmək istəyirəm. Bu əsər daha öncə “Dan ulduzu” kitabı ilə tanınan yazar Elçin Əzimlinin “Çağrı” romanıdır. Bu romanın misra aralarında vətənin dəyəri, sevgi, şövq, güc hərisliyi, qadın qüvvəti (bəli, zəifliyi deyil, qüvvəti), analıq duyğusu, atalıq məsuliyyəti, vərasət, tarixi gerçəklər, savaşın vəhşəti, həqiqi nəciblik, həsrət, ayrılıq, vəhdət, səfər, bağışlanma kimi bir-birindən güclü motivlərin işlənməsinə şahid olacaq, mənim kimi siz də əsəri mütaliə edib bitirdikdən sonra bir müddət boşluğa düşəcək, əsərin sehrindən qopmaq istəməyəcəksiniz. Bu əsərdə tarix, mənəviyyat, fəlsəfə, ədəbiyyat, irfani biliklər vəhdət təşkil edir. Bədii dili əvəzolunmaz təsvirlər, məcazlar, bənzətmələrlə zəngin olan “Çağrı” əsərini oxumağı həm tarixi, həm ədəbiyyatı sevənlərə tövsiyə edirik. İndi isə keçək əsərin süjet xəttinin təhlilinə. Diləyənlər əsəri oxuduqdan sonra təhlilə nəzər yetirə bilərlər.
XIII əsr, Mavəraünnəhr, Zərəfşan çayı sahilləri, torpaq yuvalarından başını çıxarıb yazın gəlişini qarşılayan “kelegü”lər – sünbülqıranların insan qorxusu, qədim türkün Torpaq Ana ilə bağı ilə başlayan Elçin Əzimlinin “Çağrı” tarixi romanı Çingiz xanın dünyanı lərzəyə gətirdiyi bir dövrdən bəhs edir. Amma bu əsərin baş qəhrəmanı nə Çingiz xan, nə monqol ordusu, nə də başqa biridir. Əsər Mavəraünnəhr ərazisində qarluq obasının təsviri, qarluqların Zərəfşan sahilindəki məskəni – Qayalıqda baş verən proseslərin alovlanması, qarluq hakimləri – Laçınoğullarının ailə məzarlığının yerləşdiyi Laçın qayasındakı mağaraya yad adamın, fiziki cəhətdən qarluqlara, hətta onların heç bir zaman görmədiyi görünüşə malik olan başdan ayağa – kirpiyindən əbasına
Reklam
Bu kitab beş ay boyunca əlimdə qaldı, amma oxumağa sözün həqiqi mənasında qıymırdım, çox sevilən və yaxşı əsər olduğunu eşitmişdim ona görə gözləyirdim ki bütün işlərimi bitirib , bütün diqqətimi təkcə kitaba ayırdığım vaxt oxuyum. Oxuyandan sonra isə öz-özümə verdiyim ilk sual bu oldu: mən nə oxudum? Hələ də düşünürəm. Hansısa bir kitabın mənə bu qədər dərin təsir edəcəyini heç gözləməzdim.
Ən böyük fəxr hissi isə bu cür mükəmməl bir əsərin məhz bir azərbaycanlı qələmindən çıxmasıdır. Bu gün qürurla deyirəm ki, Rövşən Abdullaoğlu kimi yazıçımız var. Bu əsəri dəfələrlə oxuyacam . Xüsusilə sevindirici və qürurverici cəhət isə onun əsərlərinin təkcə Azərbaycanda deyil, başqa ölkələrdə də tərcümə olunaraq oxunmasıdır.
Əsərə gəlincə, demək olar ki, ən xırda detallar belə oxucuya olduqca təsirli şəkildə çatdırılıb. Elə məqamlar var ki, onları ifadə etmək üçün sözlər kifayət etmir. Mənə qaranlıq qalan məqam Şərifənin adını nəyə görə dediyi oldu, onu aydınlaşdırsam yaxşı olar. Ümumən isə hadisələrin bir-biri ilə bağlılığı çox yaxşı idi.
Əsərdə Sovet hakimiyyəti dövründə azərbaycanlıların sovet ideologiyasına necə sədaqətlə yanaşdıqları aydın şəkildə göstərilir. Xüsusilə Əhməd şah ilə Abdulla arasında olan dialoqda Abdullanın bu ideologiyanı müdafiə etməsi təsadüfi deyil. Çünki azərbaycanlı xalq tarixən sadiq xalq olub. SSRİ dövründə ermənilərə “qardaş” deyən də biz idik. Bunun əsas səbəbi isə beyinlərin yuyulması idi — adət-ənənəmiz, dilimiz, dinimiz belə nəzarət altında saxlanılırdı.
Bəs ermənilər? Onlar heç vaxt bu yalana inanmadılar. 1920–1921-ci illərdə, 1945-ci ildə ərazi iddiaları, 1975-ci ildə terror qruplaşmaları, 1988-dən başlayan gizli mitinqlər, qışın sərt günlərində azərbaycanlıların öz yurd-yuvalarından didərgin salınması — bütün bunlar SSRİ dağılmamışdan əvvəl
Gazap Üzümleri
Sanayi devriminden sonra işçilerin işsiz kalıp batıya diye tabir ettikleri farklı ülkelere olan göçünü ve bu göçün zorluklarını, olumsuzluklarını çok güzel bir dille yazar bizlere aktarmiştir.
Kitapta yine sanayi devriminden etkilenen John ailesinin, zorlu göçebe yaşamlarını dile getirir. Ailenin sanayi devriminden önce herkes gibi mutlu bir yuvalarının olduğunu ancak adına banka dedikleri canavarların her şeylerini ellerinden alıp göçe zorlamalarını ve bu göçün aileyi nasıl yıprattıklarını anlatır. Kitabın beni etkileyen en muazzam yeri kitabın sonu oldu. Doğumda bebeğini kaybeden bir annenin açlıktan ölmek üzere olan bir yaşlıya sütünü vermesi sahnesiydi. Kitapta toprağını, yurdunu, kaybedip kendisine yurd edinmek icin yollara düşmüş bir avuç insanın gittikleri yurtlardaki insanlar tarafından hor görüldükleri açımasızca kötü muammele edildiğini görürsünüz. Bu da insanda vatanını ne kadarda değerli olduğunu gösterir.
-“Size söz veriyorum,” dedi. “Öleceğim.”
Nemeçek..
Bir arsayı yurd edinen bir grup arkadaş arsayı almak isteyen başka bir grup arkadaş aralarında savaç açar.
Dostluk, dayanışma, cesaret büyüleyici sürükleyici soluksuz okuttu kendini
Gerçekten 10/10
Salam. Bu gün milli ədəbiyyatımızdan çox gözəl bir əsər haqqında danışacam. Düzü, əsəri oxumadan öncə bu qədər təsir edəcəyini düşünməmişdim
Əsərdə kənd həyatı, insanların düşüncəsi, adətləri göstərilir. İki ailə arasında müharibə çıxacaq bir vəziyyət yarananda ailə böyüklərinin sözün əsl mənasında öz böyüklüklərini göstərməsilə məsələnin həll edilməsinin şahidi oluruq
Kitabda 1920-ci illərin siyasi vəziyyəti də göstərilir. Elə bir şərait yaranır ki, təkcə qaçaqlar deyil, onlara bir tikə çörək verənlər belə "vətən xaini" olaraq adlanırlar. Ən kiçik "səhv" belə güllələnmə ilə cəzalandırılır. Təəssüf ki, bunları edənlərin içində sapı özümüzdən olan baltalar da az deyildi
Elə vəziyyət yaranmışdı ki, günahsız insanlar yurd-yuvalarından didərgin edilirdi. Qadınların, uşaqların vəziyyəti acınacaqlı idi. Oxuduqca o ağrıları onlarla birgə yaşayırmış kimi hiss edirdim
Bu kitabı çalışın ki, mütləq oxuyasınız
Reklam
Reklam