İHYA'DA GEÇEN SENEDİ ZAYIF ve MEVZÛ HADİSLER MESELESİ
Bazıları, tasavvuf kitaplarında ve İmam Gazâlî'nin [rahmetullahi aleyh] İhyâ adlı eserinde senet yönüyle zayıf kabul edilen birçok hadis-i şerife yer verildiğini, hatta hadis diye uydurulmuş haberlere dahi rastlandığını söyleyerek bu kitapları tenkit etmekte, onları zayıflatmakta, halkın gözünde itibarını zedelemektedir. İhya'da senedi zayıf râviler yoluyla gelen hadislerin de bulunduğu doğrudur. Bunu hadis ehlinin tespitiyle söylüyoruz. Yine onda, hadis ehlinin, aslını (kaynağını) tespit edemedikleri, birtakım sözlerin (mevzû haberlerin) bulunduğu da vâkidir. Bunların hepsi, önceki kitaplardan nakildir.
Önce şunu belirtelim: İmam Gazâlî [rahmetullahi aleyh), İhya kitabındaki bütün hadislerin teknik olarak hangi gruba girdiğini yani senedi yönüyle sahih mi, hasen mi, zayıf mı, hadis diye uydurulmuş bir söz mü olduğunu iyi bilmektedir. Allâme Tâceddin es-Sübkî'nin [rahmetullahi aleyh] belirttiği gibi, İmam Gazâlî İhyâ kitabında (veya diğer eserlerinde) bir hadis uydurmamıştır ki, kınanıp tenkit edilsin. Bunu iddia etmek, kuru bir taassuptur ve hiçbir âlimin kabul etmeyeceği çirkin bir iştir.
İmam Gazâlî'nin yaptığı iş, eserinde işlediği konuya delil ve örnek olacak sahih ve hasen hadisleri naklettiği gibi, senedi yönüyle zayıf kabul edilen ve bir kısım mevzû hükmü verilen hadislere de yer vermesidir. Yani, hazret, kendisinden önce yazılmış ve İslâm âleminde yayılmış hadis, siyer, tabakat ve ahlâk kitaplarına itimat ederek, onlarda gördüğü hadisleri eserine almıştır. Bu şekilde Allah Resûlü'ne [sallallahu aleyhi vesellem] nispet edilen her hadisi ihmal etmemek, onu amel edecek ümmetin önüne koymak ve gündemde tutmak istemiştir. Hadis aldı-ğı kaynakların başında Ebû Tâlib el-Mekkî'nin [rahmetullahi aleyh],