Arketip İsviçreli psikiyatr Carl Gustav Jung tarafından, kişiliği açıklamak için ortaya konan kavramlardır biridir. Arketipler Jung'a göre kişilikleri veya davranışları simgeleyen model karakterlerdir. Bu karakterler kişiliği açıklamakla kalmaz aynı zamanda kişiliklere de yön verir.
Edebiyatta genel olarak 12 arketip üzerinde durulsa da Jung'un arketiplerinin temeli dört tanedir. Bu yazıda özellikle bu dört arketip üzerinde duracağız. Böylelikle arketip kavramını örneklerle daha iyi anlayacağız. Esasen psikolojinin bir ürünü olan arketip kavramı edebiyat için de çok önemlidir. Çünkü edebiyatta birçok karakteri modeller üzerinden düşünürüz.
Jung, insan ruhunun üç bileşenden oluştuğuna inanıyordu:
Ego
Kişisel bilinçaltı
Kolektif bilinçaltı
Jung'a göre, ego bilinçli zihni temsil ederken, kişisel bilinçaltı bastırılmış olan hatıraları içerir. Kolektif bilinçaltı, Jung'un psikolojik miras biçimi olarak hizmet ettiğine inandığı önemli bir bileşendir. Kolektif bilinçaltı insan türü olarak paylaştığımız tüm bilgi ve deneyimleri içermektedir.
Jung psikolojisinde, arketipler kolektif bilinçaltının bir parçası olan evrensel kalıpları ve görüntüleri temsil eder. Jung, bu arketipleri içgüdüsel davranış kalıplarını benimseme şeklimizden miras aldığımıza inanmaktadır.
Arketip Türleri
Psikolojide dört temel arketip türü vardır:
1) Persona (Maske) Arketipi:
Persona, kendimizi dünyaya nasıl sunduğumuzdur. "Persona" kelimesi, "maske" anlamına gelen Latince bir kelimeden türetilmiştir. Bununla birlikte, bu gerçekçi bir maske değildir. Persona, çeşitli gruplar ve durumlar arasında giydiğimiz farklı sosyal maskeleri temsil eder. Ego'yu negatif görüntülerden korumak için hareket eder. Jung'a göre, şahsiyet rüyalarda görünebilir ve farklı şekillerde olabilir.
Gelişim boyunca,
Türlere göre okumanız tavsiye edilen kitaplar:
FELSEFE
Küçük Prens
Özgürlüğe Uçuş
Bhagavad Gita
Sessizliğin Sesi
Tanrısal Öngörü
Sofie'nin Dünyası
Devlet
Zihinsel Konsantrasyon
Simyacı
Maya'nın Oyunları
Sokrates'in Savunması
TEB
Dhammapada
Aklın Sırrı
Felsefenin Tesellisi
İlahi Aşk
Dünyamıza Bakış
TARİH
Nutuk – Mustafa Kemal Atatürk
Şu Çılgın Türkler – Turgut Özakman
Semerkant – Amin Maalouf
Katre-i Matem – İskender Pala
Osmancık – Tarık Buğra
Fedailerin Kalesi Alamut – Vladimir Bartol