Biz bugün Nutuk diyor olabiliriz; ancak aslında okunan, nicedir can çekişen Osmanlı kadim düzeninin selasıdır. Beklenen gerçekleşmiş, yüzlerce yıllık bir ancien régime ilga edilmiştir. Şimdi yenisini kurmak gerekmektedir. Bunu yapacak Mustafa Kemal’dir. Tüm rakiplerini ekarte eden ve Şevket Süreyya Aydemir’in ifadesiyle “Tek Adam” olmayı başaran bu hırslı vizyonerin bundan böyle fikirlerini mesai arkadaşlarından saklamasına gerek yoktur. Beklemesini bilen her stratejisyen gibi, o da mükâfatını almıştır. Müteredditlerin, liyakatsiz muhterislerin, vasat idare-i maslahatçıların prangalarından nihayet kurtulmuştur.
Artık yeni bir dönem başlamaktadır. Ayak sesleri günbegün yaklaşan inkılapları bir bir uygulamaya koymanın vakti işte nihayet gelmiştir. Önümüzdeki yıllar harap bir ülkenin, bitap bir toplumun baş döndürücü bir hızla değişmesine, modern Türkiye’nin ortaya çıkmasına tanık olacaktır. Lakin bu başka bir sergüzeşttir ve başka bir kitabı ve kim bilir, belki de başka bir yazarı hak etmektedir.