Gamze Furat
@GamzeFurat
314 okur puanı
Ocak 2021 tarihinde katıldı
Zamanda Bilimsiz Dönelim1000Kitap
Roman, daha adından itibaren okuru dürtüyor. Sert, sarsıcı, hatta provokatif bir isim bu. Okurda güçlü bir merak uyandırıyor. O iki kelime, romanın hem anlamını hem de tonunu önceden fısıldıyor. Yazar okuru fazla bekletmeden doğrudan olayın içine çekiyor. Tayfun’un gördüğü bir sahneyi yanlış yorumlayarak annesine sarf ettiği sözler anlatının hem omurgasını hem de döngüsünü kuruyor.
Melek Anne’yle tanışmamız, ailenin ona duyduğu neredeyse dinsel bir hayranlıkla başlıyor. “Ona itiraz edilemez, onun gururu geçilemez, kendinden ışıklı gözleri vardır, kulaklara küpe olacak sözleri vardır...” diyerek takdim ediyor bize karakterni Sezgin Kaymaz. Fakat kısa bir süre sonra bu hayranlığın aslında hiçbir şey olduğunu anlarız. Çünkü bir figür yaklaşmaktadır, öyle biri ki sayfaya adım atmadan ona olan ilgiyi, tutkuyu okuruz. O hem günah hem sevap, hem dinin kendisi hem dinsizlik, hem rock müzik hem tasavvuf, hem jelibon hem döner. Çocukken izlediğim Superman jeneriğini anımsatır bu giriş: “O bir kuş mu? O bir uçak mı?” derken cevap gelir, “Hayır, o Superman!” Kaymaz da benzer bir dramatik etkiyle, “ışık” kelimesinde karar kılar. Gelen kişi insandır: Kerem.
Romanın ilerleyen bölümlerine tasavvufî bir sözle bismillah deriz. Fakat bu başlangıçlar hiç güvenli değildir; bir anda karşımıza bilimkurgu unsurları da çıkabilir, gerçeküstü bir atmosfer de. Rota kimi zaman korkuya, kimi zamansa gizeme döner. Derken bir aydınlanma yaşarız; meğer mesele, hiçbiri değilmiş.
All You Zombies ve Los Cronocrímenes’le aynı derdin mustaribiymiş roman. Yazarın “birazdan sizi çok şaşırtacağım” havasıyla uzattığı anlatı, vadedilen büyük finali erkenden ele veriyor. Zaman döngüsü gibi zor bir konuyu bilime hiç bulaşmadan, araştırmaya dayanmadan anlatmayı seçmiş yazar.
Sonunda Geber Anne, anne-oğul,
Onursuz, haysiyetsiz şekilde, karşında affedilmek uğruna küçülmeye razı gelen, bil ki, ilk fırsatta aynı şeyi veya daha beterini yine yapacaktır.
Bağırmayan Yazar1000Kitap
Klasik eserleri neden sevdiğimizi hatırladım bu kitapla birlikte. Yazar, tüm parlak zekâsına rağmen geride duemayı becermiş. Günümüz yazarlarının çoğu, karakterlerini kendi uzantısına çeviriyor, her biri sanki yazarın ruhundan fırlamış, onun düşüncelerini dile getiren küçük elçiler gibi konuşuyor. Burada öyle değil. Gorki’nin karakterleri onun sesini taşımıyor. Her biri kendi sesine sahip, kendi acısından konuşuyor. Varoluş sancısı çekmiyorlar; çünkü o kadar derin düşünmeye fırsatları yok. Onlar yoklukla, sefaletle, ezilmişlikle yoğrulmuş insanlar. Hayatta kalmak, biraz sıcak, biraz ekmek, azıcık huzur tek dertleri bu. Elbette Gorki kendi hayatından ilham almıştır ya da bu insanlara birebir tanık olmuştur ama asıl başarı bu, her birini kendinden bağımsız var etmeyi başarabiliyor.
Bu insanlarda bir tür sahicilik var. Onların yakınmaları, dertleri, feryatları yalın ve içten. Yaşadıkları dramatik olsa da karakterler dramatik davranmıyor. Hepsi insan kalabilmenin farklı biçimlerini temsil ediyor. Yazar hiçbirine ne acıyor, ne de yüceltiyor. Sadece gösteriyor. Bu yüzden oyun, bir fikir gösterisine değil, bir insan tablosuna dönüşüyor.
Gorki’nin karakterleri, edebiyat kusmuyor. Her biri sanki hayattan kopup sayfaya düşmüş gibi. Konuşmalarında ne bir gösteriş var ne de bir balyoz gibi okura vurulan bir fikir. Kimse bir düşünceyi temsil etmiyor, kimse “anlam arayışında” değil. Her biri yaşamakla meşgul. Günümüz kitaplarında sıkça rastladığımız o ağırlık, o bilinçli “edebi olma” çabası burada yok. Gorki’nin dili, kaba ama canlı. Kimse duyabileceğimizden daha zarif, alaycı, kaba konuşmuyor.
İntihara meyilli karakterlere inat, Gorki’nin insanları yıkılmış olsalar bile tamamen ölüme direnirler.
Ayaktakımı, yoksulluğu, alkolü, şiddeti, sevgisizliğiyle insanın çırılçıplak hâlidir.
