Tüfek, Mikrop ve Çelik - İnsanlık Tarihinin Büyük Sorusuna Cevap Arayışı
Jared Diamond'ın Pulitzer ödüllü eseri Tüfek, Mikrop ve Çelik, sıradan bir tarih kitabı değil; adeta bir "tarihsel dedektiflik" hikayesidir. Yazar, kitabın çıkış noktasını oluşturan, Yeni Gine'li politikacı Yali'nin sorusuyla yola çıkar: "Neden siz beyazların bu kadar çok kargosu var, ama biz siyahların bu kadar az?"
Bu basit ama son derece derin soru, Diamond'ı 13.000 yıllık insanlık tarihini yeniden yorumlamaya iter. Amacı, ırkçı ve Avrupa-merkezci tarih anlayışlarını reddederek, modern dünyadaki eşitsizliklerin kökenlerini coğrafya ve çevresel faktörler üzerinden açıklamaktır.
Kitabın Ana Tezi: Coğrafya Kaderdir (Ama Irk Değil)
Diamond'ın tüm kitap boyunca savunduğu temel argüman şudur: Bazı toplumların diğerlerine göre daha hızlı gelişmesinin ve onları fethetmesinin nedeni, zekâ veya genetik üstünlük değil, tamamen coğrafi şanslarıdır.
İşte bu şansı yaratan ana faktörler:
Evcilleştirilebilir Bitki ve Hayvan Varlığı: Bereketli Hilal, Çin ve Mezoamerika gibi bölgeler, buğday, arpa, mısır, pirinç gibi yüksek verimli tahılların ve inek, domuz, koyun, keçi, at gibi güç ve protein kaynağı hayvanların anavatanıydı. Avustralya, Afrika veya Amerika'nın belirli bölgelerinde ise bu tür bitki ve hayvanlar ya yoktu ya da evcilleştirmeye uygun değildi.
Tarım Devrimi ve Yerleşik Hayat: Bu bitki ve hayvanların varlığı, avcı-toplayıcılıktan tarım toplumuna geçişi (Neolitik Devrim) hızlandırdı. Tarım, nüfus patlamasını, yiyecek fazlasını ve iş bölümünü beraberinde getirdi. Artık herkes yiyecek peşinde koşmak zorunda değildi; yöneticiler, askerler, din adamları, zanaatkârlar ortaya çıktı.
Eksen Yönü ve Fikirlerin Yayılması: Avrasya kıtası doğu-batı (enlemsel) eksenine yayıldığı için benzer iklim ve gün