Bu incelemeye ek olarak Farabi’nin kitapta 100 yılda bir gelecek olan o ideal yönetici tanımının Mustafa Kemal Atatürk’ü tıpatıp tarif etmesi bana inanılmaz geldi çok duygulandım. Türk milleti olarak o kadar şanslıyız ki ve aynı kitapta Farabi, eğer o liderden sonra gelecek olan yöneticiler bahsedilen özellikleri tam taşımıyorsa bir önceki liderin öngörülerine uyarak devam etmeleri gerektiğini belirtiyor. Aksi halde toplumların helak olacağını öngörüyor.
Mevcut durumumuza uyarlarsak günümüzde lider diye seçtiğimiz insanlar yüz yılda bir gelen Atatürk gibi ideal devlet adamının ilkelerini yok etmeye tam tersi yönde davranmaya ant içmişler. Umarım bu kabustan uyanırız, yoksa helak olacağız ve yok olacağız.
İdeal Devlet
Farabi’nin İdeal Devlet eseri, sadece siyaset felsefesinin değil, aynı zamanda ahlak, toplum ve insan doğası anlayışının bütüncül bir ürünüdür. Ona göre toplum, insanın tek başına yetemeyen yapısı nedeniyle ortaya çıkmış zorunlu bir birlikteliktir. İnsan, iyiliğe ve mutluluğa ancak başkalarıyla birlikte yaşayarak ulaşabilir. Bu nedenle devlet, insanın “en yüksek mutluluğa erişme” çabasının kurumsal karşılığıdır. Farabi, toplumu bir canlı bedene benzetir: Her organın farklı bir görevi vardır ama bedenin iyiliği için uyum içinde çalışır. Bu durum, bireyin toplum içindeki yerinin ve sorumluluğunun önemini vurgular. Buradan anlıyoruz ki Farabi, bireysel özgürlüğü yok saymadan, ortak iyiyi bireyin önüne koyan bir denge arayışındadır. Bizim yorumumuzla: Farabi, toplumu yalnızca bir güvenlik veya çıkar birlikteliği olarak değil, “ahlaki bir proje” olarak düşünür.
İdeal Devletin Yöneticisi Farabi’nin en çok tartışılan kısmı, yöneticinin nitelikleri üzerine söyledikleridir. Ona göre ideal devletin başında, hem filozof hem de peygamber niteliklerine sahip bir lider bulunmalıdır:
• Bilgeliğiyle hakikati kavrayan,
• Ahlakıyla insanlara örnek olan,
• Adaleti sağlamakta kararlı,
• Halkın mutluluğunu kişisel gücünden üstün gören…
Bugün bu yaklaşım, teoride kusursuz görünse de pratikte şu soruları doğuruyor: Böylesine “ideal” bir liderin bulunabilirliği nedir? Gücün bu kadar merkezileştiği bir sistemde yozlaşma nasıl önlenir? İşte burada Farabi’nin düşüncesini tarihsel bağlamında okumak gerekir. Bizim yorumumuzla: Farabi, erdemi merkeze almak için güçlü ve bilge bir otoriteye ihtiyaç duyar; ancak modern dünyada bu otoritenin denetlenebilir olması da aynı derecede önemlidir.
Mutluluk ve Erdem Temelli Siyaset
Farabi’nin siyaset anlayışı, günümüzde sıkça rastladığımız çıkar