Levent
@Levent_A
442 okur puanı
Mart 2019 tarihinde katıldı
Şu anda okuduğu kitaplar
Yapay Zeka
İktidar ve teknoloji arasındaki ilişki, çağdaş düşüncenin en köklü ve en sancılı sorunsallarından birini oluşturmaktadır. Daron Acemoğlu ve Simon Johnson'ın kaleme aldığı Power and Progress, bu ilişkiyi yalnızca iktisadi ya da teknik bir mesele olarak değil; kimin kazanıp kimin kaybettiğini, kimin görünür kılınıp kimin dışlandığını belirleyen derin bir iktidar sorunu olarak ele almaktadır. Eser, teknolojik ilerlemenin kaçınılmaz biçimde refahı yaydığı yönündeki hâkim anlatıyı köklü biçimde sorgulamakta; bunun yerine teknolojik seçimlerin her zaman siyasi, toplumsal ve ahlaki tercihler içerdiğini ısrarla savunmaktadır.
“Technology does not have a predetermined path. The direction of innovation is shaped by the choices of those who hold power — and those choices reflect whose interests are being served.”
— Acemoğlu & Johnson, Power and Progress, s. 14
Bu alıntı, kitabın ontolojik çekirdeğini özetlemektedir: teknoloji, kendiliğinden gelişen doğal bir süreç değil; belirli çıkarları, belirli bir varoluş tarzını ve belirli bir iktidar düzenini içkin olarak barındıran bir seçim alanıdır. Yazarlara göre teknolojiyi kim yönlendiriyorsa, gerçekliğin hangi boyutlarının görünür ya da meşru sayılacağını da o belirlemektedir. Bu saptama, Heidegger'in Gestell kavramıyla derin bir rezonans içindedir: teknoloji, varlığı açığa çıkaran değil; onu belirli bir biçimde çerçeveleyen ve böylece onu kapatan bir tehdit olarak iş görmektedir. Benim için bu pasaj, tüm kitabın yol gösterici tezi niteliğindedir.
“For most of history, technology has been used to expand the power of elites at the expense of workers. There is nothing automatic about technological progress translating into shared prosperity.”
— Acemoğlu & Johnson, Power and Progress, s. 87
Yazarların bu cümlesi, kitabın tarihsel
Reklam
Kendime Notlar
Madame Bovary'nin dramatik gücü, yalnızca olay örgüsünden değil; her biri kendi iç tutarlılığıyla kurulmuş, birbirini karşılıklı aydınlatan karmaşık karakterlerden kaynaklanır. Flaubert, romanın başkişisi Emma Bovary'yi merkeze alırken çevresindeki figürleri de birer karikatür ya da araç olarak değil, gerçek birer insan olarak işlemiştir. Her karakter, hem kendi başına anlam taşır hem de Emma'nın trajik yolculuğuna ayna tutar.
Bu inceleme, romanın sekiz ana karakterini ayrı ayrı ele almaktadır: Emma Bovary, Charles Bovary, Rodolphe Boulanger, Léon Dupuis, Homais, Lheureux, Bournisien ile Berthe. Her karakter; psikolojik yapısı, toplumsal işlevi, diğer karakterlerle ilişkisi ve romandaki sembolik rolü açısından çözümlenmektedir.
1. EMMA BOVARY
Emma Bovary (doğumdan önce: Emma Rouault)
Rol: Başkişi / Protagonist | Arketip: Hayalperest — Tatminsiz Arzu
1.1. Genel Profil ve Köken
Emma, mütevazı bir çiftçinin kızı olarak dünyaya gelmiş; taşra burjuva hayatıyla romantik romanların aşıladığı hayaller arasında sıkışıp kalmıştır. Manastır eğitimi ona güzel sanatlar zevki ve dini duyarlılık kazandırmış; ancak asıl etkisini romanlar, şiirler ve minyatürler üzerinden bırakmıştır. Bu ikilem — kırsal gerçeklik ile kültürel idealizm — Emma'nın karakterinin temel gerilimini oluşturur.
1.2. Psikolojik Yapı
Emma'nın psikolojik portresi son derece katmanlıdır. Narsistik çizgiler, yüksek empati kapasitesizliği, anlık doyum arayışı ve kimlik istikrarsızlığı bir arada gözlemlenir. Lacan'cı terminolojiyle Emma, 'eksiklik' ile tanımlanan bir öznedir: arzu nesnesi hiçbir zaman gerçek nesneyle örtüşmez, tatmin daima ertelenir.
Bağlanma biçimi açısından Emma'nın ilişkileri, kaygılı-kaçıngan bir örüntü sergiler. Bir yandan yakınlığı şiddetle arzular, öte yandan gerçekleşen yakınlık onu
ELEŞTİREL İNCELEME
Deterministik Bir Makinenin Kendi Kendini Çürütmesi Üzerine
Kapsamlı Felsefi ve Edebi Analiz
Kitaba Genel Bakış
Mark Twain'in İnsan Nedir? (What Is Man?, 1906) adlı eseri, yazarın on yılı aşkın bir süre çekmecesinde sakladıktan sonra yalnızca iki yüz elli adet anonim olarak bastırdığı felsefi bir diyalogdur. Twain, bu eseri kamuoyuna sunmaktan korkmuştu; zira kitap, insanı özgür iradeden yoksun, salt mekanik bir makineye indirgeyen koyu bir determinizmi savunuyordu.
Yaşlı Adam ile Genç Adam arasındaki Sokratik diyalog biçiminde kurgulanmış olan yapıt, Twain'in bütün hicvi ve kara mizahının altında yatan karanlık felsefi özü sergiliyordu. Eser, döneminin ruhuna aykırı olmakla birlikte son derece modern yankılar taşımaktadır: Determinizm, nörobilim, özgür iradeyi reddeden çağdaş felsefe… Ancak kitabın asıl ilgi çekici yanı, ortaya attığı savların ne denli sistemli olduğu değil; ne denli derin çelişkiler barındırdığıdır.
"İnsan bir makine. Onu yaratan güç onu sorumluluktan muaf tutar; zira makine ne yapabileceğinden fazlasını yapamaz."
— Twain, İnsan Nedir? — Yaşlı Adam'ın tezi
Kitabın Temel Savları
Twain'in Yaşlı Adam'ı üç ana önerme etrafında döner:
İnsan tamamen dış etkenler ve kalıtım tarafından biçimlendirilen bir makinedir; özgür iradesi yoktur.
İnsan yalnızca kendi "ruhsal rahatlığını" (self-approval) tatmin etmek için eylemde bulunur; gerçek anlamda özgeci hiçbir davranış mümkün değildir.
Vicdan, dışarıdan şekillendirilmiş bir araçtır ve ahlaki değerlendirmenin nesnel bir temeli yoktur.
Bu savlar bir arada ele alındığında son derece tutarlı görünür. Twain, insanın eylemlerini bir bütün olarak çevreye, eğitime ve içgüdüye bağlar; hiçbir eylemi bireyin gerçek tercihinin ürünü saymaz. Genç Adam ise zaman zaman itiraz etse de Yaşlı Adam tarafından sürekli
Varlık, Travma ve Psike Üzerine Bir İnceleme
Emily Brontë’nin 1847’de yazdığı tek romanı olan Uğultulu Tepeler, yayımlandığı günden beri edebiyat dünyasının en çok konuşulan eserlerinden biridir. Kitap sadece eski bir İngiliz kasabasındaki zorlu aşk hikayesini anlatmaz; aynı zamanda Viktorya döneminin katı kurallarını ve sanayi devrimiyle değişen sınıfsal yapıyı da arka plana alır. Bu eser, karakterlerin çocukluktan ölüme kadar yaşadıkları istismar, terk edilme ve ihmal gibi travmaların yetişkinlikte nasıl büyük bir yıkıma dönüştüğünü gösteren bir psikolojik analiz gibidir. Aynı zamanda "benlik nedir?" ve "ölüm bir son mudur?" gibi soruları tartışan ontolojik (varoluşsal) bir boyuta da sahiptir.
Romanın psikolojik gücü, karakterlerin eylemleriyle çocukluk travmaları arasındaki bağdan gelir. Emily Brontë, döneminin çok ötesinde bir sezgiyle insan ruhunun karanlık taraflarını anlatmıştır.
Freudyen Bakış: Id, Ego ve Üstbenlik
Romanın üç ana karakteri, insan zihninin temel katmanlarını temsil eden figürler olarak görülebilir:
Heathcliff (Id): Kontrol edilemeyen dürtülerin ve öfkenin temsilcisidir. Geçmişi bilinmeyen bir "buluntu" olması, onun kurallara uymayan vahşi doğasını açıklar. Heathcliff için toplumsal yasalar değil, Catherine’e olan saplantılı tutkusu tek gerçektir.
Catherine Earnshaw (Ego): Sosyal kurallar ile içsel arzuları arasında sıkışmış, parçalanmış bir karakterdir. Edgar Linton ile evlenerek güvenli bir hayatı seçmesi gerçeklik ilkesine uymaya çalışmasıdır; ancak "Ben Heathcliff’im" demesi, ruhsal tarafının (id) baskınlığını gösterir.
Edgar Linton (Üstbenlik/Süperego): Medeniyetin, kuralların ve nazik hayatın temsilcisidir. Edgar'ın yaşadığı Thrushcross Grange, düzeni simgeler; ancak bu düzen, doğanın ve Heathcliff'in temsil ettiği vahşi güç karşısında her zaman zayıf kalır.
Travma ve Borderline
Görünmeyenin Hükmü
Nassim Nicholas Taleb tarafından kaleme alınan Siyah Kuğu, nadir görülen ancak gerçekleştiğinde dünyayı sarsan olayların istatistiksel ve felsefi analizini sunar. Taleb'e göre bir olayın Siyah Kuğu sayılabilmesi için üç temel kriteri karşılaması gerekir: Olayın geçmiş verilerle öngörülemeyecek bir "aykırı değer" olması, muazzam bir etki yaratması ve gerçekleştikten sonra insan zihninin "anlatı yanılgısı" (narrative fallacy) ile olayı açıklanabilir kılması.
Taleb’in teorisinin merkezinde "Mediocristan" (Sıradanistan) ve "Extremistan" (Uçistan) ayrımı yer alır. Mediocristan, insan boyu gibi fiziksel kısıtlamaların olduğu ve Gauss tipi "Çan Eğrisi" dağılımının geçerli olduğu güvenli bir alandır. Buna karşın modern dünya, finansal piyasalar ve bilgi ekonomisi gibi alanları kapsayan Extremistan kurallarına tabidir. Burada tek bir olay (örneğin Bill Gates'in serveti veya bir borsa çöküşü) tüm ortalamayı değiştirebilir; bu yüzden standart istatistiksel modeller bu alanda işlevsiz kalmaktadır.
Yazar, akademik dünyayı "Oyunsu Yanılgı" (Ludic Fallacy) içine düşmekle suçlar; yani gerçek hayatın, kuralları belli olan oyunlar veya steril laboratuvar ortamları gibi modellenebileceği sanılmaktadır. Oysa gerçek dünya, "bilinmeyen bilinmeyenler" ile doludur. Taleb, bu belirsizlikle başa çıkmak için "Halter Stratejisi"ni önerir: Varlıkların büyük kısmını (%85-90) tamamen güvenli limanlarda tutarken, küçük bir kısmını (%10-15) yüksek riskli ama sınırsız getiri potansiyeli olan alanlara yönlendirerek olası "pozitif Siyah Kuğular"dan faydalanmak.
Sonuç olarak Taleb, tahminlerde bulunmak yerine sistemlerin kırılganlığını azaltmayı ve "Antikırılganlık" (Antifragility) kazanmayı savunur. Karar vericilerin sonuçlardan sorumlu tutulması gerektiğini vurgulayan "Sorumluluk Üstlenme" (Skin in the
Reklam