• Turing makinesi Turing machine 1936 yılında İngiliz matematikçi Alan M. Turing'in ortaya attığı kurgusal bir "evrensel bilgisayar" modeli. Makine esas itibariyle her karesinde bir sembol bulunduracak şekilde sembol karelerine bölünen bir banttan ve bu bant üzerindeki sembolleri okuyan ve başka sembollerle değiştirebilen bir kafadan oluşur. Her bir kare, öngörülen alfabeden bir sembol veya boşluk içerir. Bant, bir tür giriş-çıkış olarak iş görür. Makine çalışmaya başlamadan önce bant üzerinde bulunan şey ise çıkıştır. Kafa, belli bir kareyi okuyarak başlar, ileri veya geri hareket etmeden önce bu kareyi kodlayabilir ve hareket sonrasında durumunu değiştirebilir. Kafa bir kareyi okumadan önce mutlaka belli bir durumdadır. Kafanın yaptığı şeyi belirleyen iki etken vardır: a) okuduğu sembol ve b) içinde bulunduğu durum. Bu iki etken ise a) hangi sembolün yazılacağını, b) bir sonraki adımda hangi karenin okunacağını ve c) ondan sonra hangi duruma geçeceğini (veya durup durmayacağını) belirler. Turing, bu makinenin, bir mantık sistemine (insan zekasına) özgü kabul edilen şeyleri yapabileceğini savunmuş, bunu kanıtlamak amacıyla da >Turing testi denilen bir test geliştirmiştir. Günümüz bilgisayarlarını da çalışma prensibini özetleyen bu model, özellikle yapay zeka ve biliş psikolojisi alanlarında çalışan uzmanlar tarafından büyük bir heyecanla karşılanmıştır; çünkü bu modelin insan beyninin çalışma ilkelerine ışık tutabileceği, hatta belki de aynı ilkelerle çalışıyor olabileceği düşünülmüştür. Ancak çok geçmeden, modele yönelik ciddi eleştiriler ortaya konmuştur. Bu eleştirilerden birisi için örneğin >Çince odası
  • Çince odası Chinese room John Searle tarafından, makinenin insanla aynı şekilde anlayıp yorumlayabileceği yolundaki yapay zeka teorilerini çürütmek için kurguladığı bir paradigma. Bir insan penceresi bulunan bir odada oturur. Çince bilmez ama elinde her Çince cümlenin Çince cevabı bulunan bir sözlük veya kurallar kitabı vardır. Kağıda yazılı olarak pencereden kendisine verilen cümleleri alır, sözlükte bunların karşılığına bakar ve cevapları yazılı olarak yine pencereden verir. Uygun bir davranış (her cümleye doğru cevap) sergiliyor olsa da, iletilen şey konusunda hiçbir şey anlamaz. Bir bilgisayar modelinin yapabileceği en iyi şey, olsa olsa, Çince odasındaki kişinin yaptığı şeydir ve bu nedenle bilgisayar, insan anlayışını taklit ede-mez. Yapay zeka bir söz dizimi (syn-tax) sağlayabilir, ama anlam-yorumu (semantics) sağlayamaz. Çince odası, akıllı makineler için kullanılan Turing makinesi modeline karşı güçlü bir eleştiri olarak ortaya konmaktadır. Ayrıca > Turing makinesi
  • yapay zeka (YZ) artificial intelligence Bilgisayar mühendisliği, nöroloji, felsefe, psikoloji, robot bilimi ve linguistik gibi birçok alanı içine alan ve algı, akıl yürütme, düşünme, öğrenme, kavrama, sezgi ve tasarlama gibi insan zekasına özgü davranışlar sergileyen bilgisayar yazılımı, robot tasarımı vb. konuları inceleyen bilimsel alan; bu şekilde ortaya çıkan ürün. İlk YZ araştırmalarında insanın bilişsel modellerinden kaçınılıyordu, ancak beynin çalışmasına ilişkin teorilere dayanan >bağlantıcılığın gelişmesiyle birlikte, bu yönelim de değişmiştir. A. M. Turing, kendisini oluşturan parçalardan çok daha karmaşık bir makine tasarlanabileceğini kanıtlamıştır. Günümüzdeki satranç programlarından bazıları, insan satrançıların çoğundan daha iyi oynayabilmektedir. Günümüzde bilgisayar mühendisleri ile biliş psikologları yakın bir işbirliği içinde çalışmaktadır. Yapay zeka yaklaşımı biliş psikolojisinde, algı, bellek, hayalgücü, düşünme ve problem çözme gibi çok çeşitli uygulama alanları bulmuştur. Bu iki alanda birisinde oluşturulan bir model veya elde edilen bulgular, diğerlerinde de rahatlıkla uygulanabilmektedir. Ayrıca >Turing testi, biliş bilimi, biliş psikolojisi, bağlantıcılıl, sembolcülük. Bazı otoriteler, yapay zekanın insanın düşünme becerisiyle kıyaslanamayacağını savunarak yapay zeka modellerine karşı çıkmaktadır. Yapay zekacılara yönelik eleştirilere güzel bir örnek için >Çince odası.
  • 2002'de Mind and Language adıyla ilk baskısını yapan ve Amerikalı düşünür Searle'e ait bir dizi makaleden oluşan bu çalışma Türkçe'de ilk baskıyı 2013'te görüyor. Searle özellikle 80'lerde yayınlanan - oldukça basit bir düşünce deneyi- "Çince Odası Argümanı" ile yapay zeka teknolojisinin ve kognitif bilimin ateşli bir eleştirmeni olarak tanınıyor.>>Zihin bilgisayar metaforuyla ifade edilemez. Bilgisayar, dilin semantik özelliklerini icra edemez, işlemcinin yaptığı dilin sentaktik özelliğinden hareketle kendinde yüklü programa uygun çıktı verebiliyor olmasıdır. Bir robot da tıpkı sevdiği bir yakınının ölümüyle birlikte "acı çekebilir", ağlayabilir(diyelim teknoloji müsaade ediyor), suskunluğa gömülebilir kısaca yas tepkileri geliştirebilir ancak kendine yüklenmiş program dahilince. Searle, zihinsel özellikler taşıyan herhangi bir tür yapay zekanın olamayacağını savunur. Bilinç biyolojik bir fenomendir ve beyin etkinliğinin daha üst bir seviyedeki özelliğidir. "Biological naturalism" adını verdiği felsefi bilinç kuramında bilinç fenomenlerinin nörobiyolojik bir temeli vardır ve bunlar daha alt düzeydeki etkinliklerden belir(iver)en üst düzey etkinliklerdir. Ancak bilinç öznellik demektir ve salt(fizikalist bir tutumla) üçüncü şahıs ontolojisine indirgenemez. Searle fail nosyonunu kullanarak öznesiz bir süreç olarak bakmaz insana, der ki "özgür irade vardır; kestirilemez, belirlenemez." Kitaptaki makalelerde de beyin-bilinç sorunsalına eğilir Searle. Kendisi her ne kadar felsefe kökenli de olsa nörobiyolojik bulguları, bilinç problemiyle ilgilenirken önemser. Ancak 16 yıl önce basılmış bu kitabın - 1992 yılına ait makale de vardır içerisinde- aktüel deneysel bilinç kuramlarından biraz uzak düştüğünü söyleyebiliriz sanıyorum.

    İÇİNDEKİLER

    GİRİŞ
    1.BİLİNÇ PROBLEMİ
    2.BİLİNÇ BİLİM SEL OLARAK NASIL İNCELENİR
    - Giriş
    -Birinci Tez
    -İkinci Tez
    -Üçüncü Tez
    -Dördüncü Tez
    -Beşinci Tez
    -Altıncı Tez
    -Yedinci Tez
    - Sekizinci Tez
    -Dokuzuncu Tez
    - Sonuç
    3.BİLİNÇ
    -Probleme Direnme
    -Biyolojik Bir Problem Olarak Bilinç
    -Hedefi Belirleme: Bilincin Tanımı
    -Bilincin Temel Özelliği
    -Niteliksel, Öznellik ve Birlik Bileşimi
    -Diğer Bazı Özellikler
    -Geleneksel Zihin-Beden Problemi ve Bundan Kaçınmanın Yolu
    -Bu Karışıklığa Nasıl Düştük? Konu Dışı Tarihsel Bir Değerlendirme
    -Bilincin Bilimsel İncelemesi
    -Bilince Yönelik Standart Yaklaşım: Yapıtaşı Modeli
    -Temel Bilinç ve Birleşik Alan Teorisi
    - Birleşik Alan Teorisindeki Çeşitlemeler
    4.HAYVAN ZİHİNLERİ
    5.NİYETLİLİK VE DOĞADAKİ YERİ
    6.KOLEKTİF NİYETLER VE EYLEMLER
    -Sezgi
    -Simgeleme/İşaretleme
    -Önvarsayım
    7.BİLİŞ'İN AÇIKLAMASI
    -Problem
    -Marr' ın Bilgi-İşlem Modeli Uyarlaması
    -Bazı Öncelikli Ayrımlar
    -Bilgi ve Yorum
    -Hesaplama ve Yorum
    -Beyindeki Bilgi-İşlem
    -Derin Bilinçdışı Kurala Uyma
    8.SOSYAL BİLİMLERDEKİ NİYETSELCİ AÇIKLAMALAR
    9.SÖZ EDİMLERİ TEORİSİNDE BİREYSEL NİYETLİLİK VE SOSYAL GÖRÜNGÜLER
    -Bireysel Niyetlilik Olarak Anlam
    -Sosyal Bir Görüngü Olarak Anlam
    -Sonuç
    10.İCRA EDİCİLER NASIL İŞLER?
    -İcra Edici Tam Olarak Nedir?
    -İcra Edicilerdeki Problem Tam Olarak Nedir?
    -Yeterlilik Koşulu
    -Önceki Çözümlemeler
    -İddia Ediciler(Kesinleyiciler) Olarak İcra Ediciler
    -İlanlar Olarak İcra Ediciler
    -İcra Ediciler ve Literal Anlam
    -Özet ve Sonuç
    11.KONUŞMA
    12.ANALİTİK FELSEFE VE ZİHİNSEL GÖRÜNGÜLER
    -1.Giriş: Davranışı Arkaplan
    -2.Karbüratör İşlevselciliği
    -Turing Makinesi veya Düzenlenmeli İşlevselcilik: Putman ve Dennet
    -Teşhis ve Sonuç
    13.BELİRSİZLİK, DENEYCİLİK VE BİRİNCİ ŞAHIS
    14.KURALLAR VE NİYETLİLİK HAKKINDA ŞÜPHECİLİK

    DİZİN
  • Bu kitaptan kısa süre önce okuduğum Ernst h. Gombrich' in "Genç Okurlar için kısa bir dünya tarihi" kitabını övgüyle arkadaşıma anlatıp, üzerine konuşurken o da bu kitabı önerdi. Ben "Oğlum bırak lobili, proje yazarları ya :) " falan derken kitapları takas etmeye karar verdik ve kitabı okuyup nihayet bitirmiş oldum.

    Öncelikle şunu belirteyim; İlk çağlardan başlayıp günümüze kadar süregelen her türlü yapıta bayılıyorum. Misal bilenler bilir Civilization vb. oyun serileri vardır. Oyuna sopayla hayvan avlayarak başlarsın ve tarım devrimi, antik çağlar, orta çağ, rönesans-reform, sanayi devrimi, dünya savaşları, nükleer araştırmalar ve uzay kapışmaları derken insanlığın gelişim tarihinin senaryosunu oynarsın aslında. İşte bu tarz oyunları aralıksız 7-8 saat şapşal bir gülümseme ile oynamış biri olarak kitabın bu şekilde yazılmış olması çok hoşuma gitti. Çünkü okumadan evvel -yalan yok- sadece evrim teorisi ile ilgili bi kitap olduğunu düşünmüştüm.

    Kitap içeriğiyle ilgili onlarca inceleme var zaten. kendimce olumlu yönleri; her dönemle ilgili birbirinden farklı konularda bolca bilgi vermesi hakikaten güzel. Denildiği gibi tam bir genel kültür kitabı. Bunun yanında kendi yorumlarının bolca olması da hoş çünkü kitaba ayrı bir felsefî hava da katmış. Okurken çokça durup üzerine düşündüğüm yerler oldu. Özellikle son bölüm hakikaten iyiydi. Çoğu yerinde gerginlikle beraber pis gülümseme belirdi yüzümde. Neden derseniz okuyunca da göreceksiniz insanoğlu yapay zekâ ya da başka bi sebeple helak olmayı hak ediyor bence.

    Peki negatif ne söyleyebilirim dersem; yazarın arkasında bir lobi olduğu aşikar. Çünkü iyi, hoş kitap ama hakikaten ortalığı ilettiği kadar değil onu da belirteyim. Bence girişte bahsettiğim, bundan evvel okuduğum kitap benzer tarzda ancak daha dar kapsamlı olmasına rağmen çoğu konuda çok daha iyi bir eser. Mesela bu kitapta yazarın yorumuyla alâkalı sıkıntılı noktalar gördüm. Sanırım çeviriyle ilgili sıkıntılar da varmış okuduğum kadarıyla ve imla ve noktalama hataları da vardı zaten. Bahsettiğim bi evvel okuduğum kitapta herhangi bir sıkıntı gördüğümü hatırlamıyorum.

    Bu kitabı elbet tavsiye ederim ancak Ernst H. Gombrich' in "Genç Okurlar için kısa bir dünya tarihi" kitabını çok daha tavsiye ederim. Kitap incelemesi içinde başka bir kitap önerisi... hadi bakalım :)
  • Çin ve yapay zekâ kelimeleri aynı cümle içinde giderek daha çok kullanılacak gibi.Bugün Çin sokaklarında yüz tanıma sistemli gözlüklerle dolaşan polisler,karşılarına çıkan bireylerin kimliklerini anında tespit edebiliyor ve aranmakta olan kişileri hemen oracıkta yakalayabiliyor.
  • Harari'nin ilk iki kitabını okuduğumda çağımızın vebasının insanın sorgulama, düşünebilme ve cehaleti kabul etme yetilerinin körelmesi olduğu ayırdına vardım ve hemen beynimdeki ampulü yaktım. O yüzden yazarın bir deha ve zihin açıcı olduğunu kabul etmekle birlikte bu kitabı diğer iki kitabın tekrarı olarak görmekten ileri gidemedim. Mesleki evrim, yapay zeka, ekolojik çöküş, kurumlar ve anlatılar. Zaten diğer iki kitabında da belirttiği konuların altını bir kez daha çizmiş. O açıdan beni fazla beslediğini söyleyemem. Yine de farkındalığımı pekiştiren bir kitap oldu.