Yüzde 1,6 Fark Nelere Kadir?1000Kitap
Öncelikle kitabın isminin nereden geldiğine değinelim. Gen araştırmaları insan yani homo türüne en yakın canlıların yüzde 1,6 farkla bonobo ve şempanzeler olduğunu gösteriyor. Buradan hareket eden Diamond insana “Üçüncü Şempanze” diyor.
Diamond bu yüzde 1,6 farkla ayrı olduğumuz türlerden farklarımıza yoğunlaşmış kitap boyunca. Bu küçük fark sanat eserlerini üretmemizi, tarımı keşfetmemizi, dünya dışına roketler gönderebilmemizi sağlıyor. Ama aynı zamanda birçok canlı türünün yok olmasına da sebebiyet veriyor. Özellikle teknolojinin gelişmediği zamanlarda canlılara daha az zarar verdiğimiz inancını sorguluyor Diamond. İnsanlar tarafından keşfedilen yerlerdeki canlıların yok olmasına sebebiyet veren insan davranışlarını irdeliyor. Ve can alıcı soruyu soruyor: Biz yüzde 1,6 farkla ayrıldığımız bonobo ve şempanzeleri deneylerde veya hayvanat bahçelerinde acımasızca kullanabiliyor ve bunda ahlaka aykırı bir şey bulmuyorsak bizden yüzde 1 farklı olan uzaylı bir medeniyet bize neden iyi davransın?
Açıkçası diğer incelemelere baktığımda okurların yazarın esas gayesini anlayamadıklarını gördüm. Diamond evrimi kanıtlama peşinde değil. O bir gerçek zira. O insanı anlamaya çalışıyor. İnsan dediğimiz şeyin ne olduğunu sorguluyor. Olumlu ve olumsuz yönlerimizi belirlemek istiyor. Çünkü ona göre türümüzün ve diğer canlıların devamı buna bağlı.
Reklam
Stendhal ve Karakterlere YaklaşımıEdebiyat
Kırmızı ve Siyah’ın başkahramanı Julien ile Parma Manastırı’nın başkahramanı Fabricio’yu birçok noktada birbirlerine benzetebiliriz. Şımarıklık, hesap etmeden hareket etme, kendi düşüncelerine sıkı sıkıya bağlı kalma gibi bir çok yönden birbirlerine benzerler. Ama Stendhal sanki bir baba gibi onları eser boyunca korur. Çok zor duruma da düşseler tesadüfler her zaman yardımcı olur onlara; ta ki sona kadar. Onları bekleyen mutlu bir son yoktur. Bu noktada Stendhal birden canileşmiş gibi her şeyi olabilecek en kötüye göre kurgular. Sanki işledikleri büyük günahların cezasını kendisi verir gibidir. Bu noktada o kadar çok hata yapmışlardır ki okuyucu da çok üzülemez bu duruma.
Böyle karakterlerle karşılaşmışızdır. Hiçbir uyarıyı dikkate almazlar ve kötü bir sonla karşılaştıklarında isyan ederler. Böylelerine üzülemiyorum. Taş kalpli miyim diye de düşünmüyorum değil aslında. Ama sahip oldukları imkanlara sahip olamayan onca kişi varken isyan etmelerini anlamıyorum. Evet, hayat sürprizlerle doludur. Ancak bu sürprizler her zaman bizim için iyi değildir. Bunu düşünmeli, kafa yormalıyız. Küçücük bir çocuktan bile ders almasını bilmeliyiz. Peşin fikirli, ön yargılı olmamalıyız. Belki Stendhal da karakterleriyle bunu düşünmemizi istemiştir.
Gelişen Medeniyet! Ya Biz?Edebiyat
Shakespeare’in en önemli özelliği eserlerinde bir geleneğin devamı olarak olağanüstü ögeler barındırmasına rağmen karakterlerini oldukça dünyevi olarak kurgulamasıdır diyebiliriz. Hatta öylesine derinlemesine yansıtır ki onları sanki bir yazar değil de bir psikolog gibidir.
Cesar’ın imparator olmak istemesi özellikle iki karakterimizi farklı şekilde etkiler. Ailesinden cumhuriyetçi Brutus cumhuriyeti yaşatmak isterken Cassius Cesar’ın yükselişini kıskanır. Cesar’ı öldürürler ancak Cassius hiçbir şey elde edemeden ölürken Brutus Antonius’un imparator olmasını engelleyemeden ölür.
Ancak beni bu eserde asıl etkileyen Shakespeare’ın bu iktidar mücadelesi süresince halkın düşüncelerini verme biçimi oldu. Cesar’ın cenaze töreninde konuşan Brutus’ün konuşması sırasında halk Cesar’ı bir vatan haini olarak görürken hemen arkasından konuşan Antonius’un konuşması sırasında bir kahraman olarak görmeye başlarlar. Çok ilginçtir bu kadar kısa sürede fikir değiştirmelerine sebep olan şey kısa bir konuşma içindeki birkaç süslü sözden başka bir şey değildir. Tabii Cesar’ın mirasından üç beş kuruş dağıtılacağı haberi de bu değişimde en önemli etken olur.Birkaç dakika içinde kahraman Brutus hain; hain Cesar kahraman ilan ediliverir. Ne kadar acı bir durum.
Buna benzer birçok olay görüyoruz yüzyıllar sonra bile. Gelişiyoruz, yepyeni medeniyetler inşa ediyoruz diyoruz ama aslında insan her zaman düşünce noktasında olduğu yerde sayıyor gibi. Teknolojimiz, giyimimiz, araçlarımız değişiyor ama hala güçlünün ve kişisel menfaatin peşinde koşmaya devam ediyoruz. Ve asıl üzücü durum bazen kendimizi bile kandırıp her şeyi hak için yaptığımızı söylüyoruz. Başımıza bir felaket gelince el açıp aman diliyoruz.
Shakespeare yüzyıllar öncesinden değişmeyen bu insan özelliklerini çarpıyor yüzümüze. Onu