Bir Tutunamayan Olarak Oblomov
Məlum olduğu və ya deyildiyi kimi, Oblomovluğ tənbəllikdir. Amma məncə, bu anlayışı yalnız bu şəkildə bilmək düzgün deyil. Daha doğrusu, İlya İliçin yalnız tənbəl roman qəhrəmanı kimi tanınması məni rahat hiss etmir. Ona görə də bu rəyi Oblomovu tutunamayan adlandırdım.
Bəzi insanların və ya kitabdakı qəhrəmanların fikrincə, Oblomov tənbəl, yaşamağı bilməyən, həyatdan həzz almağı öyrənməmiş bir insandır. Yeri gəlmişkən, müəllif Qonçarov kitabda Oblomovun uşaqlığını geniş təsvir edir, onun niyə belə olduğunu, uşaqlığını göstərir. Bunun psixoloji ekvivalenti nəzəri cəhətdən doğrudur. Lakin müəllif təkcə bununla kifayətlənmir. Çünki həyat nisbi anlayışdır. Əslində Nitsşenin üstün insan anlayışına nəzər saldıqda Oblomov bu anlayışda çox asanlıqla özünə yer tapır.
Oblomov heç vaxt axmaq və letargik qəhrəman deyil. Əksinə, o qədər ağıllıdır ki, o insanlardan hansı təhlükələr gələcək. Hissləri güclüdür. Kitabda onun bir çox hallarda nə qədər haqlı olduğunu görə bilərik. Ancaq insan bəzən xasiyyətinə görə səhv qərarlar verə bilər, bəzən də insan sevdiyi qadın üçün hər şeyi riskə ata bilər. Müəllifin bir personajı bu qədər canlı şəkildə var etməsinə və onu oxucuya hiss etdirməsinə dərindən baş əyirəm. Bu vəziyyətin nə qədər ağır olduğunu, ümumiyyətlə, yazmaqda çətinlik çəkənlər çox gözəl bilirlər.
Daha çox uzatmadan, bəli, Oblomov da bir tutunamayandır. O da həyatın, insanların vəziyyətini sorğu-sual edərək ölür. Bilir ki, bəzən insanın düzgün yaşaya biləcəyi xoşbəxt bir an gələndə bütün həyatının heç bir əhəmiyyəti olmur. Mən bununla razıyam. Odur ki, xahiş edirəm Oblomovu oxumadan ölməyin.