Fyodor Dostoyevski’nin “Karamazov Kardeşler” romanı, dörd fərqli qardaşın və onların əxlaqdan uzaq, qadın düşkünü atasının hekayəsini anladır. Romanda cinayət və ədalət anlayışlarının müzakirəsi, Tanrı mövzusunun sual altına alınması ilə birləşir. İvan və Alyoşa arasında baş verən söhbətlər, Tanrı və Xristianlığın tənqidinə dönüşür: “Əgər Tanrı varsa, niyə ədalət yoxdur?”
Dostoyevski, hər bir qardaşı fərqli bir ideologiyanın təmsilçisi kimi təsvir edir: Dmitri möcüzələrə inanır, İvan ağılı müdafiə edir, Alyoşa isə təvazökarlıq və müqəddəs həyata inanır. Hətta romanın ən təmiz xarakteri olan Alyoşa belə, zamanla Karamazovlaşır. Bu, Oblomovluq anlayışına paralel olaraq “Karamazovluq” anlayışını ortaya çıxarır; yəni, adi varlığı qəbul etməyən və mənaya can atan bir insanın vəziyyətini göstərir.
Dostoyevski’nin personajları, insanın daxili zəifliklərini və alçaldıcı düşüncələrini əks etdirərək oxucunu özünü dərk etməyə yönəldir. Hər dəfə romanı oxuduqda, onun dərin mənalarını fərqli şəkildə anlayıram. Freud’un dediyi kimi, Dostoyevski insan ruhunu ustalıqla ələ alır.
Kitab dan çox sevdiyim bir alıntı ilə bitirirəm: Eğer Tanrı yoksa, her şey mübahtır. Ama eğer Tanrı varsa, o zaman hayatın anlamı, ahlakın kökeni ve insanların birbirlerine karşı olan sorumlulukları sorgulanır hale gelir. Her birimizin hayatı, kendi seçtiğimiz yolda anlam bulur; ancak bu yol, bazen derin bir acı ile doludur.