Cemal Süreya’nın altıncı ve son şiir kitabı Güz Bitiği, 1 Nisan 1988’de yayımlanmıştır. Sıcak Nal’dan sadece bir gün sonra çıkan kitap, aynı yıl Behçet Necatigil Şiir Ödülü’nü kazanmıştır (Sıcak Nal ile birlikte). Kitap, şairin olgunluk döneminin en damıtılmış, en içe dönük ve veda havası taşıyan eserlerinden biri olarak kabul edilir.
Kitap toplam 56 sayfa civarındadır ve şu bileşenlerden oluşur:
1 düzyazı
20 şiir
1 şarkı
11 beyit
16 dize
Süreya, kitabı “tek bir şiir” olarak nitelendirmiştir. Parçalar ayrı ayrı başlıklı gibi dursa da bütünsel bir akış ve tek bir duygusal/melankolik tonda ilerler. Adı, Doğu Perinçek’e göre Dîvânü Lugati’t-Türk’teki “Ay Bitigi”nden (askerlerin ad ve azık defteri) esinlenmiştir; “güz” mevsimiyle birleşince sonbaharın bitiş defteri, hesaplaşma ve veda anlamı taşır.
Biçimsel çeşitlilik (düzyazıdan beyite, şarkıya) kitaba zenginlik katar. Şiirler genellikle kısa, yalın ve imgelerle örülüdür; gösterişli imgelerden ziyade suskunluklar, eksiltiler ve sezdirme ağır basar.
Temalar
Aşk, Ayrılık ve Yalnızlık: Kitabın kalbi burada atar. Şiirlerin çoğu “Keşke yalnız bunun için sevseydim seni” dizesiyle biter. Bu nakarat, sevgiyi basit anlara (bir çay içmek, bir bakış, bir yürüyüş) indirgerken aynı zamanda derin bir pişmanlık ve kabulleniş taşır.
Zaman, Ölüm ve Veda: Sonbahar (güz) metaforu hâkimdir; sararan yapraklar, soğuyan hava, bitiş hissi. Şair adeta kendi şiir serüvenine ve hayata veda etmektedir. Melankoli dinginliğe, kabullenişe evrilir.
İnsan İlişkileri ve Varoluş: Günlük hayat imgeleri (banliyö treni, çay, sokak, nalburlar) üzerinden evrensel duygular işlenir. Yalnızlık “ovanın düz oluşu gibi” yalın ve kaçınılmazdır.
Kitap, İkinci Yeni’nin imgeci, yenilikçi dilinden uzaklaşarak daha olgun, daha doğrudan ama hâlâ derin bir üsluba
Aylin Balboa’nın bu kitabını okurken, aslında dışarıdan bakınca eski usul mektuplaşmalardan ibaret gibi görünse de, derinlerde bambaşka bir yolculuk olduğunu fark ettim. Bu kitap, bir kadının kendi yalnızlığıyla barışma, 'ben' dediği o daracık hapishaneden çıkıp özgürlüğüne kavuşma hikâyesi aslında.
Yani o mektupların asıl amacı, Osman’ın onları okuması ya da ona ulaşması değil; aslında Osman’ı bir vesile olarak kullanıp, ilişkide yarım kalan ne varsa dışarı dökmek ve o yüklerden arınmak. Kısacası; birine veda etmekten ziyade, kendi içindeki o iyileşme sürecini başlatmanın ve kendine yeniden dönmenin hikâyesi bu. Yine de Osman’la olan yüzleşmelerini ve ayrılık sebeplerini merak etmedim değil; acaba gerçekten yüzleşseler nasıl olurdu diye düşünmeden edemiyorum.
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
Yanlış Zamanda Kaleme Alınmış Öykülerden Oluşan Bir Kitap: Kağnı
Sabahattin Ali'den okuduğum ikinci kitap bu oldu. Kürk Mantolu Madonna beni çok etkileyince ve çok sevdiğim bir arkadaşım da kitabı öve öve bitiremeyince kitabı kalitesinden hiç şüphe etmeyerek okumaya koyuldum.
Fakat kitabın kapağını kapattığımda içerisindeki neredeyse hiçbir öyküyü beğenmemiştim. Bunun sebebini beklentimin yüksek olmasına, 1930-1940'lar Türkiye'sinde geçen öykülere karşı olan genel beğenmeyişime ve öykülerin hapishanede yazılmasına bağlıyorum.
Öykülerin hepsinde ya bir ölüm, ayrılık, ağır bir ceza gibi şeyler var. Ama kısa öyküleri böyle bitirmeyi doğru bulamadım; bence okur henüz birkaç sayfa tanıdığı bir karakterin başına gelen en acayip hadiselere karşı bile çok tepki gösteremez.
Ama sizlere benim olumsuz tonda seyreden eleştirilerimden etkilenmeden kitabı okumanızı öneririm. Çünkü eseri beğenmememin ardında daha çok kişisel sebepler yatıyor.
Sonuç olarak, başlıkta da belirttiğim üzere bu öyküler başka bir zaman yazılsaydı çok daha iyi olurdu görüşündeyim. Bu görüşte olduğum için de Sabahattin Ali'ye olan sevgim ve eserlerine karşı olan okuma isteğim hiç zedelenmedi. Kendisiyle olan yolculuğumu İçimizdeki Şeytan kitabı ile sürdürmeyi planlıyorum.
Mitokondrisi Bende KaldıŞiir
Yazardan okudugum ikinci şiir kitabıydı ben begendim. Mitokondrisi Bende Kaldı, çağdaş Türk şiirinde ironiyi, gündelik dili ve modern insanın kırılganlığını bir araya getiren dikkat çekici şiir kitaplarından biridir. Kitap, daha isminden itibaren okuru alışılmışın dışında bir şiir evrenine davet eder. Bilimsel bir kavram olan "mitokondri"nin duygusal bir bağlam içinde kullanılması, kitabın hem mizahi hem de hüzünlü atmosferini daha ilk anda hissettirir.
Şiirlerde bireyin yalnızlığı, aşkın geride bıraktığı izler, ayrılık, kent yaşamı ve modern insanın iç sıkışmışlığı öne çıkan temalardır. Ancak bu temalar klasik bir romantizmle değil; zaman zaman alaycı, zaman zaman şaşırtıcı imgelerle işlenir. Şair, sıradan görünen ayrıntıları şiirin merkezine yerleştirerek okurun günlük hayatta fark etmediği duyguları görünür hâle getirir.
Dil bakımından kitap sade görünse de çok katmanlı bir yapıya sahiptir. İlk okumada kolay anlaşılır gibi duran dizeler, tekrar okundukça yeni anlamlar kazanır. Bilimsel, popüler kültürel ve gündelik ifadeler içeriyor. Severek okudum herkese tavsiyemdir.
GÖZLERİNE VEDA EDERKENŞiir
Yazardan okudugum ilk şiir kitabıydı. Gözlerine Veda Ederken, bireyin iç dünyasında yaşadığı kırılmaları, özlemleri ve hayata karşı verdiği sessiz mücadeleyi şiir diliyle aktaran etkileyici bir eser olarak dikkat çekiyor. Kitap boyunca okur, yalnızca dizelerle değil; aynı zamanda şairin ruh hâliyle de karşı karşıya kalıyor.
Eserde hüzün baskın bir tema olsa da umudun tamamen kaybolmadığı hissediliyor. Ayrılık, yalnızlık, aşk, zaman ve insanın kendisiyle yüzleşmesi gibi evrensel konular sade fakat etkileyici bir anlatımla işleniyor. Şair, süslü söyleyişlerden çok samimiyeti önceleyen bir üslup benimseyerek duygularını doğrudan okura ulaştırmayı başarıyor.
Kitabın en güçlü yönlerinden biri, şiirlerin yapay bir duygu oluşturmak yerine yaşanmışlık hissi vermesidir. Pek çok dize, okurun kendi hayatından izler bulmasına imkân tanırken, içsel sorgulamalara da kapı aralıyor. Bu yönüyle eser, yalnızca okunup geçilecek bir şiir kitabı olmaktan çıkıp zaman zaman yeniden dönülmek istenecek bir metne dönüşüyor. Ben begendim okumayanlara tavsiye ederim.
Kahraman Tazeoğlu & Vazgeçtim
"Ayrılık nedir biliyor musun sevgilim:
Yaşadığını sanan bir kalbin omuzlarından,
Bitmiş bir aşkın naaşının kaldırılması..."
"Vazgeçtim..." Ne kadar basit bir cümle gibi görünüyor, değil mi? Peki ama neyden, nasıl ve niçin vazgeçtin?
Vazgeçmek; bazen bir terk ediş, bazen bir fedakârlık, bazen kabulleniş, bazen de zorunlu bir ayrılıktır. Söylemesi kolay gibi görünse de içinde sayısız anlam barındırır. Yazar da bu kitabında "Vazgeçtim." derken aslında aşkı uğruna, sevdiği insan için büyük bir fedakârlık yaptığını; en azından öyle düşündüğünü anlatıyor.
Ya geride kalan kişi gerçekten ne istiyor? İnsan, susup giderken ve vazgeçerken bunu "iyilik" ya da "fedakârlık" adına yaptığını sansa da, acaba bu davranış sevdiği insana karşı işlenmiş en büyük ihanete dönüşmez mi? Çünkü aşk; omuz omuza mücadele etmek, acısıyla tatlısıyla, hastalıkta ve sağlıkta hayatın her anını birlikte göğüslemek değil midir?
Mehmet, Feza ve Koray... Mehmet, karşılıksız aşkını kalbine gömerek Feza'nın mutluluğu için kendinden vazgeçer. Feza ile evlilik hayalleri kuran Koray ise büyük bir yanlış anlaşılma yüzünden, yine onun mutluluğu uğruna aşkını feda eder. Peki, hangisinin vazgeçişi gerçekten doğru? Bu fedakârlıkların ve sessiz gidişlerin tam ortasında kalan Feza şimdi ne yapacak? Bir yanlış kaç doğruyu silecek? Ya da yanlış sanılan o asıl gerçek ne zaman gün yüzüne çıkacak?
Uzun zamandır bir aşk romanı okumamıştım. Bu eser ise bana oldukça keyifli bir okuma deneyimi yaşattı. Özellikle kitabın sonunda yer alan şiirler tek kelimeyle harikaydı.
Kitapla ve sevgiyle kalın...
