“Kim bilinç akışının tam orta yerinde ‘kapıcının bir duygu seline’ kapılıp gittiğini fark eden ya da restoranda bir çatalın ‘sivri uçlarından çıkan vızıltı’yı, hem de bu kadar güzel kelimelerle takdir eden kişinin Leopold Bloom olduğunu düşünür ki? Bu olağanüstü idrak ve güzel, isabetli sözcükler 
James Joyce’a aittir. Okurun bir anlaşma yapması gerekir ve böylelikle biz, Bloom’un kulağa kimi zaman Bloom gibi, kimi zaman ise daha çok Joyce gibi geleceğini kabul ederiz.
Bu edebiyatın kendisi kadar eskidir: 
William Shakespeare’in karakterleri her zaman kendileri gibi konuştukları kadar Shakespeare gibi de konuşurlar.”
James Joyce’a aittir. Okurun bir anlaşma yapması gerekir ve böylelikle biz, Bloom’un kulağa kimi zaman Bloom gibi, kimi zaman ise daha çok Joyce gibi geleceğini kabul ederiz.
Bu edebiyatın kendisi kadar eskidir: William Shakespeare’in karakterleri her zaman kendileri gibi konuştukları kadar Shakespeare gibi de konuşurlar.”
İyi okumanın tek bir yolu olmasa da neden okumamız gerektiğine dair temel bir sebep vardır. Bilgi bize kendini sonsuzca açar, ama bilgeliği nerede buluruz? Eğer şanslıysanız size yardımcı olabilecek bir öğretmen bulabilirsiniz; ama nihayetinde yalnız olacaksınız ve müdahalesiz ilerlemeye başlayacaksınız. Yalnızlığın sağladığı büyük zevklerden biri de iyi okuyabilmektir. Bu da benim tecrübeme göre en sadra şifa zevklerden biridir. Okuma sizi öteki kılar: Okumak sizi kendi içinizde, arkadaşlarınız ya da arkadaşınız olabilecekler arasında öteki kılabilir. Hayalden beslenen edebiyat öteki olmaktır ve böylece yalnızlığı da yükseltir.
Reklam
İBN'ÜZ ZAMAN ve İBN'ÜL VAKİT FARKI...Akademya Yazıları
(...) Hızla yol alan bir otobüs tahayyül edelim. Koltuklardan birinde, yan yana, Mister Dedalus ile Mösyö Bloom oturuyor. Otobüsün camından birbiri ardına değişen manzaraları seyrediyor ve arada bir dönüp birbirlerine gördükleri hakkında yorumlar yapıyorlar; yahut gelişigüzel lâflıyorlar…
İşte münekkidin “şuur akışı” ve “kaleydoskopik şuur ekranı” dediği şey! “Yarı idrâk, yarı imâl” dediği şey! İsterse camdan geçen manzaraları seyredebilir, isterse otobüsün tavanına göz dikip hayâle dalabilir, isterlerse birbiri üstüne düşüp uyuyabilirler; ama bunların hiçbirine “dinamik bir akıl ve muhayyile” vasıflandırması yakışmaz! Zirâ bu türlü “istihâle”, gâyesiz bir değişme, İslâm Tasavvufu’nda “İbn’üz-zaman- zamanın oğlu” denilen makama denk düşer.
Oysa bir de, aynı otobüsün şoför mahallindeki “Hafiye”ye bir göz atalım: Gözleri daima “ufuk”ta, “direksiyon-istikamet bilgisi” elinde, “gaz ve fren pedalı-hareket ve sükûn kabiliyeti” ayağının altındadır. O, kaleydoskopik şuur ekranına yansıyan görüntüleri isterse göz ucuyla görebilir, isterse hiç görmeyebilir; yâni birbiri ardına kaleydoskopik şuur ekranına yansıyan yol kenarı manzaralarına isterse hiç aldırmadan, olanca dikkati “yol”da, “yol verileri”nde olmalıdır. Gâyeyi bilen odur. İsterse otobüsün yönünü değiştirebilir. Ama onun uyumaya da, hayâl kurmaya da hakkı yoktur; avını bekleyen bir kedi gibi yol üzerinde pürdikkat kesilmiş olmalıdır. Arkasındaki yolcuların belli bir zamanda, belli bir manzara karşısında neler düşünüp hayâl etmiş olabileceklerini kaale almak gibi bir mecburiyeti de yoktur. Ve bu realitesini kendi temin eden asıl “dinamik akıl ve muhayyile” denilmeye lâyık adama, İslâm Tasavvufu’nda “İbn’ül-vakt / vaktin oğlu” denir.
__Şimdi burada birinci misâl, “yolculuk”a âid hakikat, “zaman”a bağlı
Selim Gürselgil, (I. Dönem, Sayı 7, Temmuz 1997), ULYSSES ve TİLKİ GÜNLÜĞÜ -II-, (Yolculuk ve Sürücülük, Yelteniş ve Eriş) (NOT: 6 Haziran 1997 tarihinde Tarık Zafer Tunaya Kültür Merkezi’nde verilen konferans metnidir.
ULYSSES: Bir idrâk teşebbüsü ve imâl yeltenişi...Akademya Yazıları
1. bölümden, kendi kendimizi tekzib edercesine, şu satırları okuyalım:
“Goldberg aynı zamanda şuur akışının esasen pasif bir kayda geçirme ameliyesi olduğu şeklindeki sıkça rastlanan hatâyı da ortadan kaldırmıştır. Filhakika Bloom ve Dedalus, içlerine dolan hissî verilere dinamik bir akıl ve hayal gücüyle yaklaşırlar. Kafalarından geçenler, yarı idrak edip yarı imâl ettiklerinin bir terkibidir.” Evet ama, bunu söylemek, bir güzellemeden öte kıymet ifade etmiyor. Tilki Günlüğü’ne bakın, dinamik bir akıl ve hayâlgücünün nerelerden geldiğini ve nerelere vardığını görün! En kolayından, Tilki Günlüğü tablolarındaki geçişler, dönüşümler, aktüel bir intiba üzerinde kalmamanın, ilmî ve fikrî en derin köklere kadar varmanın resmidir. Bu itibarla Ulysses, ancak bir “idrâk teşebbüsü”nün ve bir “imâl yeltenişi”nin ifadecisi olabilir; kendisi değil…
Selim Gürselgil, (I. Dönem, Sayı 7, Temmuz 1997), ULYSSES ve TİLKİ GÜNLÜĞÜ -II-, (Yolculuk ve Sürücülük, Yelteniş ve Eriş) NOT: 6 Haziran 1997 tarihinde Tarık Zafer Tunaya Kültür Merkezi’nde verilen konferans metnidir.
ULYSSES "İRLANDA BAŞKENTİNİN YÜREĞİNDE" (*)Akademya Yazıları
(...) Basite ircâ edildiğinde Ulysses, bütün gün boyunca Dablin’de dolanıp duran iki adamın tesadüfen karşılaşmalarının hikâyesi ve bunun hayatı zenginleştirici yansımalarıdır denebilir. Adamlardan biri pek de başarılı sayılamayacak bir reklâm araştırmacısı, öbürü ise henüz rüşdünü isbatlayamamış bir sanatçıdır. Stephen Dedalus ilk kez çıktığı dış seyahatten kanatları kırık ve yeni bir burukluk duygusuyla boynu bükük dönmüştür. Ölmüş annesi aklına geldikçe suçluluk hissi altında ezilmektedir; kendini dayanılmaz biçimde her yanından sarılmış hissetmektedir. Cranly ve Lynch zamanında rahatlıkla alaya alınabilecek kaba saba, maddeci ve hased dış dünya, artık Buck Mulligan’ın (Ulysses’in bir diğer kahramanı, “Kelt” karakteri) kişiliğinde Stephen’ın iç huzuruna yönelik çok daha ürkütücü bit tehlike hâline gelmektedir. Joyce, Stephen’ın ahbabıyla girdiği edebiyat tartışmalarında ön plâna çıkmasını sağlamaya çalışmağa dikkat etmekle beraber, aklının önceden kestiremeyeceğimiz kadar zekî, atik ve hamleci özelliklerini asıl kendi kendisiyle yaptığı konuşmalarda ortaya serer. Gösteriş için yaptığı aşırı davranışları alaya almayı da öğrenmiştir. Ama kendisiyle alay etmesinde isterik bir yan vardır ve açıkçası ümidsiz bir şahsiyet buhranının eşiğindedir. Onu kurtaracak tek şey ruhî bir yeniden doğuştur ve bu duruma çok uygun düşen bir biçimde, doğumevinde Leopold Bloom’a rastladığı zaman bu fırsat kendisine tanınır.
__İlk bakışta Bloom, bir kurtarıcıya benzemez. Hiçbir haslet ve kabiliyeti olmayan biri olarak, umumiyetle gülünç biçimde, fizikî yönü acımasızca yakından incelenerek sunulur. Aynı zamanda kıdemli bir kılıbık, iğdiş edilmiş bir koca, beceriksizin teki, biraz da zavallı ve sosyal bakımdan tuhaf tarzda uyumsuz biridir. Öyleyse Stephen’a verecek neyi olabilir?
Selim Gürselgil, (I. Dönem, Nisan 1997), ULYSSES ve TİLKİ GÜNLÜĞÜ -I-
ULYSSES'İN FENOMENOLOJİSİ...Akademya Yazıları
(...) “Ulysses”, 800 küsûr sahifelik bu eser, 16 Haziran 1904’te, İrlanda’nın başşehri Dablin’in muhtelif köşelerinde, sıradan insanların his ve hayâl dünyalarında olup bitenlerin veya olup bitmiş olması mümkün olanların anlatıldığı bir roman. Ve bu roman etrafında ilk akla gelen sualler; söz konusu olup bitenlere veya olup bitmesi mümkün olanlara niçin “Ulysses” ismi verildiğiyle, tarih olarak neden 16 Haziran 1904 gününün seçildiği…
James Joyce, bütün hikâyesi bir güne sığan böylesi karmaşık bir eseri ne maksadla kaleme aldığı sorulduğunda, “Edebiyat münekkidlerini 100 sene uğraştırmak için!” cevabını vermiş. Gerçekten, 1922’de Paris’te yayınlandığından kısa bir süre sonra, büyük yankı uyandırmış “Ulysses”. Üzerine, yüzlerce, binlerce cild araştırma ve inceleme yazısı yayınlanmış. 1984’e gelindiğinde, Amerika’da bazıları çıkmış, “Ulysses”in bugüne dek yanlış bilindiğini, çünkü okunaksız bir yazıyla Fransa’da dizgiye verildiğini, dizgicilerin hiçbirinin tek kelime İngilizce bilmediğini ve “gerçek Ulysses”in kendilerinde olduğunu iddia etmişler. Amerikalılar bu türlü sansasyonlara bayılır!
Psikolojinin büyüklerinden Carl Gustav Jung da “Ulysses” üzerine bir inceleme yapanlardandır. Jung’a göre, bütün “Ulysses” macerası “hiçlik”te düğümlüdür; basit, sıradan, hiçliğe müncer günlük itiş kakışlar dünyasını ele alır. 16 Haziran 1904’te de hiçbir şey olmamış, “tarihî” denebilecek hiçbir şey yaşanmamıştır. Ama bu hiçlikte bir kutsallık vardır ki, Joyce bunu anlatmak ister. Nitekim “Ulysses” tabirinin eski Yunanca kökeninde de bu mânâyı görürüz: O da, kutsal hiç kimse, kutsal hiçlik demektir…
Lâkin Amerikalı Daniel Boorstin, Jung ile aynı kanaatte değildir. __16 Haziran 1904 gününde Joyce’un, Nora Barnakle’a âşık olduğunu söyler. Nora, Joyce’un,
Selim Gürselgil, (I. Dönem, Nisan 1997), ULYSSES ve TİLKİ GÜNLÜĞÜ -I-
Reklam
Reklam