Seda Çakır
@cakirseda
Anayurt Oteli, Yusuf Atılgan’ın Aylak Adam’dan sonra yayımladığı ikinci romanıdır. Her iki romanın da başkahramanları arasında benzerlikler göze çarpar. Aylak Adam’ın kahramanı C. ve Anayurt Oteli’nin kahramanı Zebercet toplumdan kopmuş yalnız kişilerdir. Her ikisi de bu yalnızlığın çözümünü bir kadınla iletişim kurabilmede görür. Ancak bu ikisi arasında şöyle bir fark vardır: “Aylak Adam C. başkalarını hor gördüğü için, Zebercet ise başkaları tarafından hor görüldüğü için kaçar onlardan.” (Moran Berna, Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış 2, sf. 298)
Zebercet’ten bahsetmeden önce romanda kimlik kazanmış bir başka karakterden söz etmek istiyorum: otel. Anayurt Oteli, doğumundan itibaren Zebercet’in sığındığı güvenli bir yuvadır. Psikanalitik terimlerle ifade edecek olursak; otel, Zebercet için ana rahminin simgesidir. Anayurt Oteli başta Keçecizadelerin konağıdır. Daha sonra birbirini tanımayan insanların konakladığı bir otele dönüşmüştür. En sonunda da Zebercet’in “Kapalı” levhasını asmasıyla otel olmaktan da çıkmış ve iletişimsizliğin, dış dünyaya kapalılığın bir simgesi halini almıştır.
Zebercet çocukluk yıllarında arkadaşları tarafından, askerlik yıllarında komutanları tarafından ve gençlik yıllarında da kadınlar tarafından hor görülüp aşağılandığından kendini hiçbir yere ait hissedemez. Hatta ismi bile kendisinin hor görülüp aşağılanmasına sebep olur. Bu sebeple Zebercet dış dünyadan kendini soyutlamış ve insanlarla iletişimini en aza indirgemiştir. Böylece kendini dış dünyaya karşı korur.
Roman boyunca bıçaklanarak öldürülenlerin, adam öldürüp hapse girenlerin, çocuk boğanların hikayelerinden haberdar oluyoruz. Bu durumda romanın toplumsal bir yanı olduğunu da söyleyebiliriz. Yusuf Atılgan bu eserinde birey üzerinden toplum eleştirisi yapmıştır.
Roman 1986 yılında
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
Puan vermedi·352 syf.··
Beğendi
·2017 37. kitabı
·5 günde okudu
·Okunma: 08 Ağustos 2017 20:21
Türk edebiyatının en önemli eleştirmenlerinden biridir Berna Moran. "Edebiyat Kuramları ve Eleştiri" isimli bu kitap Berna Moran'ın İngiliz Dili ve Edebiyatı kürsüsündeki derslerinin bir derlemesi niteliğindedir.
Eleştiri yazılarının tarihi oldukça eskiye dayanır. Neredeyse on yedinci yüzyıldan bu yana birçok eleştiri yöntemi ortaya çıkmıştır. Bu kitapta da tüm bu yöntemler belli bir düzende okurlara sunuluyor. Eleştiri yöntemlerinin tarihi eskiye dayandığından tasnifi de oldukça zordur. Berna Moran, “Edebiyat Kuramları ve Eleştiri” adlı eserinde büyük bir çeşitlilik gösteren eleştiri yöntemlerini dört temel unsur etrafında toplamıştır. Bu unsurlar: eser, sanatçı, okur ve toplumdur. Böylece temel olarak dört tip eleştiri anlayışı olduğunu söyleyebiliriz. Bunlar: sanatçıya dönük, esere dönük, okura dönük, dış dünyaya ve topluma dönük eleştiridir.
Berna Moran edebiyat kuramlarını ve eleştiri yöntemlerini ele almaya en temelden başlıyor. Platon ve Aristoteles için sanatın ne ifade ettiğinden yola çıkarak “Sanat nedir? Edebiyat nedir?” sorularının da cevaplarını arıyor.
“Sanat nedir?” sorusuna verilen ilk cevap (hiç değilse Batı'da) sanatı bir yansıtma, benzetme, ya da taklit olarak görme eğilimindeydi. Sanat eserlerinde gördüğümüz, doğadır, insandır, hayattır ve sanatçı eserinde bize bunları yansıtır; bir ayna tutar dünyaya sanki. Platon’un Devlet diyalogunda Sokrates, Giaukon’a ressamın yaptığı işi anlatmağa çalışırken “İstersen bir ayna al eline, dört bir yana tut. Bir anda yaptın gitti güneşi, yıldızları, dünyayı, kendini, evin bütün eşyasını, bitkileri, bütün canlı varlıkları” diyerek, ressamın yaptığı işin dünyaya bir ayna tutmak olduğunu söyler ve biraz aşağıda şairin de ressamdan farklı olmadığını belirtir: “Tragedya şairinin de yaptığı bu değil mi? Benzetme
Yaban'ın yayınlandığı dönemde en çok eleştiri aldığı nokta romanda Anadolu halkının çok fazla yerilmesi, hor görülmesidir. Romanda köylü, Ahmet Celal tarafindan tek parça olarak kabul edilir ve köylünün karakteristik özelliği de "cahillik"tir. Ahmet Celal kişilerin duyguları, düşünceleri olabileceğinin farkında değildir.
Aslında romanda vurgulanan okumuş aydın ile cahil köylü çatışması değildir. Bu ikisinin Kurtuluş Savaşı'na bakış açılarındaki fark vurgulanmıştır. Köylü halkı Kurtuluş Savaşına inanmayıp Mustafa Kemal'e karşı bir tutum içine girmiştir ve bu durum da Ahmet Celal'i çileden çıkarır.
Romanda köylünün bu durumundan dolayı aydını suçlayan cümleler yer alsa da bu köylünün tek yönlü çizildiği gerçeğini değiştirmez. Yakup Kadri'nin Anadolu halkını böyle hor görmesinin sebebi de aslında onun mizacıyla ilgilidir.
Kiralık Konak'ta ele alınan mesele, 19. yüzyıl ortalarından itibaren toplumumuzun yaşadığı sosyal değişikliklerin sonucunda konak hayatının çöküşü ve yerini apartmanda sürdürülen yaşam tarzına bırakışıdır.
Roman, Naim Efendi'nin Cihangir'deki konağında sürdürülen hayat tarzından, Servet Bey'in Şişli'de kiraladığı apartman dairesindeki yaşam biçimine geçişin hikayesi olarak düşünülebilir. 1908-1918 yılları arasındaki dönemi konu alır. Yani İkinci Meşrutiyet'i takip eden yıllardan Çanakkale Savaşı sonrasına kadar uzanan aylar arasındaki dönem.
Kiralık Konak, Naim Efendi ve Seniha arasındaki çatışma üzerine kurulmuştur. Naim Efendi ve Seniha ayrı ayrı devirleri temsil eden tipler olarak ele alınmalı ve roman o şekilde okunmalıdır.
Yakup Kadri, Hasan Ali Yücel'e 1937 senesinde yazdığı birkaç mektubunda romanlarını bir hatıra kitabı olarak düşündüğünü, ne görüp ne işittiyse onları yazdığını ve yazdığı her romanda kendisine benzeyen karakterler olduğunu söyler. Kiralık Konak'ta da kendisine benzettiği karakterin Hakkı Celis olduğunu ekler.
Yakup Kadri, bu kitapta edebiyatçılar ile yakın ilişkiler kurduğu 1908 yılına ve sonrasına, gençlik yıllarına gider. Anılarının her bölümünü bir edebiyatçıya ayırır. Şehabettin Süleyman ile Fecr-i Ati topluluğuna katılışını, Refik Halit ve Ahmet Haşim ile dostluklarını, Yahya Kemal'den nasıl etkilendiğini, Halide Edip ile nasıl tanıştığını anlatır. Bunlar dışında Cenap Şehabettin, Süleyman Nazif, Abdülhak Hamid ve Tevfik Fikret'e de kitabında yer verir.
Yakup Kadri belli olaylardan yola çıkarak anlattığı edebiyatçıların iç dünyasını kendi bakış açısıyla aksettirir. Yeri gelince anlattığı kişiyi yargılamaktan da çekinmez.
Satırlarında istibdat döneminden "Ağızlarımıza kilit, kalemlerimize kement vurulduğu ve hepimizin kurtuluştan umudu kestiğimiz günler" (sayfa 204) diye bahseder. Meşrutiyetin ilanıyla birlikte, istibdatın baskısı altında tutulan dillerin çözüleceğinin ve birçok yeni şeyler söyleneceğinin sevincini yaşar.
O dönemin hem siyasetini hem edebiyatını çok akıcı bir dille anlattığı, saydığım isimleri daha yakından tanımanıza olanak sağlayan çok güzel bir hatıra kitabı olduğunu düşünüyorum.
