Spoiler içerir!
Öncelikle kitabı okumak istememdeki en önemli sebep, yazar Édouard Levé'nin kitabı yayınevine teslim ettikten kısa bir süre sonra intihar etmiş olmasıydı. Bu durum, kitabı benim için daha merak uyandırıcı hâle getirdi. Zaman zaman ben de ölüm ve yaşam üzerine düşüncelere kapılan biriyim. Sanırım birçok insan hayatının belli dönemlerinde bu tür düşüncelerle karşılaşmıştır. Bu yüzden kitabı okurken en çok merak ettiğim şey, “Bir insan neden intihar eder?” sorusuna bir cevap bulabilmekti.
Kitap kısa olmasına rağmen konusu gereği bazı okuyucular için tetikleyici olabileceğini düşünüyorum. Bu nedenle böyle hassas bir dönemden geçen kişilere tavsiye etmem.
Bana göre kitap, yalnızlaşan, kendi içine kapanan ve mutsuzlaşan bir insanın yaşadığı süreci anlamaya çalışıyor. Anlatıcı, intihar eden arkadaşının anılarını, davranışlarını ve psikolojik durumunu aktararak onun dünyasına yaklaşmamızı sağlıyor. Kitap kesin cevaplar vermekten çok, okuyucuyu düşünmeye yönlendiriyor ve karakteri anlamaya davet ediyor.
Kitapta dikkatimi çeken bir diğer nokta ise aile ilişkileriydi. Bazı ailelerde bir kişi kendini diğerlerinden daha dışlanmış, anlaşılmamış ya da eksik hissedebilir. İntihar eden karakter de aile içinde bu duyguları yaşayan kişi olarak karşımıza çıkıyor. Bu durum oldukça üzücüydü ve bana ailenin bireylerin hayatındaki önemini bir kez daha düşündürdü. İnsanların kendilerini ait hissetmeleri, anlaşıldıklarını ve değer gördüklerini hissetmeleri bazen sandığımızdan çok daha büyük bir fark yaratabiliyor.
Ben her zaman hayatın yaşanmaya değer olduğuna ve her koşulda bir umut bulunabileceğine inananlardanım. Bu kitap da bana kendi hayatıma daha fazla değer vermem gerektiğini hatırlattı. Kendimi sevmeyi, sevdiklerime duygularımı zamanında ifade etmeyi ve bir gün
Kızıl Nehirler, okuru yalnızca bir cinayet soruşturmasının peşinden sürükleyen bir roman değil; aynı zamanda insan psikolojisinin karanlık noktalarına dokunan, yoğun atmosferiyle etkisi uzun süre devam eden bir eser. Daha ilk sayfalardan itibaren hissedilen gizem, hikâye ilerledikçe yerini giderek artan bir gerilim ve tedirginlik duygusuna bırakıyor.
Roman boyunca yaratılan kasvetli ortam, olayların geçtiği yerlerin ürkütücü yapısıyla birleşerek okuyucuyu hikâyenin içine çekmeyi başarıyor. Yazar, suç unsurlarını sadece merak duygusunu canlı tutmak için değil, insanın içindeki karanlığı gözler önüne sermek için de kullanıyor. Bu nedenle kitap, sıradan bir polisiye olmaktan çok daha fazlasını sunuyor.
Beni en çok etkileyen nokta ise kurgunun ustalıklı şekilde ilerlemesiydi. Her bölüm yeni sorular ortaya çıkarırken cevaplar da okuyucuyu daha büyük bir gizemin içine sürüklüyor. Birbirinden bağımsız gibi görünen olayların zamanla tek bir noktada buluşması, kitabın heyecanını sürekli yüksek tutuyor. Bu yüzden elimden bırakmakta zorlandığım romanlardan biri oldu.
Karakterler mükemmel ya da kusursuz insanlar olarak çizilmemiş. Aksine, geçmişlerinin yükünü taşıyan, hataları ve zaafları olan kişilerden oluşuyorlar. Bu durum hikâyeye gerçekçilik kazandırırken, onların yaşadıkları çatışmaları daha ilgi çekici hâle getiriyor.
Grangé’nin anlatımı sert, doğrudan ve etkileyici. Olayların karanlık yönlerini gizlemiyor ya da hafifletmeye çalışmıyor. Bu da romanın yarattığı etkinin daha güçlü hissedilmesini sağlıyor. Kızıl Nehirler, sürükleyici kurgusu, güçlü atmosferi ve şaşırtıcı olay örgüsüyle polisiye sevenlerin uzun süre unutamayacağı kitaplardan biri.
Kutsal mı dedin?
Totem ve Tabu, Freud’un bireyin zihninden çıkıp toplumun zihnine bakmaya çalıştığı bir kitap.
Bu kez odakta rüyalar, nevrozlar ya da cinsellikten çok dinler, yasaklar, ritüeller ve insan topluluklarının davranışları var. Freud, ilkel kabilelerden yola çıkarak günümüz insanının inançlarını ve toplumsal kurallarını açıklamaya çalışıyor. Cesur bir girişim olduğu kesin.
Kitabı okurken en çok dikkatimi çeken şey Freud’un kurduğu bağlantıların genişliği oldu. Bir kabile ritüelinden başlayıp suçluluk duygusuna, oradan dine, ahlaka ve uygarlığa uzanabiliyor. Bazen bu geçişler oldukça etkileyici. Bir düşüncenin peşinden gidip onu farklı alanlarda sınama çabası kitabı ilgi çekici kılıyor.
Ancak aynı noktada bazı soru işaretleri de oluşuyor. Freud’un kimi çıkarımları bana gözlemden çok yorum gibi geldi. Özellikle insanlık tarihinin çok eski dönemlerine dair yaptığı bazı açıklamalar kesinlikten uzak görünmesine rağmen oldukça iddialı bir dille sunuluyor. Bu durum kitabın bazı bölümlerinde bilimsel bir çalışmadan çok, zekice kurulmuş bir düşünce deneyimi okuyormuşum hissi yarattı.
Yine de kitabın değeri bence burada yatıyor. Freud sadece insanların ne düşündüğünü değil, neden aynı şeylere inandığını da anlamaya çalışıyor. Kutsal kabul ettiğimiz şeylerin, yasaklarımızın ve korkularımızın kökenini sorguluyor. Üstelik bunu yaparken rahatsız edici sorular sormaktan çekinmiyor.
Totem ve Tabu’yu okuduktan sonra Freud’un her iddiasına katılmak zorunda hissetmedim. Hatta bazı bölümlerde ikna olmadım. Fakat kitabı kapattığımda, günlük hayatta doğal ve değişmez kabul ettiğimiz birçok şeyin aslında ne kadar karmaşık temellere dayandığını daha fazla düşünür hâle geldim.
Bazı kitaplar cevap verir. Bazıları ise insanın yıllardır cevap olduğunu sandığı şeyleri soruya dönüştürür. Ve yeni
Eksik etek mi? Sende mi Brütüs?
Sigmund Freud’un Bakirelik Tabusu kitabını okurken iki farklı duygu yaşadım. Bir yandan psikoloji tarihine yön vermiş bir zihnin düşünce dünyasına tanıklık etmenin merakı, diğer yandan bazı fikirleri karşısında duyduğum ciddi rahatsızlık.
Freud’un hakkını teslim etmek gerekiyor. Bugün psikoloji alanında kullandığımız birçok kavramın temellerinde onun izleri var. İnsan zihninin görünmeyen taraflarını anlamaya çalışması, bilinçdışına dikkat çekmesi ve cesur sorular sorması onu alanının en etkili isimlerinden biri hâline getirmiştir.
Ancak bir bilim insanının etkili olması, her fikrinin doğru olduğu anlamına gelmiyor.
Kitap boyunca beni en çok rahatsız eden noktalardan biri Freud’un kadın psikolojisini açıklarken kullandığı bazı varsayımlar oldu. Özellikle kadınların hadım edilmiş erkekler oldukları düşüncesinden hareketle erkekler karşısında aşağılık duygusu geliştirdiklerini öne sürmesi bana ikna edici gelmedi. Freud bu görüşü kendi kuramsal sistemi içinde temellendirmeye çalışsa da ben okurken bunu güçlü bir açıklamadan çok zoraki bir dayatma gibi hissettim.
Çünkü bu yaklaşım, kadını kendi başına bir birey olarak anlamaya çalışmaktan çok onu erkeğe göre tanımlıyor. Kadınlığı bağımsız bir deneyim olarak incelemek yerine, eksik bırakılmış bir erkeklik üzerinden açıklamaya çalışıyor. Bana göre bu bakış açısı hem kısır hem de dönemin kültürel kabullerinin bilimsel bir gerçek gibi sunulmasının örneklerinden biri.
Yine de kitabı okurken Freud’u tamamen reddetmek de kolay değil. Çünkü insanı düşündürmeyi başarıyor. Katılmadığım yerlerde bile neden böyle düşündüğünü anlamaya çalışırken kendi fikirlerimi daha net sorguladığımı fark ettim.
Belki de klasik eserlerin değeri tam burada yatıyor. Bazen bize doğru cevaplar verdikleri için değil, itiraz etmek zorunda kaldığımız
Bazı sorular dualardan daha dürüsttür.
Rahel Tanrı’yla Hesaplaşıyor, adından da anlaşılacağı gibi kolay okunan ama kolay sindirilen bir kitap değil. İnanç, adalet, acı ve sorgulama üzerine düşündüren bir metin.
Kitabı okurken en çok hoşuma giden şey, sorgulamanın düşmanlık olarak sunulmaması oldu. Çünkü çoğu zaman insanlara ya inanmak ya da tamamen reddetmek arasında bir seçim varmış gibi davranılıyor. Oysa hayatın içinde bazen insan inanırken de sorgulayabiliyor, severken de kırılabiliyor, güvenirken de soru sorabiliyor.
Rahel’in Tanrı’yla hesaplaşması aslında biraz da insanın hayatla hesaplaşması gibi geldi bana. Yaşanan acıların, haksızlıkların ve cevapsız kalan soruların karşısında sessiz kalmayı reddediyor. Bu yönüyle kitap, kesin cevaplar vermekten çok düşünmeye alan açıyor.
Her görüşüne katıldığımı söyleyemem ama zaten kitabın amacı da okuru kendi tarafına çekmek değil gibi geldi. Daha çok, uzun zamandır sormaya cesaret edemediğimiz soruların varlığını hatırlatıyor.
Kitabı bitirdiğimde aklımda kalan şey cevaplar değil, sorulardı. Sanırım bazı kitapların değeri de tam burada yatıyor. Bize ne düşüneceğimizi söylemelerinde değil, düşünmeye devam etmemize neden olmalarında.
Bazen insan hayattan değil, kendinden kaçar!
Nihan Kaya’nın kitaplarını okurken genellikle çocuklarla, aileyle, toplumla ilgili güçlü eleştirilerle karşılaşmaya alışmıştım. Bu yüzden Disparöni ya da Yaşama Korkusu’nu okurken beni en çok şaşırtan şey, kitabın daha çok insanın kendi içine dönmesine neden olması oldu.
Kitabın merkezinde korku var ama bildiğimiz anlamda bir korku değil. Daha çok yaşamaya dair bir çekingenlik, kendi hayatının sorumluluğunu almaya dair bir ürkeklik, bazen de insanın kendi hakikatinden kaçması…
Kitabı okurken sık sık şunu düşündüm: İnsan gerçekten yaşamak istediği hayatı mı yaşıyor, yoksa kendisinden beklenen hayatı mı? Çünkü çoğu zaman bu ikisini birbirine karıştırıyoruz. Toplumun, ailenin, çevrenin onayladığı bir hayat sürerken kendi içimizde giderek küçülebiliyoruz.
Nihan Kaya’nın kitaplarında sevdiğim şeylerden biri, rahatsız edici sorular sormaktan çekinmemesi. Bu kitapta da bunu yapıyor. İnsanın kendine anlattığı hikâyeleri, kendini korumak için kurduğu savunmaları ve bazen kendi hayatının önündeki en büyük engelin yine kendisi olduğunu gösteriyor.
Kitap boyunca hissettiğim duygu biraz hüzündü. Çünkü insanın kendi hayatına yabancılaşması, kendi isteklerini yıllarca ertelemesi ve sonunda ne istediğini bile unutması düşündüğümüzden çok daha yaygın bir durum. Belki de bu yüzden kitap bana çok uzak gelmedi.
Nihan Kaya’nın bazı görüşleri gibi bu kitap da herkesin hoşuna gitmeyebilir. Çünkü insanın başkalarını eleştirmesi kolay, kendine dönüp bakması ise oldukça zor. Bu kitap biraz da bunu yapmaya davet ediyor. Suçu sürekli dışarıda aramak yerine insanın kendi korkularıyla yüzleşmesini istiyor.
Kitabı bitirdiğimde elimde kesin cevaplar yoktu. Ama bazı iyi kitaplar cevap vermekten çok soru bırakır. Disparöni ya da Yaşama Korkusu benim için tam olarak böyle bir kitaptı. Bitince