Almanya'nın özgürlükçü hareketleri, "tarihin öznel/sübjektif etmeni" denen şeyin önemini gerçi biliyorlardı (mekanik materyalizmin aksine Marx, insanı tarihin öznesi olarak aslında belirledi ve Lenin marksizmin özellikle bu yanını geliştirdi); eksik kalan, irrasyonel, amaca uygunsuz eylemin, diğer bir deyişle, ekonomi ile ideolojinin ayrı düşmesinin kavranmasıydı, Mistiğin bilimsel sosyolojiyi yenmesi nasıl mümkün oldu, bunu açıklayabilmeliyiz. Bu görev ancak, sorulacak sorudan, açıklamadan aniden yeni uygulama ortaya çıkacak türden olursa, yerine getirilebilir.
Emekçi açıkça gerici ya da açıkça devrimci değil, gerici ve ilerici yönelişlerin arasında kalmışsa, bu çelişkiyi saptadığınız zaman, bundan zorunlu olarak tutucu psikolojik güçlerin karşısına devrimci olanları koyan bir uygulama çıkmalıdır. Her mistik gericidir ve gerici insan mistiktir. Mistikle alay edilirse, "gözü sise
bulama" ya da "psikoz" diye acklamaksuzin bir yana konulursa,
o zaman bundan mistiğe karşı hiçbir önlem çıkmaz. Mistik ama-doğru olarak ele alınırsa, o zaman zorunlu olarak buna karşı bir panzehir elde edilir. Ama bu görevi yerine getirmek için, sosyal durumla yapı oluşumu arasında özellikle doğrudan sosyoekonomik açıklanamayan, irrasyonel fikirler, bilgi araçları yettiğince
kavranmalıdır.