Bir devletin kaderi onu yönetenlerin karakteri kadar iyidir.·372 syf.·
10/10
2026 31. kitabı
Devlet – Platon
Bazı kitaplar yalnızca bir hikâye anlatır, bazıları ise insanı kendi düşünceleriyle baş başa bırakır. Devlet onlardan biri.
Platon, “Adalet nedir?” sorusundan yola çıkarak ideal bir devlet tasarlar. Ancak kitap ilerledikçe anlıyoruz ki anlatılan yalnızca bir devlet değil; insanın kendisidir. Çünkü adalet önce insanın içinde başlar.
Eser boyunca bilgi, erdem, eğitim ve yönetim üzerine düşündürücü fikirlerle karşılaşıyoruz. Özellikle mağara alegorisi, insanların çoğu zaman gördükleriyle yetindiğini; hakikatin ise sorgulamaktan geçtiğini anlatan unutulmaz bir metafor.
Bugünün dünyasında Platon’un tüm fikirlerine katılmak mümkün olmayabilir. Ancak onun asıl amacı bir yönetim sistemi önermekten çok, “Nasıl daha iyi bir insan ve daha iyi bir toplum olabiliriz?” sorusunu sordurmaktır.
Kitabı bitirdiğimde geriye kalan şey, belirli bir yönetim biçiminden çok şu düşünce oldu: Adalet önce insanın içinde kurulmalıdır. Çünkü kendi ruhunda düzen kuramayanların kurduğu toplumlarda gerçek adaletin ortaya çıkması zordur.
Belki de Devlet’in asıl değeri burada yatar. Platon bize mükemmel bir devlet vaat etmez; daha iyi bir insan ve daha bilinçli bir toplum olmanın mümkün olup olmadığını sordurur. Ve aradan geçen yüzyıllara rağmen bu soru hâlâ güncelliğini korur.
“Hakikate giden yol, mağaranın duvarındaki gölgelerden şüphe etmekle başlar.”
Kitabın temel sorusu: Adalet nedir?
Platon, diyalog boyunca şu sorunun peşinden gider:
“Adil olmak neden iyidir?”
Bir insan haksızlık yapabiliyorken neden adil kalmalıdır?
Bu soruya cevap verirken ideal devleti kurar ve aslında devleti anlatırken insan ruhunu anlatır.
Üç sınıf – üç ruh hali
Platon’a göre hem devlet hem de insan üç parçadan oluşur:
"ATATÜRK"
"Muhterem gençler, hayat mücadeleden ibarettir. Bundan dolayı hayatta yalnız iki şey vardır: Galip olmak, mağlup olmak. Size, Türk gençliğine terk ettiğimiz ve bıraktığımız vicdani emanet, yalnız ve daima galip olmaktır ve eminim daima galip olacaksınız."
Çökmekte olan bir imparatorluğun küllerinden, yok olmaya mahkûm görünen bir milleti yeniden var eden büyük bir lider.
20. yüzyılın başlarında Anadolu... İşgal altında, yorgun, aç, yoksul ve umutsuz bir coğrafya. Kimileri teslim olmuş, kimileri kendi derdine düşmüş, kimileri ise kurtarıcıyı gökyüzünde aramaktadır. Mustafa Kemal, Samsun’a ayak basar. Bu adım, bir milletin yeniden ayağa kalkışının ilk adımıdır. Sadece bir asker değildi. O bir devlet kurucusu, bir inkılapçı, bir öğretmen, bir fikir işçisiydi. Onu diğer liderlerden ayıran şey, yalnızca savaş meydanlarındaki başarısı değil; bir milletin geleceğini planlarken gösterdiği ileri görüşlülüğüydü.
Atatürk’ün en büyük savaşı, Sakarya’da veya Dumlupınar’da değil; harf inkılabıyla, üniversite reformuyla, hukuk devrimiyle verdiği savaştır. Çünkü biliyordu ki, bir milletin bağımsızlığı yalnızca süngüyle korunmaz; aynı zamanda fikirle, bilimle ve çağdaş değerlerle de beslenmelidir.
O, “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir” derken, aslında bir milletin kurtuluş reçetesini yazıyordu. Karanlıkta boğulmak istenen bir halkı, aklın ve bilimin aydınlığına çıkarmayı hedefliyordu. Bu uğurda dostlarından ihanet gördü, gericiliğin rüzgarına kapılanlarla karşı karşıya geldi, yalnız bırakıldı. Ama yılmadı. Çünkü onun mücadelesi, bir makam ya da mevki mücadelesi değil; bir varoluş mücadelesiydi. Kimi çevreler, Atatürk’ün gericiliğe karşı verdiği mücadeleyi “dinsizlik” olarak nitelemiştir. Oysa yapılan, asırlar boyu halkı karanlıkta tutan vesayetçi zihniyete karşı verilen bir
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Platon devlet
Puan vermedi
Kitap devlet tasarımından çok insanın adalet arayışını anlatıyor. Kimin yöneteceği, neyin doğru olduğu ve toplumun hangi temel üzerine kurulacağı gibi meseleleri tartışıyor. Bazı fikirleri bugün uygulanabilir görünmese de yöneticinin yalnızca güç sahibi değil, bilgi ve karakter sahibi biri olması gerektiğini savunuyor. Ona göre bir toplumu ayakta tutan şey kanunlardan önce erdemdir. Bu yüzden eğitimden yönetime, bireyden topluma kadar her meseleyi ahlaki bir zeminde ele alıyor. Kitap boyunca verilen cevaplardan çok sorulan sorular öne çıkıyor. Adalet gerçekten nedir, çoğunluğun istediği her şey doğru mudur, bilgeliğin olmadığı yerde iyi bir yönetim mümkün müdür? Aradan iki binden fazla yıl geçmiş olmasına rağmen hala okunuyor olması da biraz bu temel soruların güncelliğini korumasından kaynaklanıyor
"ALTUN ARMAĞAN"
"Türkler, Peygamber'in hicreti zamanında ve ondan daha önce, yani Avrupa'nın birçok kavmi ormanlarda post giyip avlanarak yarı vahşi bir hayat geçirirken, yazı kitap nedir bilmezken; şimdi sadece savaşçı ve hükümdar olmak, sadece savaş ve fetihler yapmak için yaratılmış gibi görülen Türkler, o zamanlar böyle büyük bir medeniyeti kurmayı başarmışlardır.
Efendiler,
Biz çoğunlukla bunları bilmiyoruz. Bilmeye de çalışmıyoruz. Ve sonra bilmediğimizden utanmayarak o medeni atalarımıza en ağır sözlerle iftira etmekten çekinmiyoruz. Bilmem ki bizden daha hayırsız evlatlar başka bir yerde bulunur mu?"
Bir lideri anlamanın en güzel yolu, onun zihnini besleyen kitaplara bakmaktır. Mustafa Kemal Atatürk’ün okuma dünyasına açılan eserler, bir listeden çok daha fazlasıdır. Onlar; düşüncenin, vizyonun ve aydınlanmanın izlerini taşıyan kıymetli rehberlerdir. Atatürk’ün okuduğu ve derinden etkilendiği eserler arasında özel bir yere sahip olan Altun Armağan, Türk fikir hayatının dönüm noktalarından birini temsil ediyor.
1912 yılında yayımlanan bu derleme, dönemin en önemli isimlerini bir araya getiriyor. Dönemin Türkçülük akımının temel metinlerini içermektedir. Atatürk’ün gerek tarih tezini oluştururken gerekse Dil Devrimi’ni gerçekleştirirken savunduğu fikirlerin izlerini Altun Armağan’da görmek mümkündür. Yusuf Akçura, Ziya Gökalp, Halide Edip Adıvar, Mehmet Emin Yurdakul ve Ahmet Hikmet Müftüoğlu gibi aydınların yazı ve şiirlerinden oluşan eser, Türk Ocakları’nın yayın organı Türk Yurdu’nun eki olarak biz okurlara sunulmuştur.
Altun Armağan’ı okuduğumuzda, Atatürk’ün hem tarih tezini oluştururken hem de Dil Devrimi’ni gerçekleştirirken savunduğu fikirlerin tohumlarını açıkça görebiliyoruz. Özellikle Yusuf Akçura’nın “Türk ve Tatarlar Birdir, Türkler Medeniyete
Gerçek bir şaheser! Teknik ve psikolojik olarak mükemmel! Öldürmek mi bağışlamak mı, ikilemini en iyi veren roman.
Yaşar Kemal
Ustanın bu kitapla ilgili düşüncesiyle başlamak istedim. Saygıyla...
Kitabın önsözünde şu ilginç bilgiyle başlar roman. Zülfü Livaneli normalde 1974 yılında bu kitabın yazımına başlamış. Ancak yanlış bilmiyorsam 2001 yılında bitirmiş. Yani yıllara yayılan bir roman. Önsözünde detaylı bir şekilde bu durumu anlatıyor.
Özet olarak kitapta Sami Baran adında bir siyasi mültecinin, 12 Mart askeri darbesinde nişanlısının öldürülmesi ve bu olaydan dolayı Stockholm'de siyasi sığınmacı olarak yaşamaya başlar Mülteci olduğu yerde başka ülkelerden de gelen kişilerle olan paylaşımları, yalnızlıkları, öteki olmaları çok güzel anlatılmış. Bunun yanında "medeni" "uygar " bir ülkenin yaşam biçimleri, insan ilişkileri, mültecilere bakış açıları güzel işlenmiş.
Sami Baran hastanede kaldığı dönemde yaşlı bir adamla karşılaşır. Ölümüne yakın , kanser hastası bu adam 12 Mart darbesinde Filizin ölümüne ve ardından Sami Baran'ın işkence görmesinde rol almış bir devlet yetkilisidir. Sami Baran'ın intikam alma duygusuyla vicdanı arasında kalmasını, psikolojik çıkmazlarını, arada sıkışıp kalmasını biz okuyucular da derinden hissederiz. Bunlar kitabın genel özeti. Benim kitapla ilgili en çok ilgilimi çeken iki tarafı oldu. Birincisi Zülfü Livaneli yazar ve karakteri arasında deneysel bir tarz kullanmış olması çok etkileyici olmuş. Bölüm sonlarında Sami Baran karakteri adeta rolden çıkıp bizimle (okurla ) konuşmaya başlıyor. Okur olarak yaşanan olayın kurgumu, yaşanmış bir olayın birinci ağızdan anlatımı mı ikilemi arasında kalıyoruz. Organik bir bağ kurmuş oluyor bizimle.
ikincisi kitaba ismini veren Kedi metaforu.... Bence kitabın ana teması gibi.
Romanda
Biri, Hiçbiri, Binlercesi, insanın kendisini aynada gördüğü kişiyle başkalarının gözünde var olan kişi arasındaki uçurumu anlatan en sarsıcı romanlardan biridir;insan benliğinin parçalanışını, kimliğin akışkanlığını ve toplum içinde “tek bir kişi” olarak yaşamanın imkânsızlığını ,kendi yüzüne, kendi davranışlarına ve hatta kendi adına bile yabancılaşma hissi …
Karısının, burnunun hafif eğri olduğunu söylemesiyle. Bu sahne ilk bakışta sıradan görünür ama aslında romanın bütün felsefi yükünü taşır. Çünkü insan çoğu zaman kendisini “bildiğini” sanır. Moscarda da kendisini tanıdığını düşünmektedir. Fakat o küçücük cümleyle birlikte anlar ki; insanların zihninde yaşayan “Moscarda” ile kendi içinde hissettiği kişi aynı değildir. Ve bu fark ediş geri dönüşü olmayan bir yıkım başlatır.
Biz hiçbir zaman yalnızca “biz” değilizdir. Her insanın zihninde başka bir versiyonumuz vardır. Sevilen biz başka, korkulan biz başka, küçümsenen biz başka, özlenen biz başkadır. İnsan tek bir kimlik taşıdığını düşünür ama aslında binlerce parçadan oluşur. Bu yüzden romanın adı yalnızca edebi bir oyun değildir; varoluşun özeti gibidir:
Bir kişi olduğumuzu sanırız, sonra aslında hiçbir sabit özümüz olmadığını fark ederiz ve sonunda binlerce farklı insana bölündüğümüzü görürüz.
Günlük hayatta farklı insanlara farklı yüzler gösteririz. Aile içinde başka, sevgilinin yanında başka, toplum içinde başka birine dönüşürüz. Zamanla hangisinin “gerçek ben” olduğunu ayırt etmek zorlaşır. Pirandello’nun anlattığı şey tam olarak budur: Kimlik dediğimiz şey çoğu zaman bir öz değil, insanların bize yapıştırdığı maskelerin toplamıdır.
Bu noktada roman psikolojik olduğu kadar sosyolojiktir de. Toplum bireyi sabit bir forma sokmak ister. İnsanların seni tanımlaması gerekir çünkü düzen ancak böyle kurulur.
