Fyodor Dostoyevski, Ölüler Evinden Anılar (Zapiski iz Myortvogo Doma) adlı bu otobiyografik, sarsıcı ve belgesel niteliğindeki başyapıtında, yazarın bizzat kendi çarptırıldığı Sibirya'daki kurgusal bir hapishane olan Omsk kampında geçirdiği dört yıllık kürek mahkûmiyeti dönemini ve oradaki acımasız yaşam koşullarını konu alır. Yazar; soylu bir mahkûm olan Aleksandr Petroviç Goryançikov’un gözünden, her sınıftan, dinden ve kökenden gelen katillerin, hırsızların ve siyasi suçluların kapalı bir alandaki hayatta kalma mücadelelerini anlatırken; insan ruhunun en karanlık ve en yüce yönlerini, özgürlük kavramının hayati önemini, sistemin insanı canavarlaştıran yapısını ve en ağır cezaevinde bile yok edilemeyen insanlık onurunu, Dostoyevski'ye özgü derin psikolojik gözlemler, felsefi sorgulamalar ve gerçekçi, sarsıcı bir edebi dille işler.
SUÇ VE CEZA POLİSİYE ROMAN MI?Edebiyat
Başlıktaki soruyu duyduğunda tüylerinin diken diken olacağından emin olduğum H. W. Auden’e göre, Suç ve Ceza bir sanat eseridir ve bir sanat eseri olmayan polisiye romanla asla mukayese edilemez. Auden iddiasını şöyle temellendirir: Suç ve Ceza, okuyucunun “başka birinin acısını” paylaşmasına imkân tanıdığı için bir sanat eseridir. Polisiye ise bir fantezi olup okurun gerçeklerden kaçmasını, hayal dünyasına sığınmasını sağlar. Bu nedenle polisiye roman bir sanat eseri olamaz.
İnsanın ister istemez “Neden?” diye sorası geliyor. Gerçeklerden kaçmamızı sağlayan bir roman neden sanat eseri olamasın? Evet, sanat, Tolstoy’un da dediği gibi, bize hayatı sevmeyi öğretir. Düşündürür, hissettirir, bilgilendirir eğitir ama aynı zamanda eğlendirir de. Bir süreliğine de olsa hayatın gerçeklerinden kaçmamızı, eğlenmemizi, acılarımızı unutmamızı sağlayan bir roman neden sanat eseri olma onuruna erişemesin?
Neyse ki günümüzde polisiye romanların sanat eseri olabileceği konusunda en ufak bir tereddüt yok. Peki, o zaman başlıktaki soruya dönersek, Suç ve Ceza’nın polisiye roman olması mümkün mü? Polisiye romanların da sanat eseri olabileceklerini kabul ettiğimize göre şimdilik bu sorunun cevabı “evet” gibi görünüyor. Ancak, Suç ve Ceza’nın polisiye bir roman olup olmadığı, onun sanat eseri olup olmamasıyla bağlantılı değildir. Suç ve Ceza’yı polisiye roman yapacak veya yapmayacak olan kriterler polisiye roman türünün yapısıyla alakalıdır.
Yazımın devamını Dedektif Dergi'den okuyabilirsiniz: dedektifdergi.com/polisiye-edebiy...
Yeraltının Karanlık Hikayesi
Yeraltı bir insan mıdır,bir düşünce midir yoksa bir olgu mudur? Kitaba başladığımızda bu sorunun cevabını aramaya başlıyoruz. Okuyunca yeraltının bir mekan olarak değilde kendi iç dünyasına çekilmiş ve toplumdan uzaklaşan bir insanın metaforudur.
Kitabı iki bölümle inceleyeceğiz. İlk bölümü okurken ukala, kendini beğenmiş ve burnu havada bir insanın düşüncelerini okuyor gibi hissedeceksiniz. Ama kitabın ikinci bölümüne gelecek olursak yeraltına karşı düşünceleriniz değişecektir. Aslında toplumun onu bu hale getirdiğini anlayacaksınız. Meslek hayatındaki başarısızlıkları, çalışma arkadaşlarıyla sağlıksız iletişimleri ve zaman zaman kendini üstün görmesi bazende değersiz görmesi içine kapanmasına neden olmuştur.
Kitabın sonlarına doğru Liza ile karşılaşması en önemli olaylardan bir tanesiydi. Liza da yeraltı gibi toplumdan dışlanmış ve zor koşullarda yaşayan bir kadındı. Liza ile konuşurken bazen ondan kurtulması gerektiğini düşünür bazende onu kıracak davranışlar sergiler. Yeraltının iç dünyasının çatışmaları nedeniyle Liza ile de sağlıklı iletişim kuramaz.
Dostoyevski, bu eserle insan psikolojisinin karanlık yönlerini ortaya koymuştur. Günümüzde de modern insanın zaman zaman bu psikolojiye büründüğünü görüyoruz.
️Varoluşçuluğun ilk romani kabul edilen, Camus, Kafka, Sartre gibi pek cok yazara esin kaynağı olan ve Dostoyevski'nin diğer kitaplarına ilham kaynağı olan bu eseri,bu kadar beğeneceğimi düşünmemiştim. Açıkçası Rus edebiyatı okurken zorlanırdim lakin bu kitap o kadar aktı ki... Satır aralarında sık sık başka yazarların eserlerine atıfta bulunması çok hoşuma gitti. Pek çok kitabın bu kitaptan esinlenerek yazıldığını keşfetmek çok heyecanlıydı. Ayrıca kitabin kahramanı "yeraltı adami "nin 19. yüzyıldaki insan tafsirinin, 20. yüzyıldaki insanla aynı olduğunu fark ettim. Yüzyıllar değişse de "insan" aynı "insan".
️"İnsanoğlu bazen acıyı da sever, hem de tutkuyla." Fyodor Dostoyevski Ben de buna bir ekleme yapıyorum ve diyorum ki "İnsanı, insani kılan ve en çabuk büyüten duygu; acıdır." #okudumbitti
Kadın duygusallığı denilen durumun vahşiliği derim başka da bir şey demem abiii...
"Bu dünyada bize (bana ;))ancak ve ancak 'yalnız ve hayalperest' olmak düşer."
Dipnot: Çoğu kadın hayatının hiçbir döneminde bir erkek misali yoğun duygularla aşık olmamış veyahut yalnız kalmamıştır.
Kitaba başlangıçta tutunmakta zorlandım . İsimleri akılda tutmak zor. Belli bir kısmından sonra ne olacağını merak ederek fırsatını bulduğum tüm vakitlerde okudum. Bazı kısımlar gereksizdi bana kalırsa fakat nerdeyse genel bir kanı haline gelecek olan ruhsal çözümlemelerdeki ustalık… bahsetmemek elde değil gerçekten :)
