Di romana “Bacanên Belçiqî” a Rênas Jiyan de du mijar hatine vehûnandin. Mijara ewil tarîxa kurdan û serhildanên wan ên li hember Ataturk, Osmaniyan û Ûris e. Nivîskar me di serdema tarîxa serhildanên kurdan de digerîne, berê me bi şer û têkoşîna tarîxa Serhedê vedike, berê projeksiyona sînevîzyona me bi serhildana Şêx Seîd û hwd ve rû bi rû dike. Em dibin şahidên gelek bûyerên trajîk, em dibin şahidên tarîxeke xwedî sixûrîn û xayînan. Helbet em dibin şahidê xwedî lehengên hêja ên dîrokî jî, yanê wekî meriv li sînevîzyoneke reş û spî temaşe bike.
Di vê sînevîzyonê de em kêran ji par ve li pişta birayên xwe dixin, kêrên desthilatdaran û em li lehengên qehreman ên li dijber zor û zordariyê re şer dikin temaşe dikin. Bi kurtasî em li qehremanên li hember sîxûr, xayînan û xwînmijan çawa têdikoşin di rûpelên tarîxê de wekî sînevîzyoneke li ber çaverih û çavehişên me zindî dibin dinêrin. Hay ji tarîxa me, xayîntî û sixûrtiya me çêdibe. Em di vê sînevîzyonê de serîtewanan û serînetewanan gişan yekbiyek dibînin. Helbet haya me ji lehengên serhildêr jî çêdibin.
Nivîskar rastî û heqîqeta navxweyî ya di rûpelê tarîxê de hatine veşartin yek bi yek berbiçavî me dike. Eşîrbûn û kevneşopiyên kurdan bigirin heta feodalizma kurdan bi şehekî duhêl hatiye şikandin, nivîskar romana xwe bi şehekî duhêl gulîkên tarîxê şikandiye. Mijara romanê bi giştî feodaîlzm, bindestî, desthilatdarî û tarîxa kurdan e. Her wiha serhildan û serhildêrên wan yên li hember desthilatdaran e. Mesele hebûn û nebûn e ji tarîxa kevn bigire heta tarîxa niha. Yanê beşa ewil di romanê de mijar piranî wiha ye.
Di beşa duyem de jî mijar feodalîzm, jin û tecawiz e. Mînak: “Ez dibêm ji ber feodalîzmê ye. Feodalîzm ji xwendinê, ji ramanê, ji hunerê, ji zanînê fam nake, hew bi tenê ji kuştinê fam dike. Feodalîzm şelaf e,
Hem New York Times'ın son yılların en iyi 100 kitabı listesinde olan hem de Bill Gates'in tavsiye ettiği Bir Amerikan Evliliği romanını okudum, uzun zamandır merak ettiğim bir kitaptı ve bu kitapta ten rengi yüzünden hayatları mahvolan bir çifti okuyup bu çift üzerinden arka planda ten renginin sebep olduğu sosyolojik sonuçları okumayı planlıyordum. Fakat maalesef böyle olmadı, kitap benim beklentimin altında kaldı.
Yeni evli Afro- Amerikan çift Roy ve Celestial evliliklerinin birinci yılını kutlamak için gittikleri bir otelde tatsız bir iftiraya maruz kalırlar, tabi ki bu suçlama Roy'un ten renginden kaynaklı olarak maruz kaldığı ırkçılığın bir sonucudur, Roy tecavüzle suçlanır ve bu suçlama neticesinde çiftin hayatları yüz seksen derece değişir. Çiftin değişen kaderlerine kimi zaman çiftin ağzından yazılan mektuplarla, kimi zaman da etrafındaki yakınlarının ağzından anlatılan hikayelerle tanık oluyoruz. Aslında bu anlatılarda dönemin sosyolojik baskılarına dair daha çok şey okumak isterdim ama bu kitap daha çok Roy, Celestial, Dre ve onların aileleri özelinde aktarılan bilgiler ile sınırlı kalıyor. Yani aslında bu kitap bence ırkçılıkla ilgili değil de daha çok değişen ve dönüşen bir evlilikle ilgili. Oldukça akıcı bir eser ve karakterlerin ağzından aktarılan duyguları okurken kendinizi her iki tarafla empati yaparken buluyorsunuz, evliliğin, aşkın, ihanetin bulanık ve belirsiz çizgileri arasında bir evliliği sorgulamak isterseniz okumanızı tavsiye ederim. Fakat Afro Amerikan bir evliliğin ya da Afro Amerikan bir bireyin karşılaştığı sosyolojik ve politik baskıları okumak isterseniz size başka bir romana bakmanızı tavsiye edeceğim. Yine de severek okuduğum akıcı bir eser oldu diyebilirim.
Öncelikle şimdiye kadar Renas Jiyan’ı okumadığım için kendime çok kızıyorum. Bu kadar değerli bir sanatçıyla aynı topraktan olmak bana gurur veriyor ve bunu bu kadar geç farketmek beni utandırıyor. Bir sanatçının kalemi ne kadar güçlü olabilir dediğimde Mehmed Uzun derdim veya Cegerxwin derdim ama Renas Jiyan tanıdıktan sonra bir sanatçının geçmişini ve çocukluğunu böyle güzel tasvir etmesi güncel yaşamın seninle konuşurcasına günlük yaşam cümlelerini sanat diliyle edebi bir şekilde yazmasına hayran kalmamak mümkün değildir. Renasın deniz gibidir. Derin ve eşsiz bir kalemi var. Sürekli yazması gerekir bizlerin hafızasını en iyi betimleyen sanatçımızdır. Eğer okumadıysanız kesinlikle okumalısınız ve Renas Jiyan Janya şiiriyle tanımak ona büyük haksızlık olur.
Kitaptan bazı alıntılar yaparak incelmeye devam etmek istiyorum.
"êşa mirov gundê wî ye, eslê wî ye"
Köy bizler için yuva niteliğindedir burda yalın bir dille insanlığın yuvası yurdunu berrak bir şekilde anlatması hayranlık bırakıyor insanda.
Öte yandan biz Kürt halkı için bazı travmalar vardır. Bir babaya kargoda oğlunun kemikleri verilmesi gibi acı ama yaşandı Renasın kaleminden “Haqan Arslan
ez jê re dibêm:
hey dilê, hey arî-kilê!
ê di pakêta kargoyê de ne ez im
ez êvarî, çilê zivistanî
di tûrikê destê bavê xwe de berfeke esmer im
nehêle kes pê li berfê bike dûre ez ê biêşim.”
Bunu okuduktan sonra gözyaşı döküp gerçek acıyla yüzleşmek sanatın iyi ağır tarafıdır sanırım.
“Bejna li ber bênamûsan bitewe ti carî rast nabe . “ şu cümle anladıktan sonra etrafındaki bütün insanlara karşı olan duyguların değişebilir işte hayran olmamak mümkün değildir!
“Emine Şenyaşar
keçê, serê xwe rak!
ez ji te re dibêm: SERÊ XWE RAK!
negirî,
hêsirên te nîskên sor in
di beroşa dilê min de dikelin
hela li dora xwe binêr
li dora
Ronî mîna Mirinê Tarî Mîna Evînê :)Edebiyat
Puan vermedi
Ev pirtûk bi spoîlerekî destpê dike. Nivîskar dawîya pirtûkê serî da nîşanê me dide û pey re serboriya kesayetên pirtûkê dide ber çav. Kesên romanê me ye sereke Baz û Kevok in û li gel wan Jîr, Rênas û Mader jî pirtûka de kesayetên girîng in. Mekân nav Welatê Mezin û Welatê Çiyayan de derbas dibin û her Kurd dizane ku ev biwêj tê çi wateyî :)
Baz serê pirtûk e de zabitekî Welatê Mezin e û mirovek gelek serkeftî ye. Dîtina wî ya Kevokê saya vê tiştê diqewime.
Kevok û Baz jî li zanîngeha dixwînin û hevdu pir hez dikin. Lê belê Baz jiyana xwe ne kêfxweş ê û ew jî weke Kevokê ji ber zilm a Welatê Mezin dûre welatê xwe ketine. Zulm û zordarîya hatîye ser miletê wan wê wan têxe nava şerek e gelek dijwar û wê bibe sedema hilweşandina jiyana wan.
Pirtûk her çiqas mijarek gelek teybet hildabe dest û bi zimanekî zelal û şîîrî hatibe nivîsîn jî çend cihên pirtûkê de bêhna xwendeyan teng dike. Lê fikra min her Kurd weke pirtûkên Mehmed Uzun ên dinê divê vê pirtûkê jî bi teqez bixwîne.
ÇÎROKEK KURD Û KURDEWAR LÊ NE BI KURDÎEdebîyata Kurdî
Hekîm Atay pirtûka xwe ya bi navê Bendar wekî ku tê zanîn bi 15 beşan û çîrokek fantastîk a ciwana an jî a zarokan nivîsandiniye .
Bi nêrîna kesê\a yekemîn û bi şêwazek zelal hûnandiye . Çîrok li ser hêmanên fantastîk û kurdewar ava bûye. Ber ku çîrok a zarokan e. Nivîskar her hewldaye agahiyan bide.Li gorî wî kana zanistiyê her pirtûk xwandine. Vejîn bi ava giyayan dibe, dar çandin dîsa wek vejîn an jî domandina jiyanê ye. Zimanekî "standart" kêm-zêde bi zagon û alavên Kurdewar rave dike. Felsefê bigire heya mîtolojî yê ( #168218385 ) û têgehên çandî ( #168184745 ) bigre heya sosyolojiya Kurda xal bi xal ajotiye.
Metaforê kar anî. Ew qas zîzin. Xwîner dikeve bin bandora wî.
Her çiqas ziman û vegotin dûre gel be jî. Kesayet bûyer û sembol Kurdin. Pênasekirina sêmenda a bi rengê kesk, sor û zer. Ahenga van rengan û yekbûna wan, yekîtîya gel jî sembolîze dike. Ji van sê gelê serfiraz ku ezmûnê serketine. Yek mirov yek perî û yek jî cezuye. Di vir de jî xwîner jê halî dibe ku. Kê be, çi bike axir divê yekîtî. Li gorî kehanete ewên ku xwediyê behrê meha adarê dayîkbûne. Û navê keseyetan (#168233468 ) Xwîner çiqas bikeve hûrgilî ya wê ewqas rastî sombolê xwaşik werin.
Helbet alî neyînî hene çîrok her çiqas a zarokane bo wî hewldaye ku zimanek zelal pêk bîne jî. Hin hevok ew qas biyanî bûn. Mirov digot qey mirov wergerê dixwîne #168298683 çîrok Kurd e Kırdawar e. Lê ne bi Kurdî ye
10/10
Beğendi
·2022 32. kitabı
{Spasîyek ji dil û can}
Hevalekî ji min re gotibû:" Her nivîskar nayê xwandin, ku nivîskarek weke hosteyekî çavê te veke, li paş wî here; ku ne wilo be dev ji pirtûkên kor, lal û bêdil berad. Hinek nivîskar henin navê wan nebûye navdar û pirtûkên wan jî tu kesî bi xwûşikayî hê nedîtîye û nexwandîye."
{ Bi Mîrdad dest pê kir}
Hevalê min piştî ev gotinê xwe, ji min re qala Mîhaîl Nuayme kiri bû. Min pir meraq kiribû; loma min xwast ez zû û bi zû pirtûkên wî bixwînim. Piştî pirtûka wî a ku navê wê "Mîrdad" e min xwand li ser min bandorek bêhempa hiştibû. Û min wilo dest bi xwandina pirtûkên Nuayme kir.
{Evînek şîn dibe}
Pirtûkên ku Mîhaîl Nûayme nivîsandîye bi metod û agahîyên Tassavufê hatîye nivîsandin. Her ku mero hevokek Nûayme dixwîne di mejîyê mirov de "pirs" çêdibe. Lê ev pirtûkên gorî qaîda Tassavufê hatîye nivîsandin berî her tiştî di hundirê dilê mirov de evînekê û hezkirinekê diafirîne. Nizanim çima wilo dibe, lê bi rastî jî wilo ye; hezkirana biçûkanî wek hawê dibe mîna gulekê.
{ Derîyê sirdarîyê vebû}
Dibêjin tassavuf sir e, sirdarî ye.Zimanê ev pirûkê zimanekî bêhempa ye. Bi rastî ez nikarim zimanê ev pirtûkê an zimanê ku Mîhaîl Nuayme hilbijartîye bi temamî bi ser ziman bînim. Lê ez dikarim evê bêjim; ziman, zimanekî hezkirin û evînîyê ye! Zimanê ev pirtûkê zimanê helbestvanekî qerrase ye.
{ Zimanê Hezkirinê}
Tu romanekê dinivîsîne û zimanê romana te zimanê helbestvana ye. Tu dibê qey tu helbestekê dixwîne, lê di hûndirê helbesta te bûyerek heye û tu ev bûyerê jî bi qaîdên helbestvana dinivîsîne.Tiştekî dijwar e, lê bawerî hebe qey mirov dikare binivîse.
{ Çawa dest pê kir}
Bi zimanê helbestvanîyê an mistîzmê roman nivîsandin çawa dest pê kir?! Gorî min bi Nîetzsche dest pê kir. Lê Nîetzcshe jî ji Hz. Îsa ev zimanê helbestvanîyê an mistîzmê
