Enes Başak
@drenesbasak
Reklam
Sovyet asıllı Arkadi ve Boris Strugatski kardeşler, eserleri sinemaya da uyarlanan önemli isimler. Çalışmaları ile adlarından söz ettiren yazarlar, çeşitli sebeplerle Sovyet rejiminin de baskılarına maruz kalırlar. Yazarların “Kıyamete Bir Milyar Yıl” eseri 1977 yılında ağır sansürlerle yayınlanır.
“Kıyamete Bir Milyar Yıl” eserinde, dünya çapında bir buluşun eşiğinde olan bir Sovyet bilim insanının başından geçenler anlatılır. Karakter bilimsel çalışmalarına her odaklanmak istediğinde tuhaf olaylar sebebiyle çalışması engellenir. Evine gönderilen içki kutuları, şehveti temsil eden kadın figürü, rejimin adamları tarafından takibe uğraması gibi tuhaf olaylar zinciri sebebiyle bu bilim insanı bir türlü çalışmalarında ilerleyemez. Karakterin bilim insanı dostları da farklı ve tuhaf sebeplerle çalışmalarına devam edemezler. Bu durumun ancak doğaüstü sebeplerle açıklanabileceği belirtilir.
Eserde anlatılan baskılar Sovyet rejimine karşı yapılmış titiz bir mizahi eleştiridir. Yazarlardan Boris, Kheifets vakası sırasında rejim tarafından kendisine yaşatılan baskıları unutamaz. Esere ilham veren de bu dönemde yaşadıklarıdır. Bunun farkında olan rejim, eseri ciddi sansürlere tabi tutar. Eser uzun yıllar boyunca tam metniyle yayınlanamaz. Bu durum, Sovyet rejiminin baskılarının halkın tüm katmanlarına yayıldığının bir ispatı niteliğindedir.
Amerikalı yazar Walter Tevis, eserleri sinemaya da uyarlanan başarılı bir yazar. Bir süreliğine çocuk esirgeme yurdunda kalan Tevis, bu dönemde kendisine yüksek dozda verilen fenobarbital ilacının etkisinde kalır. Ayrıca sonraki yıllarda, alkol ve kumar bağımlılığı yüzünden çeşitli sorunlar yaşar. Gerek bunlar, gerekse sonradan yaşadıkları belirgin bir biçimde eserlerine yansır.
1983 yılında yayınlanan “Vezir Gambiti” eserinde Tevis, bir yetimhanedeki kız çocuğunun satranç dünyasındaki dâhiyane ve hızlı yükselişini konu alır. Satranca dair içten gelen bir yeteneği olan karakterin yaşadığı sorunlar, alkol ve ilaç bağımlılığı, özel hayatındaki çalkantılar satranç başarısında bazı duraklamalara sebep olur.
Eserde satrancın erkek egemen bir spor olarak kabul edildiği ve kadınların bu alanda dışlandığı anlatılıyor. Ancak eserin genel muhtevasında feminizme dair derin tespitler yapılmıyor, bu konu sadece üstünkörü ifadelerle geçiştiriliyor. Bazı yerlerde eserin kurgusu yavaşlıyor. Böyle yerler, karakterin özel hayatındaki gelişimlerle süslenmeye çalışılıyor ancak bence buralar sıkıcı duruyor.
Soğuk savaş döneminde Amerika ve Rusya arasında entelektüel alanda satranç kapışması yaşanmış ve Rusya 25 yıl gibi uzun bir süre boyunca üstünlüğü elinde tutmuştur. Eserde Amerikalı kadın satranç oyuncusunun Rus oyuncu karşısında dünya şampiyonu olması, hem bir feminizm başarısı hem de Amerika’nın satrançta Rus liderliğini sonlandırması olarak aktarılıyor. Eser bu bakımdan, tarihi gerçeklere ışık tutması ile de anlam kazanıyor. Bu eserin mutlaka okuma listenizde yer alması gerekiyor.
Fransız yazar Pierre Boulle, tam zamanlı yazar hayatından önce çeşitli sektörlerde çalışır. Bir dönem asker olarak Çin, Myanmar ve Endenozya'da görevler alır. İki yıl Japonya’da esir olarak yaşar. Asker olarak yaşadıkları, sonraki yıllarda eserlerini yazmasında kendisine yardımcı olur.
“Maymunlar Gezegeni” eseri 1963 yılında yayınlanır. Boulle bu eserinde, uzak bir gelecekte galaksiler arasında yolculuk yapan bir grup insanın gittikleri bir gezegende yaşadıklarını anlatır. Bu gezegende maymunlar son derece gelişmiş iken, insanlar gezegenin ilkel tabakasını oluşturur. Bir yandan bu noktaya nasıl gelindiğini anlamaya çalışan karakterler, bir yandan da dünyaya dönmenin yollarını ararlar.
Eserde çarpıcı olan durum klasik evrim teorisine çomak sokmasıdır. Eserde bahsedilen gezegendeki duruma gelişin sebebi olarak iki temel argüman sunulur. Bunlardan ilki, insanların düşünme ve dilbilimde uzun yıllar tembel kalması sonucunda insan ırkının çöküşüdür. Diğer argüman ise, insanları taklit eden maymunlarda bir gelişim sürecinin yaşanmasıdır. Bu durumun yaşanması gerçekten mümkün müdür? Kapalı bir ekosistemde, dilbilim ve kültürel yoksunlukla büyüyen insanlar ilkel canlılar olarak mı kalırlar? Yoksa insan ırkının geldiği evrimsel son noktadan devam etmenin bir yolunu bulurlar mı? Bunlara dair araştırmaları incelemek anlamlı olabilir.
Okuma listenize ekleyebileceğiniz bu güzel eser, “Maymunlar Cehennemi” filmine de ilham veriyor. Son derece çarpıcı bir son ile biten eser, okuyucuya keyifli bir okuma süreci sunuyor.
