“Yeraltından qeydlər” üzərinə bir təhlilEdebiyat
9/10
Hərkəsə salam! Bugün sizə Fyodor Dostoyevskinin “Yeraltından qeydlər” qısa romanını təhlil edəcəyəm. Tehlil deməyək, çünki bu əsər haqqında həddən artıq dəyərləndirmə və təhlil var. Mənim yazacaqlarımdan qat-qat yaxşıları movcuddur. Yazmaq səbəbim bu əsəri müxtəlif vaxtlarda üç dəfə oxumuşam, incələmələrə baxmışam, araşdırmışam. Burda bunları ətraflı yazmayacam. Elə şeylər var ki, mən onu başqa cür başa düşmüşəm ya da heç başa düşməmişəm. Ona görə öz bildiyim kimi, həmçinin sitatlar üzərindən gedəcəyəm. İlk fədə 2021-də oxumuşdum bu əsəri, heçnə başa düşməmişdim. Bir il aralıqlarla yenə oxudum. Sonrada bəzi şeyləri başa düşdüm kimi hiss edirəm.
Əsərin yazıldığı tarixdə onun necə təsirli olduğunu göstərir. 1864-cü ilə çapa verilib. Bu da təxminən Fyodor Dostoyevskinin sürgündən qayıtdığı ildən beş il sonraya təsadüf edir. Ondan əvvəl saniyələr içində öləcəyini hiss etmək, sonra Sibirdə həbsxana həyatı yaşamaq, bunların yazıçıya qayıdandan sonra yazdığı əsərlərə çox təsiri olmuşdur.
Əsər iki hissədən ibarətdir. Birinci hissə, uzaq bir qohumundan miras qaldığını bildikdən sonra yeraltına çəkilən məmurun özünün yazdıqlarından ibarətdir. İkinci hissəyə isə mən “həyatından bir fraqment” deyirəm. Ən kəskin hissəsi birinci hissədir. Hər şeyin necə də güllük-gülüstanlıq olmadığını, insanın hərəkətlərinin, həyatının vahid bir düstur şəklində idarə edilə bilməyəcəyini və bunun kimi bir çox movzuda ağır danışır desək, yalan olmaz. Burada özümüzü də analiz etməyə sövq edir. İçimizdə dərinliklərdə olan mənliyin tam olmasa da qırıntılarını bir-bir üzə çıxarır.
Sitatlardan bir neçəsinə bir yerdə baxaq.
1.Hünərin var gözüyumulu, mühakiməsiz, ilkin səbəb olmadan, düşüncəni heç olmasa bu müddət üçün kənara qoyaraq hissinə qapılmağa çalış; nifrət et, ya da sev, təki əlini
"şiiri, duyguların ve fikirlerin
basak rengi flanel guveylikler,
allı pullu gelinlikler içinde,
gelin-guvey oyunu oynadıkları
bir has bahçe,
Tanrının kiraz ya da vişne bahçesi,
olarak düşünmek
ne iyi olurdu!"
Diye düşlüyor. Kitabı henüz bitirmeden inceleme yazmak istedim böylesi bir yazarin var oluşu dünya hakkında iyi şeyler düşünmeme sebep oluyor. " Gel bak bir elimde gökyüzü var hala" diyorya FD işte öyle bir his.
Aslında Cahit Koytak kitabına şiir kitabı demek yetersiz bir ifade. Şiir, felsefe, metafizik, tarih, mitoloji ne arıyorsanız o var. Hatta aradıklarınızin fazlası. Tam bir varoluş felsefesinin içine dusmusken iki şairin sohbetine denk gelebiliyorsunuz. Tanrıyla söylesirken cennete ugrayiveriyor Hayyam' a selam edip cehennemde olup biteni izliyorsunuz. Aslında şair " içindeki resimleri boyayıp, taşları konusturup, uykusu hafif ölüleri diriltiyor" Tanrı can uflesin diye "balçıktan adam" yapiyor.
İlhamınin adı " güzel sözler cini" ruhu, "beyaz fare"
" Şair misin, filozof mu,
Yoksa sihirbaz mi?
Yoksa bunlarin hepsi mi,
Yoksa hiçbiri mi?
Söyle hadi, söyle hadi!" dedigi mısralarında da durumun farkında.
📚🔔 Tatil zili çaldı!
Bir yıl boyunca verilen emeklerin ardından şimdi dinlenme, keşfetme ve yeni maceralara atılma zamanı. 🌞
Bu yaz bol kahkahalı, bol anılı ve elbette bol kitaplı geçsin. Tüm öğrencilere keyifli tatiller diliyoruz! 💙📖
İki Zaman Arasında
|185|
Bu akşam çok güzel bir kitap ile geldim. Etkinliklerine her zaman hayran oldum sevgili @kitap_delisifatma moderatörlüğünde, @livresdeprintempss öncülüğünde,
@ciniusyayinlari tarafından yayınlanmış olan, yazar @kisacaaa.fd kaleminden #ikizamanarasında kitabını okudum. Öyle güzel bir kitaptı ki mümkün olsa bir günde okuyup bitirirdim.
Konusu nedir?
Talia bir trafik kazasının sonuçu olarak hafızanı kaybeder. Gözlerini ilk açtığında eline tutan Yağız’ı ve ailesini görür fakat birer yabancıdan farksızdırlar artık. Kaza öncesi tüm iyi kötü anılarını biriktirdiği defter sayesinde kendini tanımaya çalışan Talia aynı zamanda tutkulu bir aşk yaşadığı Yaman’ı baştan tanımaya çalışır. Fakat geçmişinin izini sürerken Yağız ile olan yakın dostluğu karışık duygular içerisinde bırakır onu. Bir tarafta geçmişinde derin duygular beslediği Yaman, bir diğer tarafta günümüzde sevgi ve saygı ile yakınlaştığı Yağız.
Bir başka kitapta buluşmak üzere, edebiyatla kalın
(fd etkisiyle yazılmış bir inceleme, paragraflar arası kopuklukları hoş görünüz.)
Harflerin arasında dolanarak. Birer cümleye dönüştüğünü gördüğünde, yürüdüğü yolların. Yolculuğun tadını çıkardı bilmeden. Bir kitap oluşturduğunu adımlarının.
Garip bir tarz, öyle değil mi? Dikkat istiyor. Dikkatin bir cümleyi okurken dağıldı mı, baştan almak gerekiyor. Gerçi, cümle ne? Yazar "sanki" yazarken "(...) san. Ki (...)" şeklinde kelimeleri bile bölmüş, cümleleri mi ayıracak?
Yazma tarzı yukarıda bahsettiğim gibi, azıcık değişik ama dikkat istemesi dışında bir kusur göremedim ben. Hoş, dikkat istemesi bir kusur mu, orasını da bilemiyorum.
Kitaba bakıp geldim, on bir farklı öykü varmış içinde. Ama sanki bazıları birbiriyle bağlantılı gibiydi. Hatta belki hepsi bile olabilir. Ya da belki hiçbirinin bir diğeriyle aynı iki kapak arasında toplanmış olması dışında ilişkisi yoktur.
Bazı hikayelerde gerçeküstü olaylara, betimlemelere yer vermiş. Sevdiğim bir şekil bu, sıradanlıktan kurtarıyor.
Öykülerini durum ya da olay diye tek bir başlığa sığdırmanın mümkün olmadığını düşünüyorum. Yine bir kişisel gelişim kitabı arasına sıkıştırdığım güzel bir macera gibiydi.
Hayırlı vakitler diliyorum.
Yeraltından Notlar-FYODOR DOSTOYEVSKİEdebiyat
Bu kitap genelde okunması zor kitaplar arasında yer alıyor. Ben buna katılmıyorum , sadece doğru vakitte doğru kişilerin okuması gereken bir kitap bu. İnsanlar tarafından sevilmedikçe hırçınlaşıp kabul görmedikçe öfkelenmeniz ve bunları hissettikçe herkesten aslında kendinizden nefret etmeniz gerekiyor bence bu kitabı okumadan önce. Eğer bunları düşük voltajda yaşadıysanız ve yine ağır geliyorsa bu kitap okumadan önce 'Yeraltı' filmini izleyebilirsiniz karakterle pardon Dostoyevski ile daha çok empati yapabilirsiniz.
Bir kişiyi tanımak için şu soru güzel bir başlangıç olabilir; Dostoyevskici misin, Tolstoycu mu? Ben Dostoyevskici olan taraftanım. Kitaplarında ruhunun çırpınışlarını hissetmek, hayata karşı bir kabul görme beklentisinde olmak ama o hayattaki insanların arasına girmek istememek. Aslında günlük hayatta bizim arada kaldığımız sıkıntıları bu kadar özümsemesi kendini gerçekçi bakış açısıyla adlandırırken bir o kadar da o gerçekten kaçmaya çalışması ya da kabul etmekte zorlanması. Büyük ihtimal Dostoyevski onun hakkında bunlar dendiğini duysa homurdanırdı ama o homurdanmanın altında gizli bir memnuniyet yatardı. İşte bu kitapta hepimizin ruhunda var olan ama kimimizin öldürdüğü kimimizin beslediği duygulara karşı savaşa 1. ağızdan şahit oluyoruz. Kitabın her sayfasında bir savaş var bazen sakinliğe bazen hayatın ritmine ama en çok kendi benliğimize.
'Ölü doğmuş insanlarız biz ve uzun zamandır canlı babaların çocukları değiliz, giderek daha çok hoşlanıyoruz böyle doğmuş olmaktan. Zevk duyuyoruz bundan. Çok yakın bir gelecekte bir şekilde düşüncelerden doğmanın bir yolunu bulacağız. Ama yeter artık; 'yeraltından' daha fazla yazmak istemiyorum. FD
Ama insan bitmedikçe yeraltı bitmez, yeraltı bitmedikçe yeryüzüne çıkma umudu bitmez. Umutla kalın.
Wall-e animasyon filmi bu kitaptan sonra iyi bir tercih olur. Şucuyum, bucuyum demeden önce okunması gerekenler arasında. Aslında hepmiz biriz. "Yönettiğini zanneden, yönetilenler". Şu karikatürler bitirelim. i.pinimg.com/474x/8e/45/fd/8...
