Bir kitabı bitirdiğinizde elinizde kalan tek şey hikâye olmaz bazen. Bazı kitaplar bittiğinde insanı bir sessizliğe iter, etrafındaki teknolojik gürültüden tiksindirir ve gidip kütüphanesindeki tozlu raflara sarılma isteği uyandırır. Fahrenheit 451 benim için tam olarak böyle bir deneyimdi. 
Yevgeni İvanoviç Zamyatin’in 
Biz'i, 
Aldous Huxley’nin 
Cesur Yeni Dünya'sı ve 
George Orwell’in 
1984'ü ile birlikte "Kara Dörtleme" olarak anılan bu dev eserin, neden içlerinde beni en çok sarsanı olduğundan biraz bahsetmek istiyorum.
Her şey aslında Bradbury’nin bir akşam arkadaşıyla yürüyüş yaparken bir polis arabasının yanlarında durup "Ne yapıyorsunuz?" diye sormasıyla başlıyor. Sadece yürüyor olmanın şüpheli bir eylem sayıldığı o andan duyduğu öfkeyle "Yaya" isimli bir öykü yazmış.
Sonra o öyküdeki yaya karakterini almış, cinsiyetini değiştirmiş ve karşımıza Clarisse McClellan çıkmış. Clarisse, etrafındaki kerosen kokulu itfaiyeci Montag’a o can alıcı soruyu soran çocuk: "Mutlu musun?"
Kitabın ilk taslakları, UCLA kütüphanesinin bodrum katında, yarım saati 10 sente kiralanan daktilolarda, büyük bir aceleyle ve "içsel mantığa" sadık kalarak yazılmış. Belki de kitabın o nefes nefese bırakan, sürükleyici ritmi o daktilo odasındaki aceleden geliyordur.
Kitabın ismi için Bradbury epey kafa patlatmış. Bir ara "İtfaiyeci" demiş, sonra "Gece Yarısından Çok Sonra"da karar kılmış ama içine sinmemiş. Sonra kendisine, "Kitaplar kaç derecede tutuşup yanar?" diye sormuş ve ardından bilim insanlarını aramış, kimse kağıdın kaç derecede tutuştuğunu net söyleyememiş. En son bir itfaiye şefine sormuş ve o cevabı almış: "451 Fahrenheit". İşte o andan itibaren bu rakam, tarihin en hüzünlü ve en sert rakamlarından biri haline gelmiş.
Bradbury’nin 1953’te (yazım süreci 1950'ler) hayal ettiği dünya, bugün penceremizden baktığımız dünyaya korkutucu derecede benziyor.
Yanmayan Evler: Evlerin artık tamamen yanmaz malzemeden yapıldığı bir devirdeyiz; bu yüzden itfaiyecilerin görevi yangın söndürmek değil, içinde "tehlikeli fikirler" barındıran kitapları yakmak.
Mekanik Tazı: Belki de kitaptaki en korkutucu figür. Sekiz bacaklı, burun deliğinden zehirli iğne çıkaran, kurbanının kokusunu bir kez aldı mı asla bırakmayan o metalik kabus.
Böcek Arabalar: Saatte 150-200 kilometre hızla giden, etrafa bakmanın veya yavaş yürümenin suç sayıldığı bir hız tutkusu.
En çok canımı yakan nokta şu oldu: Kitapta kitapları yakan sadece devlet değil. Halkın kendisi; "rahatsız olmamak", "farklı fikirlerle kafasını karıştırmamak" ve "mutlu kalmak" için kitaplardan vazgeçmiş. Bugünün "duvar televizyonları" aslında cebimizdeki telefonlar, evimizdeki dev ekranlar değil mi? Bilginin hap gibi sunulması, derinlikli düşüncenin yerini hızın ve görselliğin alması... Bradbury 70 yıl öncesinden bugünün kaydırma kültürünü, sosyal medya sarmalını o kadar isabetli tahmin etmiş ki, insan okurken dehşete düşüyor.
Kitapta beni en çok etkileyen ve itiraf etmeliyim ki en çok korkutan karakter Kaptan Beatty oldu. Beatty, bir cellat ama kurbanının dilini çok iyi biliyor. Beatty’yi diğer itfaiyecilerden ayıran en büyük fark şu: Diğerleri kitapları "zararlı kağıt yığınları" oldukları için yakıyor, Beatty ise onları tanıdığı ve anladığı için yakıyor. Adam bir kütüphane kadar bilgiye sahip. Montag’a nutuk çekerken Shakespeare’den, felsefeden, tarihten öyle ustaca alıntılar yapıyor ki, bir an onun aslında kitapları savunduğunu sanıyorsunuz.
Ama o, bu bilgiyi kitapları savunmak için değil, onların "işe yaramaz ve kafa karıştırıcı" olduğunu kanıtlamak için bir silah gibi kullanıyor. Entelektüel bir birikimi, entelektüelliği yok etmek için kullanması, onu sıradan bir cahilden çok daha tehlikeli kılıyor. O kadar ki; Beatty karakteri üzerine başlı başına bir inceleme yazasım var.
Bradbury, önsözünde hem bilge ama korkak Faber'ın hem de yıkıcı Beatty'nin aslında kendisinin birer parçası olduğunu söylüyor. Yazarı, kendi yarattığı bu iki uç karakterle özdeşleştirmesi, hikâyeye çok daha derin bir felsefi boyut katıyor.
Bazıları Bradbury’nin dilini bilimkurgu için fazla süslü bulabilir ama bence onun gücü burada. Ateşi, kağıdın kıvrılışını, yalnızlığı anlatırken kullandığı o lirik ve betimleyici dil kesinlikle büyüleyici.
Kitabı romantize etmek veya olayları dramatize etmek istemiyorum ama kitabı bitirip son sayfayı kapattığımda bir süre ekranlardan uzaklaşıp kitaplarıma sarılma ihtiyacı hissettiğimi de belirtmeden geçemeyeceğim. Eğer bir gün biri gelip kütüphanemi yakmaya kalkarsa, hafızamda hangi kitabı saklardım? Kitabı bitirdiğimde kendime sorduğum soru buydu.
Bu kitap sadece bir distopya değil, bir uyarı. Ve bu uyarı, bugün her zamankinden daha yüksek sesle çınlıyor.
Herkese, bol kitaplı günler ve keyifli okumalar dilerim.
Yevgeni İvanoviç Zamyatin’in Biz'i, Aldous Huxley’nin Cesur Yeni Dünya'sı ve George Orwell’in 1984'ü ile birlikte "Kara Dörtleme" olarak anılan bu dev eserin, neden içlerinde beni en çok sarsanı olduğundan biraz bahsetmek istiyorum.
Her şey aslında Bradbury’nin bir akşam arkadaşıyla yürüyüş yaparken bir polis arabasının yanlarında durup "Ne yapıyorsunuz?" diye sormasıyla başlıyor. Sadece yürüyor olmanın şüpheli bir eylem sayıldığı o andan duyduğu öfkeyle "Yaya" isimli bir öykü yazmış.
Sonra o öyküdeki yaya karakterini almış, cinsiyetini değiştirmiş ve karşımıza Clarisse McClellan çıkmış. Clarisse, etrafındaki kerosen kokulu itfaiyeci Montag’a o can alıcı soruyu soran çocuk: "Mutlu musun?"
Kitabın ilk taslakları, UCLA kütüphanesinin bodrum katında, yarım saati 10 sente kiralanan daktilolarda, büyük bir aceleyle ve "içsel mantığa" sadık kalarak yazılmış. Belki de kitabın o nefes nefese bırakan, sürükleyici ritmi o daktilo odasındaki aceleden geliyordur.
Kitabın ismi için Bradbury epey kafa patlatmış. Bir ara "İtfaiyeci" demiş, sonra "Gece Yarısından Çok Sonra"da karar kılmış ama içine sinmemiş. Sonra kendisine, "Kitaplar kaç derecede tutuşup yanar?" diye sormuş ve ardından bilim insanlarını aramış, kimse kağıdın kaç derecede tutuştuğunu net söyleyememiş. En son bir itfaiye şefine sormuş ve o cevabı almış: "451 Fahrenheit". İşte o andan itibaren bu rakam, tarihin en hüzünlü ve en sert rakamlarından biri haline gelmiş.
Bradbury’nin 1953’te (yazım süreci 1950'ler) hayal ettiği dünya, bugün penceremizden baktığımız dünyaya korkutucu derecede benziyor.
Yanmayan Evler: Evlerin artık tamamen yanmaz malzemeden yapıldığı bir devirdeyiz; bu yüzden itfaiyecilerin görevi yangın söndürmek değil, içinde "tehlikeli fikirler" barındıran kitapları yakmak.
Mekanik Tazı: Belki de kitaptaki en korkutucu figür. Sekiz bacaklı, burun deliğinden zehirli iğne çıkaran, kurbanının kokusunu bir kez aldı mı asla bırakmayan o metalik kabus.
Böcek Arabalar: Saatte 150-200 kilometre hızla giden, etrafa bakmanın veya yavaş yürümenin suç sayıldığı bir hız tutkusu.
En çok canımı yakan nokta şu oldu: Kitapta kitapları yakan sadece devlet değil. Halkın kendisi; "rahatsız olmamak", "farklı fikirlerle kafasını karıştırmamak" ve "mutlu kalmak" için kitaplardan vazgeçmiş. Bugünün "duvar televizyonları" aslında cebimizdeki telefonlar, evimizdeki dev ekranlar değil mi? Bilginin hap gibi sunulması, derinlikli düşüncenin yerini hızın ve görselliğin alması... Bradbury 70 yıl öncesinden bugünün kaydırma kültürünü, sosyal medya sarmalını o kadar isabetli tahmin etmiş ki, insan okurken dehşete düşüyor.
Kitapta beni en çok etkileyen ve itiraf etmeliyim ki en çok korkutan karakter Kaptan Beatty oldu. Beatty, bir cellat ama kurbanının dilini çok iyi biliyor. Beatty’yi diğer itfaiyecilerden ayıran en büyük fark şu: Diğerleri kitapları "zararlı kağıt yığınları" oldukları için yakıyor, Beatty ise onları tanıdığı ve anladığı için yakıyor. Adam bir kütüphane kadar bilgiye sahip. Montag’a nutuk çekerken Shakespeare’den, felsefeden, tarihten öyle ustaca alıntılar yapıyor ki, bir an onun aslında kitapları savunduğunu sanıyorsunuz.
Ama o, bu bilgiyi kitapları savunmak için değil, onların "işe yaramaz ve kafa karıştırıcı" olduğunu kanıtlamak için bir silah gibi kullanıyor. Entelektüel bir birikimi, entelektüelliği yok etmek için kullanması, onu sıradan bir cahilden çok daha tehlikeli kılıyor. O kadar ki; Beatty karakteri üzerine başlı başına bir inceleme yazasım var.
Bradbury, önsözünde hem bilge ama korkak Faber'ın hem de yıkıcı Beatty'nin aslında kendisinin birer parçası olduğunu söylüyor. Yazarı, kendi yarattığı bu iki uç karakterle özdeşleştirmesi, hikâyeye çok daha derin bir felsefi boyut katıyor.
Bazıları Bradbury’nin dilini bilimkurgu için fazla süslü bulabilir ama bence onun gücü burada. Ateşi, kağıdın kıvrılışını, yalnızlığı anlatırken kullandığı o lirik ve betimleyici dil kesinlikle büyüleyici.
Kitabı romantize etmek veya olayları dramatize etmek istemiyorum ama kitabı bitirip son sayfayı kapattığımda bir süre ekranlardan uzaklaşıp kitaplarıma sarılma ihtiyacı hissettiğimi de belirtmeden geçemeyeceğim. Eğer bir gün biri gelip kütüphanemi yakmaya kalkarsa, hafızamda hangi kitabı saklardım? Kitabı bitirdiğimde kendime sorduğum soru buydu.
Bu kitap sadece bir distopya değil, bir uyarı. Ve bu uyarı, bugün her zamankinden daha yüksek sesle çınlıyor.
Herkese, bol kitaplı günler ve keyifli okumalar dilerim.
··
5,1bin Gösterim
4 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Harika bir inceleme; bu tarz kitaplara karşı önyargım olsa da bu harika inceleme ile bir fikir sahibi oldum.İnşallah kütüphaneniz ve kütüphanelerimiz kitaplarla dolar taşar, bunca kötülüğün içinde tek masum şey kitaplar, yüreğinize ve kaleminize sağlık Osman Hocam
Kimin sözü olduğunu hatırlamıyorum ama şuna benzer bir ifadeydi: Aslında her kitap, her bir okunuşta yeniden yazılır.
Bunu hissettiren, bazen kitabın kendisi, bazen okurun kitabın içine girebilmek için gösterdiği gayret ve başarabildiği yoğunlaşma, bazen de her ikisinin geçerli olduğu durumda gerçekleşen derinlemesine bir gözlemi yansıtan nitelikli bir değerlendirme.
Bu bağlamda, sizinki de böyle bir değerlendirme olmuş. Tebrikler, teşekkürler...
