Hasan Karademir
@hasankrdmrr
632 okur puanı
Ağustos 2022 tarihinde katıldı
Bir yerdeki yok nağmeni takdir edecek gûş
Tazyi-i nefes eyleme tebdil-i makam et
–Ziya Paşa–
Sayfa 27 - I - KÜLTÜR VE MEDENİYET, Tanzimata Karşı, İş Bankası Kültür Yayınları
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Her âkile bir derd bu âlemde mukarrer
Rahat yaşamış var mı güruhu ukalâdan.
–Ziya Paşa–
Sayfa 27 - I - KÜLTÜR VE MEDENİYET, Tanzimata Karşı, İş Bankası Kültür Yayınları
Eya ahali-i fazlın reisicümhuru;
Reva mı ki kalayım ehl-i cehl içinde esir!
–Şinasi–
Sayfa 27 - I - KÜLTÜR VE MEDENİYET, Tanzimata Karşı, İş Bankası Kültür Yayınları
Tanzimat'tan sonraki devrin en büyük ideologu Namık Kemal'de de aynı kapalı âlem telâkkisi devam ediyordu. Evrakı Perişan'da, Celaleddin'de, Cezmi'de bize verdiği numuneler Garp örneğinde İslam kahramanları idi. Bu hayatın kendi nevi içinde bir kemâl olduğu muhakkaktı. Fakat her ne olursa olsun bütün bu teşebbüsler iki büyük buhrana sebep oluyordu:
1- Birbirine asla benzemeyen iki dünya görüşünü boş yere mezcetmeye çalışıyordu. 2- Osmanlı medeniyetinin kemâli, medeniyetin umumi cereyanında tam bir şey ifade etmiyordu: bu kendi nevinde kemâl fikri Tanzimatçıları feci bir şekilde yanıltıyordu ve Garp'a hakiki manasıyla nüfuzu imkânsız bırakıyordu.
Bu yüzden değil mi ki Ali Süavi'de Garpçılık, Türkçülük ve İslamcılık birbiriyle kaynaşamayan sathî fikirler halinde kaldı.
Garpçılar dünya içinde oynamış olduğumuz rolle, asıl kıymetimizle bizi anlayamıyordu. Çünkü Garp'tan gelen muhtevasız şekil ve çelimsiz fikir bize kendimizi bulmak için kâfi ışık veremiyordu. O zaman bir tenakuza düşüyorduk: bir taraftan boş kalıp halindeki çelimsiz fikirlerin kozmopolit havasıyla kendimizi inkâra kadar gidiyorduk. Öte taraftan hakiki manasıyla insaniye (humain) ulaşmayı tamamıyla meneden bir autiste görüşün içine kapanmış bulunuyorduk. Bundan dolayı Tanzimat mütefekkirinde anlaşılmamış olmanın bütün buhranı ve sukut-ı hayali görülüyor: "Biz memlekete yeni ve büyük fikirler getirdik. Fakat muhit onu anlayacak seviyede değildir. Akıl, halkın ve kitlenin elinde harap oluyor."
Bedbaht ona derler ki elinde cühelânın
Kahrolmak için kesb-i kemal ü hüner eyler
Sayfa 26 - I - KÜLTÜR VE MEDENİYET, Tanzimata Karşı, İş Bankası Kültür Yayınları
Osmanlı gururuna dayanan "kapalı mistik medeniyet" görüşü Garp medeniyetiyle, asıl dünyanın umumi akışıyla temasa gelmeyi menediyordu. Vakıa Tanzimatçılarda Garplılaşmak endişesi kuvvetle bağırıyordu: Şinasi Tercüman-ı Ahval ve Tasvir-i Efkar mukaddimelerinde Garp maarifine karşı hayranlığını gösteriyor. Ziya Paşa'da bu daha açıktır: "İslam medeniyeti yıkılmıştır. Şark ahlâkı, kendisine dayanılamayacak kadar bozulmuştur. Garp teknik ve zekâ itibariyle bizi eziyor".
Diyar-ı küfrü gezdim serteser kâşaneler gördüm.
Dolaştım mülk-i İslam'ı onda hep viraneler gördüm.
Bununla beraber Şark'a çevrilen tenkit hiçbir zaman sonuna kadar gidemiyordu. Çünkü Garp'a çevrilen bakış insanî ölçüye kadar yükselememişti. Şark'ı bu yüksek açıdan görmek ve bütün eski kıymetlere yeniden mana vermek bu şartlar altında mümkün değildi.
Sayfa 25 - I - KÜLTÜR VE MEDENİYET, Tanzimata Karşı, İş Bankası Kültür Yayınları