Hisler mi, akıl mı, ilham mı?
Sonu olan dünyamızda gayesi olan sonsuzluğa insanı ulaştıran nedir?
Hisler mi, akıl mı, ilham mı?
Hisler uzvi (organik) yapıdan fışkırdıkları halleriyle tamamen hayvanî bir hayata bağlarlar. Cüz'idirler, egoisttirler, kördürler. (...) Uzviyete (organizmaya) bağlı olan bu iptidaî hisleri yaşayan insan hazları içinde kördür, sağırdır, sarhoştur ve bu yüzden gâfil olur, zâlim olur, hâin olur. (...)
Hislerin tabakasının üstünde aklın aydınlığı kendini gösteriyor. (...) [Akıl], Sağlam ölçülere sahiptir. Hisler gibi yanılmaz. İnsana kendini kaybettirmez, bilakis kendine getirir. (...) Ebedîyi geçici olana karşı koyar (...) Lâkin akıl da kendi kendine kâfi gelmiyor. sadece ilk hisleriyle yaşayan varlığın hayvanî çehresine insanlık getiriyor. Lâkin insan, mahdut (sınırlı) kâinatın insanı olarak kalamıyor. Bu insanlık kendi kendine yetmiyor, sonsuzluğa açılıyor. Kaynağını onda arıyor. (...)
İlham ile biz sonsuzluğun mutlak hayatına kavuşuyoruz. İlham aklın da üstündedir. Aklı idare eden de ilâhi unsurdur, o içimizdeki sonsuzluktan gelir. Akla istikamet verir. (...) Yolları aydınlatır, sonsuzluğa işaret eder. (...)
Hisler yanılmaz
Sonra bana yine öyle buz gibi gözlerle baktı ki hakkımdaki düşüncelerinin bana duyduğu hislerinin değişmediğini, değişmez olduğunu hissettim.
