Karanlığın İçinden Fışkıran Umut
Aytmatov ilk başta o coğrafyayı, doğayı ve köyün atmosferini ilmek ilmek işlerken, bir noktadan sonra hikaye öyle bir ivme kazanıyor ki kendinizi Duyşen’in o eski ahırdan bozma okulunda, fırtınada çocukları sırtında taşırken buluyorsunuz.
Köylülerin vurdumduymazlığı, cehaleti ve statükoyu koruma çabası maalesef sadece o dönemdeki bir Kırgız köyüne ait değil. Bugün bile dünyanın pek çok yerinde cehaletle savaşmak, rüzgara karşı yürümek gibi. Kitabın canımızı bu kadar yakması da tam olarak bu tanıdıklıktan, gerçeğin ta kendisi olmasından kaynaklanıyor.
Duyşen, bir öğretmen olmanın sadece "müfredat anlatmak" olmadığını; bir insanın ruhuna dokunmak, ona bambaşka bir dünyanın kapılarını aralamak ve tüm imkansızlıklara rağmen dimdik durmak olduğunu gösteren anıtsal bir karakter. Altınay ise o karanlığın içinden fışkıran umudun adı.
Ahmet Mithat Efendi, Tanzimat döneminin en üretken kalemlerinden biri olarak, Felsefe-i Zenan ile yalnızca bir hikâye anlatmakla kalmaz; o dönemin toplumsal yapısını, kadın-erkek ilişkilerini ve "mutluluk" kavramını derinden sorgulayan bir felsefi zemin inşa eder. Akile, Fazıla ve Zekiye gibi karakterler üzerinden kurgulanan bu eser, geleneksel aile yapısının ve kadınlara biçilen "fedakârlık" rolünün bir eleştirisi niteliğindedir.
Eserdeki "Fakat her şeyin cahili olmaktansa o şey hakkında bilgi sahibi olmak yeğ değil midir?" sorusu, aslında Ahmet Mithat Efendi'nin okuruna ve toplumuna verdiği ana mesajdır. Yazar, cehaletin koruyucu bir kalkan değil, aksine bir hapishane olduğunu vurgular. Özgürleşmenin ilk adımı, insanın içinde bulunduğu durumu tüm çıplaklığıyla analiz edebilmesidir.
Toplumsal dayatmaların ötesine geçebilmek, karakterlerin kendi özgür iradelerini keşfetmeleriyle mümkündür. Yazar, aşkı idealize edilen bir masal olmaktan çıkarıp rasyonel bir zemine oturtur:
"Hiçbir aşk yoktur ki masallarda denildiği gibi görür görmez kalbinin derinliklerinden ve can-ı gönülden kopuşup da gelmiş olsun."
Bu cümle, duyguların da bir akıl süzgecinden geçirilmesi gerektiğini savunur. Akile, Fazıla ve Zekiye’nin yaşadıkları, birer duygu tutsaklığından ziyade, kendi zihinlerini özgürlük aşkıyla doldurma çabasıdır. Nitekim karakterin ifadesiyle: "Ben zihnimi, esaretin her yönünü uzun uzadıya ölçüp tarttıktan sonra özgürlük aşkıyla doldurdum." Bu ifade, esaretin sadece fiziksel değil, zihinsel bir tercih veya bir kabulleniş olduğunu gösterir. Kitabın belki de en vurucu eleştirisi, insanın sahte mutluluklar peşinde koşarak kendi özgürlüğünü nasıl sınırladığı üzerinedir:
"İnsan kısmı hürriyet hürriyet der de hürriyetin ne olduğunu dahi bilmez. Mutluluk mutluluk
Reklam
Şeker Portakalı bittiğinde hepimizin içinde bir şeyler kırılıyor ya, işte tam o kırılan yeri biraz olsun onarır mıyım acaba diye elime almıştım Güneşi Uyandıralım’ı. Ama Vasconcelos bu kez çok daha sessiz, böyle derinden bir yerden sızlattı içimi. Zezé artık o bildiğimiz, avucumuzun içi gibi sevdiğimiz küçük çocuk değil çünkü; yavaş yavaş ergenliğin o ne yapacağını bilemeyen, o gri ve biraz da yabancı dünyasına adım atıyor.
Yeni hayatındaki o zengin ama buz gibi ev, oradaki o yalnızlığı gerçekten çok fena hissettiriyor insana. Eski mahallesinin o yoksul ama bir şekilde canlı, samimi havasından sonra, bu yeni yerdeki katı kuralların içinde Zezé’nin ne kadar eğreti durduğunu görmek insanı çok üzüyor. Minguinho yok artık biliyorsunuz, onun yerine kalbine yerleşen bir Kurbağa Adam var. Bir de sinemada bulduğu, o hiç görmediği baba şefkatini aradığı Maurice Chevalier... İnsanın içi gidiyor o tutunma çabasını okurken. Aslında hayal gücü bu sefer sadece bir oyun değil de, sanki hayatta kalmak için sığındığı tek liman gibi.
Zezé’nin o ergenlik asiliğinin altında, aslında kimselere gösteremediği o çok saf şefkat ihtiyacı var ya... Sanırım beni bu kitapta en derinden yakalayan yer tam olarak burasıydı. Büyük büyük olaylardan ziyade, işin tamamen o yalın, insani kısmı sarstı beni. Herkes onu haylaz ya da uyumsuz sanırken, onun sadece anlaşılmak ve bir yere ait olmak için çırpınması o kadar tanıdık ki... Büyümek zaten biraz da bir şeyleri kaybetmeyi öğrenmek demek ama Zezé ile büyümek, o kayıpların içinde bile insanın kendi içindeki o son ışığı, yani o güneşi bir şekilde uyandırması gerektiğini hatırlatıyor.
Kitabın sonlarına doğru, o çocuksu hayaller yavaş yavaş hayatın gerçeklerine teslim olurken sanki ben de Zezé’yle beraber bir şeyleri geride bıraktım, öyle hissettim.
Yüzen Fazlalıklar, ilk sayfalarda beni biraz zorlayan bir kitap oldu. Başlıklarla ayrılmış olması nedeniyle başlangıçta birbirinden bağımsız öyküler okuyormuşum hissi yarattı. Ancak ilerledikçe aslında bir ana hikâyenin izlerini taşımaya başladığını fark ettim ve kitap benim için daha akıcı hâle geldi.
Kitabın genelinde sessiz ama akıp giden bir anlatım vardı. Büyük olaylardan çok karakterlerin iç dünyalarına, eksik kalmış duygulara ve yer yer kavuşulamayan bir aşkın izlerine odaklanıyordu. Bu yönünü sevdim.
Yine de kitapla ilgili en büyük eleştirim, ana hikâyenin arasına giren bazı bağımsız öyküler oldu. Özellikle farklı coğrafyalara ve bambaşka karakterlere uzanan bu bölümler, benim için ana anlatının ritmini bozdu. Ana hikâyeye bağlanmışken bir anda kendimi Japonya'da geçen başka bir öykünün içinde bulmak kopukluk hissi yarattı. Bu nedenle, o bağımsız öyküler yerine ana hikâyenin daha da derinleşmesini tercih ederdim.
Sonuç olarak, beni "vay be" diyecek kadar etkileyen bir kitap olmadı. Ancak ana hikâyesi, sessiz atmosferi ve satır aralarına saklanan duygularıyla kendini okutan bir yanı vardı. İlk başta bocalasam da sonrasında ritmini bulduğum, iyi ki okudum diyebileceğim ama uzun süre aklımda kalacağını düşünmediğim bir kitaptı.
Bazen rüyalar kabuslardan daha fazla can yakar
Puan vermedi
Biz ki bu sokakların kirlenmiş çocuklarıyız
yokmuş sevmeye hakkımız
yokmuş mutlu olmaya
bizki bu sokakların aklanma siyahlarıyız
varmış bir bildikleri hak varmış bir bildikleri
bir sigara dumanı Sarar bütün Yaramı
sana hatırlatır senin olmayanı
BENİM OLMAYANIM BU KİTAP VE BU ŞARKI HAYATTA HER ŞEYE RAĞMEN DİMDİK DURAN SOKAK NÖBETÇİLERİNE
Antabus•Seray Şahiner
Yılbaşında kitap hediyeleşmesi yaptığımda bana hediye gelmişti bu kitap. Seray Şahiner kalemiyle daha önce tanışmamıştım. İlk başta biraz tereddüt ettim. Kitabın adını araştırdığımda alkol tedavisinde kullanılan bir ilaç türü olduğunu öğrendim. Acıklı bir hikaye çıkacağını biliyordum içerisinden ama bu kadar parçalanacağımı tahmin etmemiştim. Bittikten sonra iyi ki bu kitabıyla tanıştım yazarın kalemiyle dedim. Hadi gelin şimdi size kitabın içeriğinden biraz bahsedeyim.
“Doğduğu ev insanın kaderidir.” denilen cümle gerçekten bu kitabın her satırında dahada anlam kazanıyor. Doğduğu anda şiddetle tanışan, istism@ra uğrayan ve zorla evlendirilen Leyla’nın hikayesini okuyoruz. Onun acılarıyla büyüyoruz. Ailesi tarafından hor görülen Leyla’ya koca dünyada huzurlu bir alan yaratamıyor kimse. Sadece Ülker ablası yarasına merhem oldu Leyla’nın.
Kelimelerle tarif edemeyeceğim, kısacık olmasına rağmen beni fazlasıyla etkileyen bu kitabı okumanızı kesinlikle tavsiye ediyorum. Eminim ki yazarın kaleminden çıkan kelimeler sizinde kalbinize dokunacak.
•Kitabı okuyanların düşüncesini yoruma mutlaka bekliyorum. Sizde ne gibi etkiler bıraktı? Düşüncelerinize nasıl katkıda bulundu merak ediyorum.
İçinizdeki kitap sevgisinin giderek artması dileğiyle, kitaplı günler diliyorum.
Reklam
Reklam