Yazar:
Ayşe Zarakol
Çevirmen:
Renan Akman
Tahmini Okuma Süresi:
10 sa. 26 dk.
Sayfa Sayısı:
368
Basım Tarihi:
17 Eylül 2024
Yayınevi:
Koç Üniversitesi Yayınları
ISBN:
9786256230125
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Sıralamalar
Yorumlar ve İncelemeler
Cambridge'den Prof. Ayşe Zarakol, Avrupa-merkezli küresel tarih ve uluslararası siyaset anlatısına, Cengizli ekümeni ve Doğulu bir anlatıyla cevap veriyor. Ciddi bir tezi ve iddiası olan, Batı'da da kabul görmüş, sürükleyici ve öğretici bir kitap bu
Ayşe Zarakol'un 
Batı’dan Önce isimli bu kitabı, genel olarak tarih ve Uluslararası İlişkiler alanında akademik bir çalışma görünümünde ve konuya uzak bir okur için, öyle bir çırpıda okunabilecek türden bir kitap değil. Kendi adıma, herhangi bir terime takılmadan, web'de küçük araştırmalar yapmadan, sözlüğe bakmadan kitap üzerinde ilerleyebildiğim içeriğin % 70'leri geçmediğini söyleyebilirim.
Buna rağmen; basmakalıp, nesnellikten uzak, hamaset sosuna bulanmış bir bakış açısından ziyade; dini, etnik, kültürel, her türlü aidiyetin ötesinde hazırlanmış, olabildiğince objektif ve ezber-bozan bir çalışmanın ürünü olarak, kitabı gerçekten çok beğendim.
Kitabın içeriği ana hatlarıyla şu şekilde:
- Doğu, Asya, Avrasya, Cihannüma terimlerinin açıklandığı, Asya ve Avrasya'daki Egemenlik ve Dünya Düzeni kapsamındaki tarihsel sürecin kavramsal ve kuramsal olarak açıklandığı BİRİNCİ BÖLÜM,
- Doğu kavramının ortaya çıkışı, Cengizli Dünya Düzenleri, 13. ve 14. yüzyıllar itibariyle Cengiz Han İmparatorluğu ve halefi olan hanlıkların anlatıldığı İKİNCİ BÖLÜM,
- Doğu'nun bölünmesi ve Cengizli sonrası Dünya Düzenlerinin (14. ve 15. yüzyıllar itibariyle Timurlular ve Mingler) anlatıldığı ÜÇÜNCÜ BÖLÜM,
- 15. ve 16. yüzyıllarda Doğunun genişlemesine söz konusu olan Timurlu Sonrası Dünya Düzenlerinin (Osmanlılar, Safevîler, Bâbürlüler) yer aldığı DÖRDÜNCÜ BÖLÜM,
- Küreselleşen bir dünya üzerinde Cengizli etkilerinin ele alındığı BEŞİNCİ BÖLÜM,
- Doğu dünya düzenlerinin yükselişinin ve düşüşünün tarih ve Uluslararası İlişkiler bağlamında incelendiği ALTINCI BÖLÜM,
- Son olarak, yazarın kitap içeriğinde öne sürdüğü savlar bağlamında şahsi olarak kendini konumladığı yaklaşımı açıklamış olduğu YEDİNCİ BÖLÜM
**Kitap, 2023
Tarihi bugünden geriye doğru okumaya çalıştığımızda sanki “Büyük Güç” olmak Batı’nın hamurunda varmış, başka türlü olması düşünülemezmiş gibi yanılsamalara düşebiliyoruz. Oysa 18. yy’a kadar dünya yönetiminde, sanatında, ticaretinde Batı’nın neredeyse adı bile anılmazken 13. yy’a damgasını vurmuş Cengiz’in dünyayı yöneten tek bir lider olma düsturunun etkileri 5 yüzyıl boyunca etkisini sürdürdü.
Düzenler gelir, geçer, değişir, etkilenir…
Bu dünya Cengiz’e kalmamış,
Batı medeniyetlerine hiç kalmaz, diyebilir miyiz?
Aslında kitabın teorisi çok basit ve kolay yanlışlanabilir. Ama teorinin cazibesi ve bana Moğol tarihini sevdirmesiyle her zaman yeri özeldir. Kaynakça kısmı ise göz alıcıdır.
Vestfalya Düzeni Öncesi Uluslararası Sistem ve Egemenlik1000Kitap
Ayşe Zarakol, bu eserinde ana akım tarih yazımının ve Uluslararası İlişkiler teorilerinin en büyük tabusuna yıkmaya çalışır: Avrupa Merkezcilik. Genelde modern devletler hukukunun 1648 Vestfalya Barışı ile başladığı sanılır; ancak Zarakol, Batı'da uluslararası sistem oturmamışken Doğu'da devasa bir düzen olduğunu belirtmektedir. Zarakol'un temel argümanı, modern uluslararası sistemin sanıldığı gibi sıfırdan Avrupa'da doğmadığıdır. Yazara göre, 13. ve 17. yüzyıllar arasında Avrasya'da (Moğollardan Timurlulara, Osmanlılardan Safevilere ve Babürlülere kadar) hüküm süren Cengizli mirası, kendi içinde tutarlı ve küresel bir düzen oluşturmuştu. Bu düzen yeri geldiğinde tek kutuplu yeri geldiğinde çok kutuplu bir sisteme dönüşüyordu. Örneğin Cengizli düzeni kıtalararası ticareti, diplomasiyi ve hukuku standartlaştıran bir "dünya düzeni" olarak okunmaktadır. Zarakol bu düzenin Batı’nın daha sonra sahipleneceği pek çok mekanizmaya öncülük ettiğini savunur.
Batı merkezli teoriler özellikle Vestfalya sonrası dönemde egemenliği "sınırlarla çevrili bir toprak parçası üzerindeki mutlak kontrol" olarak görürken, Zarakol bize Avrasya’nın "evrensel egemenlik" anlayışını hatırlatır. Cengizli ve sonrasında gelen düzenlerde hükümdar, meşruiyetini soyundan ve tüm dünyayı yönetme iddiasından alırdı. Bu düzende sınırlar akışkandı ve önemli olan toprağa sahip olmaktan ziyade, o düzenin (Pax Mongolica, Pax Ottomana gibi) bir parçası olmaktı.
Zarakol’un dili akademik olsa da akıcıdır. Kitap sürükleyici bir anlatıma sahiptir. Uluslararası İlişkiler disiplininde egemenlik ve sistem düzeyinde ezber bozan bir yapıdadır.
BİR ELİMDE GÜNEŞ, DİĞERİNDE AY
Yazarın iddiası şu: Başında Cengiz Han’ın bulunduğu Cengiz İmparatorluğu, yeni bir egemenlik anlayışını da temsil ediyordu. Bu egemenlik anlayışı şu unsurlardan oluşuyordu:
a) Her şeyin, yasaların bile üstünde olan, tüm imparatorluğu şahsında cisimleştiren, mutlak mı mutlak bir hükümdar,
b) Hükümdarın kendi meşruiyetini sürdürmesine yarayan, asla son bulmayacak bir fetih politikası,
c) Hükümdarlığın Tanrı tarafından hükümdara bahşedildiği inancı,
d) Evrensel, dolayısıyla pek çok kavmi barış içinde bir arada yaşatan (ve onlara ticaret yapma ve kültürel etkileşimde bulunma imkânı tanıyan) bir yönetim iddiası ve biçimi.
Cengiz İmparatorluğu’ndan önce var olan devletlerde de rastlanması mümkün olan bu unsurların en yüksek ve bariz temsilcisi, yazara göre, Cengiz İmparatorluğu olmuştur.
Cengiz İmparatorluğu demek, 17. Yüzyıla kadar devam eden bir Doğu devletler sistemi ve egemenlik anlayışı demek. Başında Cengiz Han’ın bulunduğu Cengiz İmparatorluğu’nun fethettiği coğrafyalarda, imparatorluğun devamı sayılabilecek başka imparatorluk ve hanedanlar doğuyor: Çin’de Yuan Hanedanı (Kubilay), İran’da İlhanlılar, Rusya’da Altın Orda Hanlığı ve Orta Asya’da Çağatay Hanlığı. Bu yeni devletlerin başındakilerin hepsi, Cengiz Han ile bir şekilde kan bağına sahip bulunuyor (Çevrede bunlar kadar önemli olmayan, başka küçük hanlıklar da var).
Cengiz İmparatorluğu’nun farklı diyarlardaki kollarını temsil eden bu devletler de yerlerini başka devletlere bırakıyorlar: Zamanla Çin’deki Yuan Hanedanı’nun yerine Çinli Ming Hanedanı geçiyor. İran merkezli İlhanlılar’ın yerini Osmanlılar alıyor. Altın Orta Hanlığı, yerini Rus İmparatorluğu’na bırakıyor. Çağatay Hanlığı da, oluyor sana Timur İmparatorluğu. Hatta Timur öldükten sonra hanlığı terk edip Hindistan’ın kuzeyine yerleşen ve orada
Reklam
Yazar Hakkında
Ayşe ZarakolYazar · 1 kitap
Ayşe Zarakol, İstanbul'da büyüdü. Amerika Birleşik Devletleri'nin Vermont Eyaleti'nde Middlebury College'de siyaset okudu. Doktorası Siyaset Bilimi Wisconsin-Madison Üniversitesi'nden olan yazarın araştırmaları uluslararası sistemde Doğu-Batı ilişkilerine odaklıdır. Halen Washington DC'de Dış İlişkiler Uluslararası İlişkiler Konseyi ve İngiltere'de Cambridge Üniversitesi'nde Öğretim Görevlisi olarak görev yapmaktadır.
