Tahmini Okuma Süresi:
13 sa. 22 dk.
Sayfa Sayısı:
472
Basım Tarihi:
Nisan 2024
İlk Yayın Tarihi:
Şubat 2021
Yayınevi:
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
Orijinal Adı:
Stöld
Orijinal Dil:
İsveççe
Orijinal Ülke:
İsveç
ISBN:
9786254297229
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Çalınan, İsveç’in yerli halkı Samileri anlatan çok güzel bir roman. Sami halkı, İskandinavya’nın kuzey kesiminde yaşayan, kendine has kültürü, dili ve gelenekleri olan, çoğunlukla hayvancılıkla (özellikle ren geyiği yetiştiriciliği) yaşamını idame ettiren bir etnik grup. İskandinavya’nın Aborjinleri ya da Kızılderilileri olarak düşünebileceğimiz Sami halkı, ne yazık ki tıpkı onlar gibi soykırıma ve yüzyıllarca sistemli bir şekilde asimilasyona uğramış.
Roman, Sami bir ailenin hikayesi ekseninde bu halkın geleneklerini, kültürünü, iklim kriziyle giderek baş etmesi daha da zor bir hal alan iklim şartlarında verdikleri hayat mücadelesini, karşılaştıkları adaletsizlikleri ve sürekli ikinci sınıf vatandaş muamelesi görerek sürdürmeye çalıştıkları yaşantılarını anlatıyor. Hikaye, bir Sami kasabasında, beslediği ren geyiğinin bir kasaba sakini tarafından öldürüldüğüne şahit olan dokuz yaşındaki bir kız çocuğuyla başlıyor. Bir yandan bu acısıyla baş etmeye çalışan çocuğun diğer yandan adalet için verdikleri mücadeleye sürekli ket vurulan yetişkinlerin yaşadıklarına öfkesiyle büyümesine tanıklık ediyoruz. Ardından, bu küçük kız çocuğunun genç bir kadınken bu adaletsiz düzene karşı kendince verdiği mücadeleyi okuyoruz.
Yazar Ann-Helén Laestadius, Sami halkının yaşantısını, tarihini, kültürünü, geleneklerini, ailedeki cinsiyet rollerinden inançlara, asimile edilmek için zorla gönderildikleri göçmen okullarından çalıştırıldıkları madenlere, geleneksel kıyafetlerinden evlilik ritüellerine kadar, her şeyiyle çok iyi yedirmiş kurguya. Roman boyunca, o karda ayazda ve o insanların arasında, onların dünyasında hissediyorsunuz kendinizi. Anlattıkları itibarıyla biraz durağan başlayan romanı güzel buldum başlarda fakat ilerledikçe yazarın kurguyu örmekte, olayları bağlamakta ve yine
Çok güzel bir roman bu. Hem doğayla-hayvanlarla kurduğu duygusal bağı, hem politik bir derdi olmasını, hem de anlatım biçimini çok sevdim.
“Senin sahibin değilim, sadece ödünç alıyorum.” diye fısıldıyor ren geyiğinin kulağına Elsa ve ona bir isim veriyor. Birkaç gün sonra gözlerinin önünde katlediliyor geyik. Kendinden öncekiler gibi, ölümü asla ciddiye alınmayacak, polis arkasına bile düşmeyecek. Ama Elsa’nın hayatında çok şeyi değiştirecek. Onu önce korkuya, sonra öfkeye boğacak. Büyütecek onu, adaletin peşinden giden, herkese rağmen direnen bir kadına dönüştürecek. Nefis bir büyüme hikâyesi.
Laestadius, kendisi de Sámi kökenli bir yazar ve bu kitapla kuzeydeki Sámi halklarının yaşadığı sömürüyü, ırkçılığı, kültürel baskıyı ve özellikle ren geyiği yetiştiriciliği etrafındaki hayatı anlatıyor. Sami’ler uzun yıllar boyunca asimilasyon politikalarına maruz kalmışlar. Dilleri yasaklanmış, çocukları zorla alınıp yatılı okullara gönderilmiş, yaşam biçimleri yüzünden aşağılanmışlar.
Ama yazar sadece devletleri eleştirmiyor, kendi halkının geri yanlarını da koyuyor ortaya. Kadınların sesinin bir kıymetinin olmaması mesela, sonradan Sami olanlar için ayrıştırıcı isimler kullanmaları, statükolarını korumak için haksızlığın karşısına dimdik çıkamamaları..
Yazar bir büyüme hikayesiyle toplumsal hafızayı iç içe geçiriyor.
Çalınan, sadece Elsa’nın büyüme hikâyesi değil; asimilasyona, ırkçılığa ve sömürüye karşı direnen bütün halkların yankısı var bu hikayede. Benim için en çarpıcı olan ise tüm bu politik derdinin yanı sıra hem insanı hem hayvanı hem de doğayı aynı merhamet halkasında buluşturabilmesi. Okuru çok olsun.
Meraklısına Netflix’de bir de filmi var.
#yoncametesoy çevirisi
Çalınan / Ann-Helen Laestadius
Çeviren: Yonca Mete Soy
İsveç’in yerli halkı Samilerin yaşayış, gelenek ve göreneklerini anlatan, temelini yaşanmışlıklara dayandıran, anlatılan hikayedeki ayrımcılık, ır*çılığa varan fanatizm rengeyik istismarı le can acıtan bir hikayeydi #çalınan.
İsveç’in kuzeyinde, geçimini rengini yetiştiriciliği ile sağlayan ailelerden biriydi Elsalar da. Rengeyikleri sadece geçim kaynakları değil ailenin bir ferdi gibiydi. Bir gün Elsa‘nın geyiği katledilir ve peşisıra birçok rengeyiği de. Sayısız şikayete rağmen kanunlar Sami ailelerin sesini duymaktansa güçlü olanın yanında olmayı tercih eder. ta ki Elsa bu haksızlıklarla mücadele etmeyi seçene dek.
Kitaptan hemen sonra Çalıntı adlı filmi de izledim. Görsel şölen ve müzikler çok güzeldi; ancak kitaba oranla oldukça özet gibiydi. Kitapsa yer yer tekrar düştüğü hissi verdi; ancak hem İsveç edebiyatının durağan havası finale doğru biraz hareketlendi, hem de işlenen konu adaletsizlikler ve can istismarı olduğundan Elsa’nın mücadelesi nereye varacak diye kitap da film de kendine bağlamaya yetti okurunu ve izleyicisini.
Mutlu bir hafta sonu olsun
#alıntılarım
“Sevmek öyle rastgele ağza alınmayacak kadar büyük bir sözdü.”
“Gülmek zorundasın çünkü aksi taktirde için ölür. Bedenin her şeyi depoluyor, biliyorsun.”
#tavsiye
Çok zevk alarak okuduğum bir kitap olduğunu söyleyemem. Sami halkını, gördükleri muameleyi tanımak için faydalıydı. Ancak şu dublaj Türkçesi işin içine girince okuduğumdan tat almak için fazladan bir derinlik ve çarpıcılık ararım. Onlar da bu eserde yoktu.
Beklediğimden çok fazlasını bulduğum bir roman okudum.Bu yaz sıcağında İsveç'in Kuzey Kutup Dairesi içinde bir Sami köyünde kış mevsiminde buluyoruz kendimizi.Sami halkı ren geyiği yetiştiriciliği ile uğraşan bir halk.Elsa 9 yaşındayken çok sevdiği ren geyiğinin öldürülmesine şahit olur ve susar.Sonrasında ren geyiği katliamı ile ilgili sayısız ihbar gelir ve polisler dosyaları kapatmaya devam etmektedir.Artık genç bir kadın olan Elsa direnmeye karar verir.
Öteki olma, ötekileştirme, asimilasyona dair, iklim krizine de parmak basan, yasa, hayata tutunmaya, kayba, ırkçılığa , hayvan katliamına dair güçlü, çok güçlü bir metin. Ayrıca Sami kültürü ve gelenekleri satırlara çok güzel serpiştirilmiş.Kitabın atmosferi çok güçlü ve gerçekçi verilmiş. Hem soğuğu, karı hem de Elsa'nın yaşadığı korku, tedirginlik ve acıyı iliklerime kadar hissettim.Anlatılanlar kafamda bir film şeridi gibi aktı. Betimleme çok olmamasına rağmen o havayı solutmasını ayrıca başarılı buldum.Akran zorbalığı, yalnızlık, çaresizlik,aile ilişkileri, arkadaşlıklar metinde işlenen diğer temalardı.Saf kötülük, acımasızlık da metinde ilmek ilmek işlenmişti. Polisin yanlı, ilgisiz tutumu, Sami halkına uygulanan ırkçı baskılar sağlam sinir istiyordu okurken.Tam da köpek katliamı yasasının onaylandığı ve insanı vicdani olarak baskıladığı bugünlerde içim yana yana okurum kitabı.
Kallavi, etkileyici, zengin, akıcı bir eserdi. Üç bölümden oluşan eseri elimden bırakmak istemeden okudum.Tanımadığım bir kültürle tanıştım, dünyanın her yerinde aynı derecede tehlikeli ve anlamsız olan ötekileştirme kavramına bir kez daha lanet ettim. Güzel kitap, gönülden tavsiye.
Sami’ler hakkında okuduğum ilk romandı sanırım. Başından sonuna kadar yaşadıkları ortamı, kışı, soğuğu, güneşi hissettiren, kültürlerini olabildiğince aktarmaya çalışan satırlar arasında kayboldum. Onlar için ren geyiklerinin ne kadar önemli olduğunu çok iyi anladım. Her kültürde öteki olmanın çok zor olduğunu bir kez daha düşündüm. Medeniyetin yalnız bıraktığı insanların acılarını hissettim. Kuzey ülkelerinde hep havanın ya da fazla rutin hayatın sebep olduğunu düşündüğüm intiharların aslında koca bir buzdağının görünen yüzü olmasıyla yüzleştim. Keşke çeviri biraz daha özenli yapılsaymış dedim. Bazı yerleri okurken ne demek istediğini düşündüm. Öylesine zorlayan cümleler vardı. Yazım hatalarıyla da birleşince can sıkıcı oldu. Yine de okuduğum için memnunum. Farklı kültürlere ilgi duyanlara, durağanlıktan sıkılmayanlara öneririm.
Çalınan İnceleme1000Kitap
Kitabı çok beğendim; kurgusu çok güzel ve gerçekçiydi.
Konusu: İsviçre’nin kuzeyinde, Sami ırkının rengeyiklerinin katledilmesiyle başlayan; ırk olarak dışlanan bir halkın durumu anlatılıyor. Bunun üzerine, bu dışlanma durumuna karşı çıkıp ırkı için hak isteyen Elsa adındaki ana karakterimizin güçlü mücadelesi ele alınmaktadır.
Yazarımız da Sami ırkından ve bir gazetecidir. Bu yüzden, aslında sanki yazarımız gerçek bir hayat hikayesini anlatıyormuş gibi kitaba aktarmıştır. Bu kitapta ırk dışlanması, bize acı bir şekilde ve ayrıntılı olarak nasıl gerçekleştiğine dair gösterilmektedir. Bu olayların karşısında da büyük bir empati duygusu oluşmaktadır.
Sadece bu konu değil, kitap bize yeni bir ırkı da tanıtmaktadır (Sami ırkı): gelenekleri, geçim kaynakları vb.
Özellikle Elsa karakterimizin güçlü tavrı karşısında hayran kaldım; kendi ırkı tarafından dışlanmaya kadar gitmesine rağmen hiçbir şekilde yılmıyor.
Kitabı okumanızı kesinlikle tavsiye ederim. Hem farkındalık kazanmak hem de bilgilenmek için bence oldukça uygun bir kitap.
Çalınan 
Ann-Helén Laestadius
Çalınan Ann-Helén Laestadius
4.5/5
Bu yıl okuduğum en güzel kitaplar arasına giriş yaptı. 470 sayfayı 3-4 gün gibi bir sürede bitirmemden de anlaşılacağı üzere kitap inanılmaz içine çekiyor kendini. Dili anlattıkları çok güzel. Acı şeyler anlatıyor ama bunu kör göze parmak ya da çok acılar içindeyim değil de günün akışında aktarıyor.
İskandinavya denince akla insani gelişmişlik endeksi, demokrasi, kadın-erkek eşitliği gibi gelişmişliği gösteren ve ne kadar ileri olduklarını anlatan ölçümler gelir. Benim için de öyleydi bu karanlık yanlarını çok da bildiğimi söyleyemem ama hiçbir şey toz pembe değilmiş ne yazık ki! Yerli halk olan Samiler acı çekenler de onlar. Kitapta ele alınan sorunların çoğu yüzyıllardır süre gelen gerçek problemlere dayanıyor. İnsanın içi acıyor ya hem o gariban ren geyiklerine yapılanlar hem de halkın dışlanması. İnsanların kendi etniklerinden nefret ettirilerek hayattan kopacak noktaya getirilmesi. Sami halkı içinde de hep bir erkek çocuğu özlemi olması beni delirtti. Bu irkkeekk düşkünlüğü sade bizim topluma has değilmiş. Yazık.
Çalınan, öldürülen ren geyikleri ile ilgili o kadar şikayet gidiyor polise ama polis daha önemli işlerimiz var diyor. Kanıt götürüyorlar sırf adam Sami değil İsveçli diye suçu örtbas ediliyor. Yolsuzluk, kindarlık da sadece bizim memlekete has değilmiş. Ve neden bilmiyorum şu an bu toprakların sahibi olan biz Türklere de bir yıldırma politikası yapıldığını, en sonunda pes mi etmemiz gerekiyor sorusu doldu durdu beynimin içine.
Velhasıl ne kadar medeni görünürse görünsün Avrupa'nın, İskandinavya'nın, insanların içinde her daim kötülük olduğunu bir kere daha okumuş, görmüş oldum...
Tavsiyedir...
4/10
2025 103. kitabı
Baştan söyleyeyim ben kitabı beğenmeyenlerdenim. Neden mi? Kurgu ve anlatım yetersiz, edebi açıdan bir lezzet yok . Gereksiz detaylar boğuyor. Diyaloglar çok basit ve çok sıkıcı. Bölümlerin arasına serpiştirilmiş birçoğu için eee bunun konumuzla ne alakası var dediğiniz yan karakter hikayeleri sebebiyle konu bölünüyor ve zorla akan kitap daha da çekilmez oluyor. Ee şimdi ne olacak acaba diye okuduklarınızdan bezmiş bir şekilde yeni bölüme geçiyorsunuz yine hiç bir şey olmuyor, olmuyor…Kitabın sonu için bile bir kafa yorulmamış belki çarpıcı bir son kitaba yapılan gereksiz övgülerin karşılığı olabilirdi ama o da yok.
Yazar Sami halkını, kültürünü ve ırkçılıkla nasıl baskılandığını anlatmaya çabalamış ama başaramamış. Çok sıkılarak okuduğum bu roman bende sadece bıkkınlık hissi yarattı.
Büyük bir hayal kırıklığı oldu . Her konuya ayrıntılı bir şekilde girilmesine rağmen robert in hikayesine hiç yer verilmemiş. Sonuçta her kötünün bir hikayesi vardır . Ve final o kadar hızlı yarım yamalak oldu ki yani madem böyle olacaktı o kadar ayrıntılı hayat kesitlerini niye okudum. 4 puan verdim o bile çok ama işte sonuçta bir emek var.
Yazar Hakkında
Ann-Helén LaestadiusYazar · 0 kitap
Ann-Helén Laestadius 1971’de Kiruna, İsveç’te doğdu. Yazar Sami ve Tornedalya kökenlidir. Bir genç yetişkin romanı olan ilk kitabı 2007 yılında yayımlandı. 2016 yılında Ten Past One adlı kitabıyla En Genç Yetişkin ve Çocuk Romanı kategorisinde İsveç’in prestijli edebiyat ödüllerinden August Ödülü’ne ve Norrland’s Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü. Yetişkinler için yazdığı ilk roman olan Çalınan 2021 yılında yayımlandı ve kısa zamanda okurların beğenisini kazanarak ulusal bir çoksatara dönüştü ve 24 dile çevrildi. Çalınan aynı yıl içinde Yılın Kitabı Ödülü, Adlibris En İyi Roman Ödülü ve İsveç Kitapçı Çalışanları Birliği Ödülü’ne layık görüldü. Yazar halen Stockholm’ün kuzeyinde Solna’da ailesi ile yaşamaktadır.
