Puan
8.210 üzerinden
İncelemeDuygu ve Düşünce
Bir adam düşünün: Bilgin, arayışta, doymak bilmez bir ruh... Hayatını bilgiye adamış ama bildikçe daha da boşalmış hisseden bir adam. Goethe’nin Faust’u, işte tam da bu insanın hikâyesidir; bilen ama tatmin olmayan, yaşayan ama hissedemeyen bir adamın trajedisi. Faust, yalnızca bireysel bir karakter değildir; o aynı zamanda insanlığın ortak ruh hâlidir. Hep daha fazlasını isteyen, anlamı dışarıda değil kendi içinde aramayı unutan bir varlık.
Goethe bu büyük eserinde, insanın arzuları ile aklı arasında ezilen çelişkisini öylesine incelikle işler ki, Mephistopheles yalnızca bir şeytan değil, insanın içindeki gölgelerden biri olur. Ruhunu ona satan Faust, aslında kendi içindeki karanlıkla bir pazarlık yapar. Bu yüzden Faust, yalnızca bir düşüşün değil, aynı zamanda anlamın, inancın ve kurtuluşun da hikâyesidir. Her satırı sorgulatan, her sahnesi dönüp kendimize bakmamıza neden olan bir metin...
Okurken zaman zaman Faust’ta kendimizi, Mephistopheles’te ise korkularımızı görürüz. Belki de bu yüzden, Faust bir kitap değil; bir iç hesaplaşmadır. Goethe’nin kaleminden dökülen bu büyük trajedi, hâlâ tüm insanlık hâllerine dokunmayı başarıyor. Çünkü her çağda, kendi Mephistopheles’imizle baş başa kalıyoruz.
Faust, Alman edebiyatının en büyük ve en etkili eserlerinden biridir. Diliyle Almancayı zenginleştirmiştir. Eserin kahramanı, daha yüksek bilgi düzeyine ulaşmaya çalışırken dünyasına “İyi”yi ve “Kötü”yü getiren modern bilim insanının ilk örneğidir.
Goethe Faust figürünü bulmamış, sadece yorumlamıştır ve bunu da mükemmel bir şekilde başarmıştır. Eserin her iki bölümünün yazılışı yaklaşık 60 yılda tamamlanmıştır, bu durumda yazarın metni yaratmak için tüm gücünü harcadığını söylemek mümkündür, hatta Goethe, Faust’u “hayatımın toplamı” diye
niteler.
Eser Doktor Faust’un hayatından zevk aldığı gençlik yıllarından sonra artık hayattan zevk almadığı ve büyük bir ümitsizlik içerisinde iken hayattan zevk almasını sağlaması karşılığında ruhunu şeytana vereceğine dair sözleşme imzalaması ve bu yolda şeytanın insanı kandırmak için türlü yollar denemesini anlatıyor. Birçok insanı kandırması sebebi ile uzun yıllardır yaşayan şeytan insanın zayıf yönlerini iyi bildiğini düşünür. Acaba Faust'a bu mutluluğu bulduracak mı? Eserde bu yolda dinleyeceğiniz bir çok altı çizilecek diyalog bulacaksınız.
Sayfalarının fazla olması ve bazı diyaloglar insanı okumaktan yormuş olsa da severek okuduğum bir eser oldu. Birçok film ve kitapta geçen şeytan ile anlaşmayı bu eser yanında bir de Mihail Bulgakov'un Usta ve Margarita eserinden de okumanızı tavsiye ederim.
Reklam
Ruhuyla Savaşanlara
Faust, yalnızca bir tiyatro metni değil. Goethe bu eserle insanın en temel sorularına bir sahne kuruyor: Bilgi nedir, yetinir miyiz, ne uğruna yaşarız? İçimizdeki boşluğu neyle doldururuz? Tanrıyla mı, aşkla mı, yoksa şeytanla mı?
Goethe, karakterini önce ilimle donatır. Faust her şeyi bilmek ister. Fizik, metafizik, ilahiyat, simya… Ama neye elini atsa, aradığı cevaba ulaşamaz. Çünkü bilgi, soruları yok etmez; çoğaltır. Ve insan, ne kadar çok bilirse, tatminsizliği o kadar derinleşir. Bu yüzden Faust’un en büyük trajedisi cehaleti değil, doymayan bir bilme iştahıdır.
Bu doyumsuzluk, onu Tanrı’dan uzaklaştırır. Faust artık dualarını göğe değil, arzularına yöneltir. Mefistofeles'in ironik tiratlarında yankılanan bu sapma, tutkunun ahlaki merkezden nasıl uzaklaştırıcı bir güç olduğunu çarpıcı biçimde gösterir. Aşk, burada bir tür düşüşe dönüşür. Arzunun eline geçmiş sevgi, şehvete bulanır. Faust artık sevmiyor; sahip olmak, tüketmek, hükmetmek istiyor. Ve her arzunun sonu, biraz daha yalnızlık oluyor.
Goethe bu çöküşü şiirle anlatır. Öyle ki bazen bir dizeyle tüm insanlık tarihi yankılanır:
“Eylemlerimiz de acılarımız gibi, hayatımızın ilerleyişini engelliyor.”
Acı, bizi içe kapatır. Eylemse çoğu zaman geçmişin yükünü taşır. İkisi arasında sıkışır kalırız.
Kitabın çevirisine de değinmek gerek. Daha önce incelediğim birkaç çeviri sonrası, çevirmenin bu metin üzerine yaptığı çalışmalar doğrultusunda bu baskıyı tercih ettim. Sadece dili değil, Goethe’nin dünyasını da Türkçeye taşıma konusundaki emeği hissediliyor. Metne düşülen notlar, kaynaklar ve açıklamalar da çevirmenin 
İclal Cankorel’in ne denli ciddi bir çalışmaya giriştiğini açıkça gösteriyor.
Faust, şiirsel, tiyatral ve yer yer destansı bir eser. Ancak bütün bu estetik katmanların altında insanı sürekli düşünmeye
İclal Cankorel’in ne denli ciddi bir çalışmaya giriştiğini açıkça gösteriyor.
Faust, şiirsel, tiyatral ve yer yer destansı bir eser. Ancak bütün bu estetik katmanların altında insanı sürekli düşünmeye
Goethe'nin bu eserini kimi yerlerde 18 yaşında kimi yerlerde ise 21 yaşında yazmaya başladığını okudum. Ölümünden bir yıl önce tamamlanmış. Ortalama 60 yılını yani ömürünün neredeyse tamamını bu esere adamış desek yeridir. Bu eser değişen, daha doğrusu, bir yandan değişmek için çaba harcayıp bir yandan da eskinin etkisinden bir türlü kurtulamayan kişilerin trajedisini sunuyor bizlere. Şeytanlar, tatlı cadıları ve bol bol yunan mitolojisini kullanarak keyifli bir eser yaratmış. Hatta o kadar çok yunan mitolojisinden bahsetmiş ki ben bir ara Faust'un değil de Helena'nın hikayesini okuduğumu düşündüm.
Aslında Faust çok bilinen bir Alman masalıymış. Ve Goethe'nin yarattığı Faust'tan çok daha kötü, hiçbir erdemi olmayan, şeytanımsı bir karaktermiş. Goethe Faust'a kötülüğün yanında erdemler eklemekle beraber, olumsuz yanlarının da bir çoğunu şeytana (Mefistofeles) aktarmıştır.
Goethe'nin Faust'u bilgiye aç bir karakter. Bilinmeyen her şeye ulaşmak isteyen, bir çok dalda başarı elde etmiş olmasına rağmen doymayan, hep daha fazlasını isteyen bir karakter. Mutlu olamıyor, huzursuz, hayatında kocaman eksiklerinin olduğunu düşünüyor. Şeytan karşısına çıkıp da onu ikna etmeye çalıştığında aslında o zaten çoktan ikna olmuştu. Şeytan da bunu biliyordu. "Daha ne kadar batabilir ki bir insan? Daha ne kadar gömülebilir ki? Uluşmak istediklerini sana sunayım, sen de bunun karşılığında ruhunu bana sat." gibisinden bir anlaşma sunuluyor. Hiçbir şeyden zevk almayan karakterimiz de tereddütsüz bunu kabul ediyor. Ve hikayemiz başlıyor. Kimi zaman evrensel, kimi zaman da bireysel isteklerini birbir sunuyor şeytana. Daha yaşanılır bir dünya yaratmaya ne kadar çabalasa da bunun da olmadığını görür. Aksine her şey çok daha kötüye gitmektedir. Elbette pişmanlık duyar fakat her şey için çok
Goethe’nin 
Faust ‘u okurken insanın kendisiyle yüzleştiği ağır ama çok güçlü bir metin. Faust’un bunca bilgiye rağmen hayattan tat alamaması, sürekli “daha fazlası”nı istemesi çok tanıdık geliyor. Mefistofeles’le yaptığı anlaşma aslında şeytanla pazarlık değil de insanın kendi zaaflarıyla yaptığı bir hesaplaşma gibi. Özellikle Faust’un iç sıkıntısı, boşluk hissi ve arayışı metni felsefi olduğu kadar insani de kılıyor.
Kitap kolay ilerlemiyor ama durup düşündürüyor. Gretchen’in hikâyesiyle birlikte iş daha da sarsıcı bir hâl alıyor; masumiyet, suçluluk ve pişmanlık çok çarpıcı veriliyor. Faust, bana göre “iyi mi kötü mü” sorusundan çok, insanın neden hiç tam olarak yetinemediğini anlatıyor. Bitirdiğimde aklımda kalan şey şuydu: İnsan hatalarıyla, düşüşleriyle ama aramaktan vazgeçmediği sürece hâlâ umut taşıyor.
Faust ‘u okurken insanın kendisiyle yüzleştiği ağır ama çok güçlü bir metin. Faust’un bunca bilgiye rağmen hayattan tat alamaması, sürekli “daha fazlası”nı istemesi çok tanıdık geliyor. Mefistofeles’le yaptığı anlaşma aslında şeytanla pazarlık değil de insanın kendi zaaflarıyla yaptığı bir hesaplaşma gibi. Özellikle Faust’un iç sıkıntısı, boşluk hissi ve arayışı metni felsefi olduğu kadar insani de kılıyor.
Kitap kolay ilerlemiyor ama durup düşündürüyor. Gretchen’in hikâyesiyle birlikte iş daha da sarsıcı bir hâl alıyor; masumiyet, suçluluk ve pişmanlık çok çarpıcı veriliyor. Faust, bana göre “iyi mi kötü mü” sorusundan çok, insanın neden hiç tam olarak yetinemediğini anlatıyor. Bitirdiğimde aklımda kalan şey şuydu: İnsan hatalarıyla, düşüşleriyle ama aramaktan vazgeçmediği sürece hâlâ umut taşıyor.
Reklam
Reklam