Yazar:
Herakleitos
Çevirmen:
Cengiz Çakmak
Tahmini Okuma Süresi:
9 sa. 24 dk.
Sayfa Sayısı:
332
Basım Tarihi:
Ekim 2005
Yayınevi:
Kabalcı Yayınları
Orijinal Adı:
Fragments
ISBN:
9789759970246
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Türler:
Diğer Baskılar
11 diğer baskı · Tümünü Göster
Fragmanlar
762 okunmaTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları · Nisan 2021 · 136 s.
Kırık Taşlar
470 okunmaCan Yayınları · Ocak 2012 · 176 s.
Fragmanlar
312 okunmaKabalcı Yayınları · Ekim 2005 · 332 s.
Kırık Taşlar
151 okunmaBordo Siyah Yayınları · 2004 · 180 s.
Fragmanlar
126 okunmaAlfa Yayınları · 3 Aralık 2018 · 338 s.
Kırık Taşlar
105 okunmaCan Yayınları · Haziran 2021 · 176 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
“Aynı ırmakta iki kez yıkanmaz” sözünü birçoğumuz duymuştur sanırım. Bende ilk duyduğumda alt metnini basitçe izah edebilmiştim kendime. Ancak Herakleitos’ un “Fragmanlar” ını okuduktan sora basite indirgemekle büyük hata ettiğimi fark ettim. Ben kimim ki basite indirgeyebileyim. Ki koca Sokrates bile kendisine Herakleitos’ un yapıtını okuyan Euripides’e şöyle demiş ‘ Anladıklarım çok güzel, öyle sanıyorum ki anlamadıklarım da. Herakleitos’ un derinliğine inebilmek için Deloslu bir dalgıç olmak gerekiyor.’
Kitaba geçmeden –Kim bu Herakleitos – deyip onunla ilgili birkaç husustan bahsetmemek olmaz.-Kim Bu Herakleitos……?
Bu toprakların bağrından kopmuş derler ya, aynen öyle. Efesli Herakleitos deneydışı felsefenin en büyük düşünürü, günümüzün birçok bilimsel gerçeklerini, deneysel bilimden yüzyıllarca önce şaşırtıcı bir sezişle kavramış bir Filozoftur.
Efesin aristokrat bir ailesinden gelen Herakleitos’ un yalnızca soyu değil düşüncesi de aristokrat. Kendisine teslim edilen Kral Rahipliğini kabul etmeyerek ve küçümseyerek kardeşine bırakmış. Yurdunda yaşanan sosyo-politik gelişmeleri beğenmeyip, yalnızlığı yeğleyerek köşeye çekilmiş. Bu yalnızlık içinde varlığın özünü kavramaya çalışan Herakleitos yığını hor görmüştür. Hatta bir gün Artemis tapınağında çocuklarla aşık oynarken, kendisine şaşkınca bakanlara: Ne şaştınız reziller, demiş, sizinle birlikte devleti yönetmek daha mı iyi sanki? Herakleitos doğuştan kazanılan soyluluktan çok bilgelik aracılığıyla elde edilen soyluluğa inanmıştır.
Kalıcı şeyler varmış sanısına kapılmamız, değişmenin kuralsız değil de, belli bir düzene, belli bir ölçü ve yasaya göre olması yüzündendir. Bu ölçüye, bu yasaya Herakleitos “Logos” adını verir. (Logos’un tam anlamı, Yunancadan başka bir dile çevrilemiyor. Söz, anlam, düşünce, akıl
.
ΜÖ 540 ila 480 yılları arasında yaşadığı tahmin edilen Ephesos'lu (Efes) filozof Herakleitos'un söylediği kabul edilen fragmanların, Yunanca aslı, Türkçe çevirisi ve açıklamalarının bulunduğu güzel bir kitap. Felsefi konulara meraklı olanların okumasını nacizane tavsiye ederim.
"Bu kadar acele etme sakın,
Ephesoslu Herakleitos'un kitabını bitireceğim diye,
çıkacağın yol öyle dik ki,
kasvetli, zerre ışık yok!
Ama bir eren kılavuz oldu mu sana,
aydınlanır bir anda,
güneş ışığı bile hiç kalır yanında!"
demiş Yunan lirik şairi Skythinos...
İyi okumalar
.
9/10
2017 32. kitabı
Kitabı okumadan önce küçük çaplı bir araştırma yaptım hem kitap hem de Herakleitos hakkında. Araştırmam sonucunda öğrendim ki Herakleitos "Doğa Üstüne" (Peri Physeos) isimli bir kitap yazmış. Fakat bu kitap bir bütün olarak değilde parçalar halinde günümüze ulaşmış. Bu parçalara Batı dillerinde parça anlamına gelen " fragmanlar " deniliyormuş.
Fragmanlar Herakleitos'un felsefi görüşleri hakkında kesin olmasa da birçok bilgi veriyor. Fragmanları kafa karıştırıcı ve karmaşık bulabilirsiniz. Herakleitos söylemek istediğini direk önümüze sunmuyor. Sözcüklerle oynayarak, biraz düşünmemizi sağlıyor. Yayınevi ise oldukça iyi ve titiz bir çalışma sergilemiş, bunu okuduğunuz her fragmanda açıklama yapmalarından anlayabilirsiniz.
Benim gibi felsefeye merak salmış ve felsefeye yeni başlayanların Herakleitos'u tanımaları açısından oldukça yararlı bir kitap.
Karanlık Herakleitos. İktisattan felsefeye kadar çoğu ideolojinin öncülü. Öyle ki Nietzsche en çok Herakleitosta kendini bulur. Marxın diyalektiği oralara gider. Hegel aynı ırmaktan geçmiştir. Kimin herakleitosun ırmağına girdiğini saysak sayfalar yetmez. Herakleitosun fragmanları antik yunana küsen bir adamın yunan halkının tepesine çaktığı levhalardır. Kimse logosa karşı hareket edemez. Logos(yasa, söz) tanrıları bile yola getirir ki zeus da apollon da kronos da bu yasanın dışına çıkamaz, yunanlılar kim ki logos dışına çıkacak. Çıktılar ve yokoldular.
Herakleitos ilk çağ filozoflarından beni en çok etkileyenlerden. Aynı zamanda bir çok büyük filozofuda etkilemiştir. her bir fragman sizi düşündürecek ve sorular sorduracağına inanıyorum. Ayrıca bu çalışma çok titiz bir çalışma her yönüyle dört dörtlük.
herakleitos'tan kalan tek yadigâr desem yeridir. maalesef o da bölük pörçük. fragmanlar herakleitos'un dili itibariyle zaten kapalı ve zor anlaşılır iken bir de eksik olması, kesin olmaması gibi durumların olması üzücü ama buna da şükür en azından birkaç bir şeyler okuyabiliyoruz ondan. şimdi herakleitos'un anlattıklarına gelecek olursak; logos, kosmos, doğa, yığınlıkların kokuşmuşluğu ve bilgelikten bahsediyor. ateşi arkhe olarak gören herakleitos, birçok fragmanda ateşten bahseder. ateş ona göre kosmostur. kosmos ise düzen ve yapıdır, dünyadır. kosmos'u bir insan ya da tanrı meydana getirmedi, miletoslu filozofların dediği başka bir maddeden evrilmedi; aksine kosmos ezeli ve ebedidir ve her zaman mevcuttur" der kısaca. bir nehirde iki kez yıkanmaz ve panta rhei (her şey akar) felsefesi de güzelce açıklanmış dipnotlarla. antik felsefe üzerinde düşündüğüm bu zamanlarda herakleitos'ta nietzsche havasını hissetmek hoşuma gitti. herakleitos'un eleştirel bir üslubu var ve kelimelerle ustaca oynuyor. okuduğunuz için teşekkürler.
Tam ne zaman doğduğunu bilinmiyor ancak Efes'li ve MÖ 500 sularında 40 yaşı civarlarında. Efesli Herakleitos MÖ 540-480 Nietzsche ,onun için “Mistik gecenin tam ortasına girdi ve onu Tanrılık bir şimşekle aydınlattı der” . Yine Nietzsche “filozof böyle olunca söz konusu büyük gururdur.” Diyor."
Felsefesinin temeli LOGOS Yunanca'da "söz" demek .
Çok gururlu dik başlı , hani hepimizin hoşuna giden ,olgun, bilge, soğuk kanlı, beyaz sakallı sempatik bir yaşlı değil. Günümüzün ünlü tarihçisi gibi sert ve lafı dolaştırmadan söyleyen aksi ihtiyarlardan .
Fragmanlar , Herakleitos'un söylemiş olduğu sözler üzerine yapılan yorumları içeren bir kitap . Şöyle demek istemişti ancak birisi de esasında şunu anlatmak istemişti kabilinden yorumlar yapılmış.,
Esas güzeli kitapta ,bu sözün ona ait olduğu söyleniyor ama galiba ona ait değil şeklinde samimi notlar var .
Beni etkileyen en güzel sözü "Pyhatgoras yalancıların önde gidenidir. "
Şaka değil hepimizin bildiğimiz matematikçiden bahsediyor...
(Pisagor ya da Pythagoras, M.Ö. 570 - M.Ö. 495 yılları arasında yaşamış olan İyonyalı filozoftur. En iyi bilinen önermesi, kendi adıyla anılan Pisagor teoremidir.
Puan vermedi
Herakleitos anlamak için güzel bir başlangıç kitabi. Az ve derin anlam, filoloji bilimi üzerine ve yakın felsefe metotlari icin bire bir
Felsefe meraklilari keyifle okuyabilir.
Sokrates öncesi dönemde yaşamış Antik Yunan filozofu Herakleitos'un günümüze ulaşan düşünceleri, yaşama ilişkin değerli öneriler barındırmasının yanı sıra felsefenin ne olduğu sorusunu da şiirsel bir dille yanıtlıyor. Herakleitos'un felsefeyle yakınlık kurmanızı sağlayacağından emin olabilirsiniz.
Fragmanlar - Herakleitos
Herakleitos, logos'u yani evrensel gerçekliği, kozmosun yasalarını, hakikati bulmaya çalışan bir bilge. Bu kitaptaki fragmanlar ise Herakleitos'un bizlere ikincil yollardan kalmış mirası, bilgelik, dünyayı anlama yolunda bize tuttuğu ışık. Fragmanlar okunduğunda tüm zamanları, yaşamın özünü, temelini barındırdığını okuyan da biraz bunlara aşina ise farketmemesi kaçınılmaz. Ayrıca fragmanlar ile anlaşılan, insanın yaklaşık 2500 yıl önce de günümüzde de aynı olması. Aslında insanlık en başından günümüze değişim geçirmiyor, sadece etrafındaki nesneler ve aygıtlar değişiyor.
Herakleitos'un fragmanları, diğer ilk çağ düzyazı ve lirik eserlerinin de olduğu gibi, günümüze direkt olarak yazılı bir şekilde ulaşamamış. Platon, Aristoteles, Plutarkhos, Diogen Laertios gibi filozofların aktarımlarıyla varlığından haberdar olabiliyoruz. Dolayısıyla çoğunun Herakleitos'a ait olup olmadığı bir muamma.
Herakleitos'a atfedilen fragmanları ilk olarak Hermann Diels 1867 yılında düzenlemeye çalışmış, biraraya toplamış, numaralandırmış. Daha sonra ise bu fragmanlar üzerine birçok çalışma yapılmış. Benim okuduğum bu kitap ise Hermann Diels'in bu düzenlemesi, daha sonraki Herakleitos hakkında yapılmış çalışmalarla karşılaştırılarak oluşturulmuş. 139 fragman, üstte hangi filozof aracılığıyla bize ulaştığı, fragmanın kendisi, altta ise bu fragmanlara ait çevirmenlerin bizlerin daha iyi anlamlandırabilmesi için bu fragmanlar üzerinde yapılan çalışmalara dayandırılarak oluşturulmuş yorumları bulunuyor.
Yazar Hakkında
HerakleitosYazar · 2 kitap
Anadolu Efes'de yaşayan Sokrates öncesi (Pre-Socratic) filozof.Efes'in yerlisi olduğu ve babasının adının Bloson olduğu gibi detaylar dışında hayatı hakkında pek az şey bilinmektedir. Batı felsefe tarihinde dinamik bir felsefî sistem ortaya koyan ilk kişidir.Herakleitos'un hayatı hakkında hemen hemen kesin olan hiçbir şey bilinmemektedir. Yaşamına ilişkin pek çok bilgiyi Diogenes Laertios'tan öğreniyoruz. İyonya'nın sonuncu ve en büyük filozofu olan Herakleitos'un Bloson'un oğlu olduğu ve İ.Ö. 540 civarında Efes'te doğmuş olduğu söylenmektedir. Apollodoros'a göre 69.Olimpiyatta sivrilmiştir. (İ.Ö. 504-501) Efes'te kral-rahipler veren bir aileden geldiği anlaşılmaktadır. Antisthenes bu görevi kullanma sırası Herakleitos'a geldiğinde, bu hakkını kardeşine bıraktığını söyler.
Kendisinin çağdaşları ile karşıtlık içinde bulunduğunu görmüş ve topluluk içinde yaşamaktan uzaklaşmıştır. Bu büyük filozofun söylediklerinden döneminin siyasal durumundan hoşlanmadığı ve sert bir dille bu durumu eleştirdiği anlaşılıyor. Yalnızca siyasal durumu değil, kendi yurttaşlarını da eleştiriyor. Arkadaşı Hermodoros'u sürgüne yolladıkları için Ephesos'lulara şöyle diyor:
" Bütün yetişkin Ephesoslular kendilerini asıp kenti çocuklara bıraksalar iyi olur; çünkü onlar 'hiç kimse bizden çok değerli olmamalı; böyle biri varsa, gitsin, başka yerde başkalarının arasında yaşasın!' diyerek, aralarındaki en değerli adamı , Hermodoros'u sürgüne yolladılar."
Yurttaşları ondan kanunlar yapmasını isteyince, kent artık kötü yönetim biçiminin hakimiyetinde olduğundan bu isteği geri çevirmiştir. Herakleitos'un zenginleşmiş yeni sınıfa karşı duyduğu nefreti şu fragment'ten anlıyoruz:
"Hiç eksik olmasın zenginliğiniz Ephesos'lular. Olmasın ki alçaklığınız belli olsun"
Bir hikâyeye göre Herakleitos Artemis Tapınağına çekilerek aşık oynuyormuş. Ephesoslular çevresinde toplandıklarında şöyle demiş: "Ne şaşıyorsunuz reziller? Yoksa böyle yapmak sizinle birlikte devlet yönetmekten daha iyi değil mi?"
Halka "yığın, anlayışsızlar" gözüyle bakıyor, bu küçümseme onların geleneksel inançlarını da içine alır. Herakleitos'un Ksenophanes'in yerleşik din anlayışına eleştirici tutumunu devam ettirdiğini görüyoruz:
"Gece dolaşanlar, Magos'lar, Bakkhos rahipleri, Dionysos'un rahipleri, gizemlere erenler. Ölümden sonra ceza çekmekle tehdit ediyorlar ve ateşte yanacaklarını kehanet ediyorlar; halkın arasında kabul gören bu gizli ayinler böyle kutsal olmayan tarzda cereyan eder."
"Kana bulanarak arındırmaya çalışıyorlar kendilerini,çamura batmış birinin kendini çamurlu suyla yıkaması gibi.Çamurla temizlenen birine herkes deli der. Karşılarındaki tanrı heykellerine yakarıyorlar, konuşur gibi duvarlarıyla evlerin. Ne tanrılar ne de kahramanlar hakkında bir şey bildikleri var"
"İnsanlar bu töreni Dionysos'a saygıda bulunmak için düzenlemeyip, sadece Phallus'a övgüler düzseydiler, o zaman bu gerçekten utanmazca bir iş olurdu. Oysa kendilerinden geçerek saygıda bulundukları Dionysos ile Hades tek ve aynı şeydir."
Bu büyük filozof, daha önceki büyük Yunan bilginlerini, filozoflarını ve şairlerini de küçümsüyor:
"Homeros'u yarışmalardan kovmalı ve sopalamalı, aynı şekilde Arkhilokhos'u da."
"Çok bilgi insanı akıllı yapmaz; öyle olsa Hesiodos'u, Pythagoras'ı, Ksenophanes'i ve Hekataios'u akıllı yapardı."
Herakleitos fragmanlarından anlaşıldığı gibi Yunan dünyasında kabul görmüş bu isimleri eleştiriyor. Platon da Herakleitos gibi Yunan dünyasında çok önemli olan Homeros ve Hesiodos'u insanları yanlış şekillendirdikleri konusunda eleştirmiştir. Platon'un beğenmediği o mitoslardaki evren tasarımıdır.
Diogenes'e göre Herakleitos çocukluğundan beri olağanüstü bir insandı; gençliğinde hiçbir şey bilmediğini ileri sürerdi ve kendini incelediğini söyler: "Kendimi keşfettim" "Ruhun ucu bucağı yok"
Herhangi bir filozofun öğrencisi olmamasına rağmen Ksenophanes'in derslerini dinlediğini söyleyenler vardır. Herakleitos Milet'li filozoflardan da etkilenmiştir. Zıtlıkların çatışması ve birliği ana öğretisinde Anaksimandros ve Pythagoras'dan etkilendiği görülmektedir. Ruh öğretisinde de Anaksimenes'ten etkilenmiştir.
İlk olarak Herakleitos eserinden elimizde en fazla sayıda fragmentin bulunduğu filozoftur. (Diels 126 fragment)Eserinin adı "Doğa üzerine". Diogenes'den öğrendiğimize göre eseri üç bölümdür; Birinci evren üzerine, ötekiler politika ve tanrı bilim üzerine. Bu eser atasözlerini andırır ifadelerden oluşan şiirsel bir düz yazıdır. Yığına karşı gösterdiği küçümseme üslubunda da kendini gösterir. Geniş halk yığınları tarafından anlaşılmayı isteyen bir insanın diliyle konuşmaz. Bilmeceyi andıran sözleri ancak kendisini anlayabilecek niteliğe sahip olan seçkinlere hitap etme arzusunun ifadesidir. Dilinin bu özelliklerinden dolayı kendisine "karanlık" denmiştir.
Herakleitos'un sözlerini anlamak için çaba harcamak gerekir. Bilmeceyi çözmek gerekir. Çünkü ona göre hakikat gizlenmeyi sever:
"Delphoi'daki tanrının kehaneti ne açıklıyor ne de gizliyor, yalnızca işaret ediyor."
Kitabını adak olarak Artemis tapınağına koydu. Diogenes'ten öğrendiğimize göre eseri o kadar ünlü oldu ki Herakleitosçular denen ardılları ondan kaynaklandı.
