Tahmini Okuma Süresi:
9 sa. 35 dk.
Sayfa Sayısı:
338
Basım Tarihi:
3 Aralık 2018
Yayınevi:
Alfa Yayınları
Orijinal Adı:
Περί Φύσεως
ISBN:
9786051069579
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Türler:
Diğer Baskılar
11 diğer baskı · Tümünü Göster
Fragmanlar
762 okunmaTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları · Nisan 2021 · 136 s.
Kırık Taşlar
470 okunmaCan Yayınları · Ocak 2012 · 176 s.
Fragmanlar
312 okunmaKabalcı Yayınları · Ekim 2005 · 332 s.
Kırık Taşlar
151 okunmaBordo Siyah Yayınları · 2004 · 180 s.
Fragmanlar
126 okunmaAlfa Yayınları · 3 Aralık 2018 · 338 s.
Kırık Taşlar
106 okunmaCan Yayınları · Haziran 2021 · 176 s.
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Kendimi keşfettim·338 syf.·Felsefe
9/10
2021 72. kitabı
İncelemeye, alıntıyla başlamak istiyorum; "Ana babasını dinleyen çocuklar gibi olmamalıyız; yani bize aktarıldığı gibi." (185)
Yani, geleneksel bilgilerle, başkalarından öğrenmekle bilge olunmaz. Bilgelik soruşturmakla ve sorgulamakla başlar. Ayrıca, birçok filozof'un metinlerini dikkatle incelerseniz, 
Herakleitos'tan etkilendiklerini göre bilirsiniz.
Herakleitos'un, kitleye tepkisi ve kitle üzerine.
Fragmanlarından ve 
Diogenes Laertios'un aktardığı öykülerden Herakleitos'un çoğunluğu anlayışsız ve değersiz olarak gördüğünü çıkartabiliriz. Kendi döneminde yaygın olan dinsel inanç ve adetlerle açıkça alay etmektedir. Bilgece bir yaşam sürmekten yoksun olan çoğunluğu birçok fragmanında hayvanlarla eş tutar.
"Uyanıkken bütün gördüğümüz ölüm, uyurken gördüğümüz ise uykudur."
Herakleitos'un döneminde yaygın olan gizem dinlerine (mystēria) göre, ölüm sonrasındaki yaşamı öğrenmenin yollarından birisi de uykuda, daha doğrusu rüyalarda ruhun öte dünyayı ziyaret etmesidir. Kendisi bu inanca karşı çıkar. Çünkü ona göre ölüm ancak uyanıkken anlaşılabilir. Uykuda ise uyumaktan, bilinçsiz bir halde bulunmaktan başka bir şey yoktur.
"Altın arayanlar çok fazla toprak kazarlar ve çok az bulurlar."
Altın (khryson) eşeklerin tercih etmediği bir şeydir." Ama hakikati bulmak ve keşfetmek isteyenler için bulunması çok zor ve zahmetli bir madendir. Bu fragmanda geçen dizēmenoi, "arama, keşfetme ve bir şeyin aslını ortaya çıkarma" anlamlarına gelir. Aynı terim ünlü "Kendimi keşfettim!" fragmanında da karşımıza çıkacaktır. Altın, Herakleitos'a göre hakikatin simgesidir, derindedir ve öyle kolaylıkla kendini ele vermez. Hakikate ulaşmak için derinleşmek ve üzerini örten ön
Herakleitos'tan etkilendiklerini göre bilirsiniz.
Herakleitos'un, kitleye tepkisi ve kitle üzerine.
Fragmanlarından ve Diogenes Laertios'un aktardığı öykülerden Herakleitos'un çoğunluğu anlayışsız ve değersiz olarak gördüğünü çıkartabiliriz. Kendi döneminde yaygın olan dinsel inanç ve adetlerle açıkça alay etmektedir. Bilgece bir yaşam sürmekten yoksun olan çoğunluğu birçok fragmanında hayvanlarla eş tutar.
"Uyanıkken bütün gördüğümüz ölüm, uyurken gördüğümüz ise uykudur."
Herakleitos'un döneminde yaygın olan gizem dinlerine (mystēria) göre, ölüm sonrasındaki yaşamı öğrenmenin yollarından birisi de uykuda, daha doğrusu rüyalarda ruhun öte dünyayı ziyaret etmesidir. Kendisi bu inanca karşı çıkar. Çünkü ona göre ölüm ancak uyanıkken anlaşılabilir. Uykuda ise uyumaktan, bilinçsiz bir halde bulunmaktan başka bir şey yoktur.
"Altın arayanlar çok fazla toprak kazarlar ve çok az bulurlar."
Altın (khryson) eşeklerin tercih etmediği bir şeydir." Ama hakikati bulmak ve keşfetmek isteyenler için bulunması çok zor ve zahmetli bir madendir. Bu fragmanda geçen dizēmenoi, "arama, keşfetme ve bir şeyin aslını ortaya çıkarma" anlamlarına gelir. Aynı terim ünlü "Kendimi keşfettim!" fragmanında da karşımıza çıkacaktır. Altın, Herakleitos'a göre hakikatin simgesidir, derindedir ve öyle kolaylıkla kendini ele vermez. Hakikate ulaşmak için derinleşmek ve üzerini örten ön
“Karşıt olan şeyler bir araya gelir ve uzlaşmaz olanlardan en güzel uyum doğar.”
“Her şeyden bir, bir’den her şey.”
“Ölümsüzler ölümlü, ölümlüler ölümsüz. Biri diğerinin ölümünü yaşar, diğeri de ötekinin yaşamına ölür.”
İlkçağ felsefesi okumak her zaman hoşuma gitmiştir çünkü düşününce elinizde yaklaşık 2200-2500 senelik metinler tutuyorsunuz. Evet belki saf bir şekilde ulaşmadı, belki bazıları sonradan eklendi fakat büyük bir çoğunluğu o zamana aittir. Sanki geçmişe gidip de onlarla sohbet eder gibi hissedersiniz. Onlardan hala bir şeyler öğrenebilirsiniz. 2200 sene öncesinde yaşamış olsalar da onlar hala bizim öğretmenimizdir. Bu yüzden severim işte.
İlkçağ felsefecileri arasında belki en gizemli ve en karanlık kişilik. Dediklerini veya demek istediklerini tam olarak anlayamadığımız. Az konuş ve öz konuş mantığıyla hareket eden birisidir kendisi. Düşününce de biraz haklı diyorum fakat bu kadar da az konuşma be adam diyesim gelmiyor da değil. Kitaba geçmeden önce Herakleitos’tan bahsedelim biraz.
.
.
Herakleitos’un MÖ 540 ila 480 arasında yaşadığı düşünülüyor. Düşünülüyor çünkü yaşamöyküsü tam bilinmiyor. Hakkında bildiğimiz çoğu şeyi diğer filozoflardan veya şairlerden öğreniyoruz. Fragmanlarını okudukça anlayacaksınız ki kendisi çok sivri dilli birisi ve korkusuzca istediği şeyi eleştirebiliyor. Örnek vermek gerekirse, toplumunun dini görüşünü, hayat görüşünü, davranışlarını vb. Fakat nasıl oluyor da bu kadar sivri dilliyken hala hayatta kalabiliyor diye düşünebilirsiniz. Denilene göre kendisi yüksek mevkide bir aileye sahip yani gücünü buradan alıyor.
O zamanlarda bir bilge olarak kabul edilmesi, fikirleriyle toplumu şekillendirebilmesi sebebiyle Ephesoslular (Efesliler) Herakleitos’u çağırarak kent için yasalar tasarlamasını istemişler. Fakat Herakleitos bu
Yaşadığı yıllar, ya da ondan kaldığı düşünülen fragmanlar (parçalar) şaibeli olsa da, az sözle çok şey söyleyebilen bir Yunan filozofudur; Herakleitos.
Fragmanlarda; kosmos’a (evren) , logos’a (akıl, düşünce vs), ateşe ve değişime oldukça önem verilmiştir.Herakleitos’un egosuna bazı metinlerde karşılaşıyorsunuz.
Günümüzde bilinirliği olan “Aynı nehirde iki defa yıkanılmaz” sözü de Herakleitos’a aittir
Kitap derlemesi güzel, kesit kesit düşünceler olduğu için bir bütünlük yokmuş gibi görünebilir ama kitap bittiğinde savunduğu düşünce hakkında bir kanıya varıyorsunuz.
Kitabı bir televizyon programında içinden bir alıntı yapıldığında fark ettim öyle aldım.
Kitap heraklitosun yazıtlarından atasözlerinden veya nasıl adlandırıyorsanız onun sözlerinden oluşuyor onun sözleri olduğu idda ediliyor.
Sol tarafta Yunanca sağ tarafta Türkçesi bulunuyor yazarın dipnotları mevcut dipnotlarda bazı yorumlarda bulunuyor ilgili sözle alakalı bu yorumları hangi anlamda anlaşılacağını destekleyecek şekilde yapmış. Bunları yaparken de araştırdığı kaynakçalarıda kitabın son bölümüne eklemiş.
Ama bazı bölümler var ki ya da şöyle söyleyelim açıkçası bunu tercüme etmesi için bir dil bilgisine sahip olması gerekmiyor çünkü çok rahatlıkla ulaşılabilecek tercümesi yapılabilecek aforizmalar var çok bir derinlik yok ilgili filozofun ne mantıkta ne akılda olduğunu anlıyorsunuz. Halen geçerliliğini sürdüren deyişler var içerisinde öyle yani çok dokunmasına gerek olmayan bir kitap O yüzden 1 puan verdim.
Bu kadar acele etme sakın,
Ephesoslu Herakleitos’un kitabını
Bitireceğim diye,
Çıkacağın yol öyle dik ki,
Kasvetli, zerre ışık yok!
Ama bir eren kılavuz oldu mu sana,
Aydınlanır bir anda,
Güneş ışığı bile hiç kalır yanında!
Herakleitos’un ÖnemiFelsefe
Herakleitos’u asıl büyük yapan şey yalnızca düşünceleri değil, onları söyleyiş biçimidir. Fragmanlar hâlinde kalan metinleri bir felsefe kitabından çok yoğunlaştırılmış bir şiir gibidir: kısa, kapalı, çok anlamlı ve kışkırtıcı. Bu yüzden ona antikçağda “Karanlık” denmiştir; çünkü açıkça öğretmez, düşündürmeye zorlar.
Herakleitos’un dili, felsefeyi açıklamaktan çok harekete geçirir. “Aynı ırmağa iki kez girilmez” gibi cümleler, kavram kurmaktan ziyade bir deneyim yaşatır; okur anlamı hazır bulmaz, kendisi kurar. Bu üslup, sonraki tüm fragman geleneğinin ve aforizmatik düşünmenin başlangıcı sayılır.
Önemi de buradadır: O, felsefeyi sistem kurmaktan önce uyanıklık hâline dönüştürdü. Değişimi (logos ve akış düşüncesini) sadece bir teori olarak anlatmadı; dilini de akışkan yaptı. Bu yüzden Herakleitos okunmaz, çözülmez; onunla birlikte düşünülür.
İnsan üç şeyden oluşur :ateş, su ve toprak. Ateş gövdeyi terk ettiğinde geriye kalan toprak ve su değersizdir.
İnsan dünyadaki her şey gibi bir akışın içindedir.
Herakleitos'a göre ; İnsan bazı şeylerin iyi bazı şeylerin kötü geldiğini ama Tanrıya her şeyin iyi geldiğini söyler. Tanrı ile burada kuşkusuz ateş kast edilmektedir.
"Doğa Üzerine" adlı bir kitabı vardır. Evren, siyaset ve teoloji olmak üzere üç bölümden oluşur. Kimilerine göre kitabı Artemis Tapınağına adamış.
Kitabın küçümsenmemesi ve yüksek konumda bulunanların okuması için kapalı bir üslupla yazmıştır.
Son olarak kitaptan alıntılar : "Kesip biçen, dağlayan acı veren hekimler bir de ücret isterler bunun için."
"Ateş gelecek her şeyi yargılayıp ele geçirecek."
Kitap, ilk bakışta tamamlanmamış cümlelerden oluşuyor hissi veriyor. Tarih boyunca savaşlar, yangınlar ve kütüphanelerin yok edilmesi gibi sebepler yüzünden birçok filozofun eseri gibi Herakleitos’un kitabı da günümüze tam olarak ulaşmamış. Bu nedenle cümleler hep yarım kalmış, okuyucunun yorumlayarak tamamlaması beklenmiş. Bu yönüyle eser, her satırında okuru düşünmeye ve kendi yorumunu katmaya zorlayan bir yapı taşıyor.
Temelde ise,
“Her şey akar ve değişir;
evren karşıtlıkların çatışmasıyla var olur”
düşüncesi yer alıyor.
Kırık Taşlar
Kırık Taşlar
Sokrates öncesi dönemde yaşamış Antik Yunan filozofu Herakleitos'un günümüze ulaşan düşünceleri, yaşama ilişkin değerli öneriler barındırmasının yanı sıra felsefenin ne olduğu sorusunu da şiirsel bir dille yanıtlıyor.
Kitap öncelikle Sokrates öncesi filozofları, bunların ne olduğunu, o dönemleri, Herakleitos'un ana düşüncelerini sunuş bölümünde sunuyor. Sonra da öğrencileri, arkadaşları tarafından toplanıp hazırlanan sözleri "Fragmanlar"dan oluşuyor. Daha sonra Herakleitos'u onaylayan ve reddeden görüşler sunuluyor. En son ise başka filozofların, dinlerin eserlerinde, konuşmalarında geçirdiği Herakleistos'u görüyoruz.
"Hastalık sağlığı, açlık tokluğu, çalışmak da dinlenmeyi tatlı ve iyi kılar."
"Aynı nehre iki kez gireriz ve giremeyiz. "Nehir" adı aynı kalır, ama su akıp gider."
Herakleitos hakkında diğer filozofların söyledikleri:
"Filozof mevcut politik yapıyı ve toplumu protesto ederek Artemis Tapınağı'na çekildiğinde orada çocuklarla taş oyunu oynamış ve yanına gelip kendisinden kent için yasa yapmasını isteyen vatandaşlara çocuklarla oynadığı oyunun kentteki politika oyunundan daha iyi olduğunu söylemiştir."
"1) Karşıtlıklar birbiriyle uyumludur, 2) Her şey sürekli devinim ve değişim halindedir, 3) Kosmos her daim canlı kalan ateştir."
"Bu şeyler (haksızlıklar) olmasaydı, adaletin adı bilinmezdi."
"İnsanın karakteri kaderidir"
"Gönüle karşı koymak zordur, ona hükmetmek ise bilge insana özgüdür."
"Kim biliyor ölüm denen şeyin yaşam,
Yaşamın da ölüm olmadığını?"
Herakleitos üzerine eleştiriler:
"Ateşin bir element olduğunu söylerken yanılıyorsun Herakleitos, zira o yok edilemez değildir, onun söndüğünü görüyoruz, onun bir şey yaratma gücü yoktur."
"Kendi başıma öğrendim," diyen Herakleitos'u onaylamıyorum, çünkü o kendini eğitmekle birlikte kibirli biriydi, şiirini daha sonra yayımlanmak üzere gizemli bir şekilde Artemis Tapınağı'na sakladığı için de onu övmüyorum. Zira bu konular üzerine çalışan insanların söylediğine göre tragedya şairi Euripides oraya gitmiş ve o
Yazar Hakkında
HerakleitosYazar · 2 kitap
Anadolu Efes'de yaşayan Sokrates öncesi (Pre-Socratic) filozof.Efes'in yerlisi olduğu ve babasının adının Bloson olduğu gibi detaylar dışında hayatı hakkında pek az şey bilinmektedir. Batı felsefe tarihinde dinamik bir felsefî sistem ortaya koyan ilk kişidir.Herakleitos'un hayatı hakkında hemen hemen kesin olan hiçbir şey bilinmemektedir. Yaşamına ilişkin pek çok bilgiyi Diogenes Laertios'tan öğreniyoruz. İyonya'nın sonuncu ve en büyük filozofu olan Herakleitos'un Bloson'un oğlu olduğu ve İ.Ö. 540 civarında Efes'te doğmuş olduğu söylenmektedir. Apollodoros'a göre 69.Olimpiyatta sivrilmiştir. (İ.Ö. 504-501) Efes'te kral-rahipler veren bir aileden geldiği anlaşılmaktadır. Antisthenes bu görevi kullanma sırası Herakleitos'a geldiğinde, bu hakkını kardeşine bıraktığını söyler.
Kendisinin çağdaşları ile karşıtlık içinde bulunduğunu görmüş ve topluluk içinde yaşamaktan uzaklaşmıştır. Bu büyük filozofun söylediklerinden döneminin siyasal durumundan hoşlanmadığı ve sert bir dille bu durumu eleştirdiği anlaşılıyor. Yalnızca siyasal durumu değil, kendi yurttaşlarını da eleştiriyor. Arkadaşı Hermodoros'u sürgüne yolladıkları için Ephesos'lulara şöyle diyor:
" Bütün yetişkin Ephesoslular kendilerini asıp kenti çocuklara bıraksalar iyi olur; çünkü onlar 'hiç kimse bizden çok değerli olmamalı; böyle biri varsa, gitsin, başka yerde başkalarının arasında yaşasın!' diyerek, aralarındaki en değerli adamı , Hermodoros'u sürgüne yolladılar."
Yurttaşları ondan kanunlar yapmasını isteyince, kent artık kötü yönetim biçiminin hakimiyetinde olduğundan bu isteği geri çevirmiştir. Herakleitos'un zenginleşmiş yeni sınıfa karşı duyduğu nefreti şu fragment'ten anlıyoruz:
"Hiç eksik olmasın zenginliğiniz Ephesos'lular. Olmasın ki alçaklığınız belli olsun"
Bir hikâyeye göre Herakleitos Artemis Tapınağına çekilerek aşık oynuyormuş. Ephesoslular çevresinde toplandıklarında şöyle demiş: "Ne şaşıyorsunuz reziller? Yoksa böyle yapmak sizinle birlikte devlet yönetmekten daha iyi değil mi?"
Halka "yığın, anlayışsızlar" gözüyle bakıyor, bu küçümseme onların geleneksel inançlarını da içine alır. Herakleitos'un Ksenophanes'in yerleşik din anlayışına eleştirici tutumunu devam ettirdiğini görüyoruz:
"Gece dolaşanlar, Magos'lar, Bakkhos rahipleri, Dionysos'un rahipleri, gizemlere erenler. Ölümden sonra ceza çekmekle tehdit ediyorlar ve ateşte yanacaklarını kehanet ediyorlar; halkın arasında kabul gören bu gizli ayinler böyle kutsal olmayan tarzda cereyan eder."
"Kana bulanarak arındırmaya çalışıyorlar kendilerini,çamura batmış birinin kendini çamurlu suyla yıkaması gibi.Çamurla temizlenen birine herkes deli der. Karşılarındaki tanrı heykellerine yakarıyorlar, konuşur gibi duvarlarıyla evlerin. Ne tanrılar ne de kahramanlar hakkında bir şey bildikleri var"
"İnsanlar bu töreni Dionysos'a saygıda bulunmak için düzenlemeyip, sadece Phallus'a övgüler düzseydiler, o zaman bu gerçekten utanmazca bir iş olurdu. Oysa kendilerinden geçerek saygıda bulundukları Dionysos ile Hades tek ve aynı şeydir."
Bu büyük filozof, daha önceki büyük Yunan bilginlerini, filozoflarını ve şairlerini de küçümsüyor:
"Homeros'u yarışmalardan kovmalı ve sopalamalı, aynı şekilde Arkhilokhos'u da."
"Çok bilgi insanı akıllı yapmaz; öyle olsa Hesiodos'u, Pythagoras'ı, Ksenophanes'i ve Hekataios'u akıllı yapardı."
Herakleitos fragmanlarından anlaşıldığı gibi Yunan dünyasında kabul görmüş bu isimleri eleştiriyor. Platon da Herakleitos gibi Yunan dünyasında çok önemli olan Homeros ve Hesiodos'u insanları yanlış şekillendirdikleri konusunda eleştirmiştir. Platon'un beğenmediği o mitoslardaki evren tasarımıdır.
Diogenes'e göre Herakleitos çocukluğundan beri olağanüstü bir insandı; gençliğinde hiçbir şey bilmediğini ileri sürerdi ve kendini incelediğini söyler: "Kendimi keşfettim" "Ruhun ucu bucağı yok"
Herhangi bir filozofun öğrencisi olmamasına rağmen Ksenophanes'in derslerini dinlediğini söyleyenler vardır. Herakleitos Milet'li filozoflardan da etkilenmiştir. Zıtlıkların çatışması ve birliği ana öğretisinde Anaksimandros ve Pythagoras'dan etkilendiği görülmektedir. Ruh öğretisinde de Anaksimenes'ten etkilenmiştir.
İlk olarak Herakleitos eserinden elimizde en fazla sayıda fragmentin bulunduğu filozoftur. (Diels 126 fragment)Eserinin adı "Doğa üzerine". Diogenes'den öğrendiğimize göre eseri üç bölümdür; Birinci evren üzerine, ötekiler politika ve tanrı bilim üzerine. Bu eser atasözlerini andırır ifadelerden oluşan şiirsel bir düz yazıdır. Yığına karşı gösterdiği küçümseme üslubunda da kendini gösterir. Geniş halk yığınları tarafından anlaşılmayı isteyen bir insanın diliyle konuşmaz. Bilmeceyi andıran sözleri ancak kendisini anlayabilecek niteliğe sahip olan seçkinlere hitap etme arzusunun ifadesidir. Dilinin bu özelliklerinden dolayı kendisine "karanlık" denmiştir.
Herakleitos'un sözlerini anlamak için çaba harcamak gerekir. Bilmeceyi çözmek gerekir. Çünkü ona göre hakikat gizlenmeyi sever:
"Delphoi'daki tanrının kehaneti ne açıklıyor ne de gizliyor, yalnızca işaret ediyor."
Kitabını adak olarak Artemis tapınağına koydu. Diogenes'ten öğrendiğimize göre eseri o kadar ünlü oldu ki Herakleitosçular denen ardılları ondan kaynaklandı.
