Yazar:
Aristophanes
Tahmini Okuma Süresi:
4 sa. 12 dk.
Sayfa Sayısı:
148
Basım Tarihi:
1966
Yayınevi:
Remzi Kitabevi
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Türler:
Sıralamalar
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Tatil için gittiğim yerlerde eski kütüphane bulunca kendimden geçiyorum. 1966 basımlı bu kitabı da görünce dayanamadım ve ödünç alıp okuyuverdim hemen. Kuşlar Antik Yunan komedyasının en büyük yazarı olan Aristophanes'in eseridir.
Kuşlar, Atina`nın emperyalist özlemlerle kalkıştığı ancak büyük bir bozgunla sonuçlanmış olan Sicilya Seferi`nden bir yıl sonra kargaşa dolu bir döneminde yazılmıştır. O günlerin sıkıntılı Atina`sından kaçarak gökyüzünde kuşların yönettiği kuşlar ülkesine sığınanlar, ütopik bir devlet modeli ile insanoğlunun ideal toplum düzeni özlemlerini yansıtırlar.
Aristophanes bu eserde çağdaşı Sokrates’i Sparta yanlısı Atina vatandaşlarının hayranlık duyduğu bir sima olarak sunmaktadır; onu 'Sparta Delisi' diye nitelendirir.
"Yeni bir yurt kurmaya gidiyoruz gurbet ellerde
Gürültüsüz, dırıltısız bir yer bulup, Rahat bir ömür süreceğiz orada."
S. 16
"En akıllı kişiler nice bilgilerini düşmanlarına borçludurlar.
Düşmanı bilmek güvenlik sağlar."
S.46
Diktatörlerin yönetiminden kaçan iki arkadaşın özgürlüğe kanat çarpmaları elbette büyük bir adım olmuştu. Her lider, yönettiği halk üzerinde hakimiyet sağlamak ister. İki arkadaşın özgürlüklerinde kurduğu halksız ülkelerinde her şey kusursuzdu. Diğer baskıcı yönetimden kaçan halkan ülkelerine sığındıkça onlarda dikta yönetici olmaktan geri kalmadılar. Yazarım kaleme aldığı bu eşsiz eser, bin yıllar geçse de yönetim zihniyetinin değişmediğini okuyucuya sunuyor.
Selam. Bu ayın bir diğer okuduğum kitabı Aristophanes'in Kuşlar adlı tiyatro oyunu oldu.
Aristophanes'in Lysistrata oyunundan sonra Kuşlar adlı oyununu da okuma listeme eklemiştim. Komedi unsurları, mitolojik karakter ile sistem eleştirisini birleştiren zenginleştirilmiş bir ütopya okuyoruz.
Güvendost ve Umutlugil Atina'daki siyasal ve kamusal yasalardan bunalan bu iki arkadaş kendi kurallarını koyabileceği, huzurlu ve mutlu bir yönetim hayal ederek kuşlarla anlaşma yapmak isterler. Başta karşı çıkan kuşlar sonrasında Tanrılar'dan daha üstün olduklarına inanarak birlik olurlar. Ve bunun üzerine Kuşlar, Güvendost ve Umutlugil öncülüğünde isyan başlatarak kendi kanunlarını uygulamaya başlarlar.
Antik Yunan'da bilinen en önemli ütopya eseri Plato'nun Devlet'i olduğundan, diğer ütopyalar onun gölgesinde kalmış durumdaydı. Atina'daki siyasi ve kültürel kaos hali insanları yeni bir devlet arayışına ittiğinden popüler bir yazın türü olarak ütopyalara rastlıyoruz. Aristophanes'in Kuşlar'ı, komedi türünde yazılmış bir ütopya, okuması çok keyifli ve kolay anlaşılır.
Aristophanes, hem güldüren hem de düşündüren bu eserinde, Güvendost ve Umutlugil adında iki karakteri Atina’nın çalkantılı ortamından alıp kuşların diyarına gönderir. Atina’da yaşanan siyasal kargaşa, sofistlerin mantık oyunlarıyla dolu safsataları ve halkın giderek daha kaba, cahilce davranışlar sergilemesi, bu iki kafadarda yeni bir düzen arayışını tetikler.
Bu arayış sonucunda, insanlar ile tanrılar arasında yer alacak bir ütopya kurmaya karar verirler: Havakukuşyayı. Önce kuşlar bu fikre karşı çıkarlar fakat Güvendost'un anlattıkları onların da kuş kafasına yatar ve Havakukuşya hayali birden gerçeğe dönüşür.
Bu yeni ülke, yalnızca huzur dolu bir yaşam alanı olmanın ötesinde, Olimpos tanrılarına da meydan okuyan bir güce dönüşecektir.
Yazar Hakkında
AristophanesYazar · 15 kitap
Aristofanes (Aristophanes), MÖ 456 - MÖ 386 yılları arasında yaşamış bir komedya yazarıdır.
Eski komedyanın en büyük yazarı olarak nitelendirilen Aristofanes, Aegina’da doğdu. Babasının adı Philippos'dur. Gençliğine dair kesinlik taşıyan bilgiler olmamakla birlikte günümüze ulaşamayan ilk oyunu "Bilgelerin Şöleni"nin MÖ 427’de oynandığı bilinmektedir. Dolayısıyla, Aristofanes’in oyun yazarlığı döneminin, Perikles'in ölümünden (MÖ 429) sonraki döneme tekabül ettiği söylenebilir. Yazar, Atina demokrasisinin en parlak dönemine yetişmiştir.
Perikles'in ölümünden sonra başa geçenlerin çıkarcı ve ikiyüzlü davranışları, Aristofanes'in komedyalarında sık sık yerilir. Özellikle Peloponez Savaşı esnasında savaş çığırtkanlığı yapan kişiler, Aristofanes'in "Barış Üçlemesi" diye adlandırılan komedya eserlerinde alaya alınırlar. Bu üçleme yazarın "Lysistrata" veya "Kadınlar Savaşı" (MÖ 411), "Barış" (MÖ 421), "Kömürcüler" (MÖ 425) adlı oyunlarından oluşmaktadır.
Aristofanes geleneklere bağlı ve her yeniliğe tepki gösteren bir yazardı. Düşüncelerinde tutucuydu. Edebiyatta ve sanatta yapılan yenilikleri pek beğenmezdi. Ona göre en iyi tragedya yazarı Aiskhylos’tur. Oysa her yönüyle yeni olan Euripides’i tutmaz, komedyalarında onunla alay ederdi. Yazarın tutumu Sophistlere ve doğal olarak Sokrates’e karşı da aynıydı; çünkü Aristofanes’in gözünde bunlar tehlikeli ihtilalcilerdi, gelenekleri yıkan, töreleri saymayan düşünürlerdi. Tüm bunlara rağmen, MÖ 411'de yazdığı "Lysistrata" oyununda gerçekleşeceğini umduğu barışı tesis etme görevini kadınlara verir. Bu durum, kadınların yurttaş bile sayılmadıkları Atina toplumu açısından önemli bir adımdır.
Aristofanes’in günümüze ulaşmayan ikinci oyunu ise "Babilonyalılar"dır (MÖ 426). Bu oyun Atina’nın iç ve dış politikasını taşlayan bir eserdir. Oyun, Dionysos şenliklerinde ve 3 kez de Lenaia bayramında oynanmıştır.
Aristofanes, yapıtlarını koronun ve mimin önemini koruduğu dramatik dönemin sonlarında vermiştir. Koroya yer vermeyen son oyunu da ("Plutos") kısa süren ve MÖ 4. yüzyıldan önce yerini Yeni Komedya’ya bırakan Orta Komedya’nın günümüze kalan tek örneği olarak bilinir.
Aristofanes’in yapıtlarının günümüzde de önemini koruması, diyaloglarındaki yaratıcılığa, genellikle yerinde ve ölçülü kullanılan yergi öğesine bağlanabilir. Özellikle Euripides’i alaya aldığı parodilerinin parlaklığının ve koro şarkılarının canlılığının yanı sıra barış, kadın-erkek ilişkileri, iktidara yergi gibi evrensel temaları ele alması, yapıtlarının geçerliliğini sağlayan diğer niteliklerdir. Her şeyden çok kadın ile erkek arasındaki aşk temasını işler. Oyunlarında para ve saygıdeğerlilik mutlu son için yeterli şartlardır.
Yazarın günümüze ulaşan oyunları
Günümüze ulaşan on bir metnin ilki "Akharnialılar" (MÖ 425), yazarın sergilenen üçüncü oyunuydu. Bu eser Atina ve Sparta arasında yaşanan Peleponez Savaşlarını ele alıyordu. Aristofanes bu eserinde oldukça kaba fırça vuruşlarıyla Kleon’u alaya alıyordu. Bu oyun bir yıl sonra oynanan "Atlılar"ın (MÖ 424) bir önsözü niteliğindeydi.
MÖ 423’te oynanan "Bulutlar" tragedya ve komedya eserlerinin yer aldığı yarışmada ancak üçüncülük aldı. Aristofanes bu eseri kendisi de başarısız bulduğundan oyunu tekrar ele aldı. Bu komedyada saldırılar Sokrates’e ve eğitim üzerine yöneltilmişti. Oyunun sonu oldukça yıkıcı oldu. Sokrates, tutuklanmasının ve ölüme mahkûm edilmesinin en önemli etkenlerinden biri olarak bu komedyayı gösterdi.
"Eşek Arıları" (MÖ 422) ise parayla tutulmuş ve yargı verme yetkisi olan jürileri keskin bir dille eleştiriyordu. Jüri üyeleri kocaman iğneleri olan eşek arılarına benzetilmişti. Oyundaki budala ihtiyarın adı Philokleon'dur (yani Kleon dostu), onu değiştirmeye çalışan oğlunu adı ise Bdelykleon'dur (yani Kleon düşmanı). Aristofanes bu eserinde, Kleon’a zenginlerin malına el koymasında yardım ediyorlar diye jüri üyelerini yeriyordu.
"Barış" (MÖ 421) yarışmada ikinci ödülü aldı. Bu eser Atina’nın Sparta ile savaşa son vermesini ve anlaşma yapılması gerektiğini savunan bir eserdi.
MÖ 414 yılında oynanan ve Aristofanes’in en sevilen oyunlarından biri olan "Kuşlar", Kleon’dan sonra başa geçen Alkibiades’i konu alıyordu. Bu oyunda savaş bitkini iki Atinalı yurttaş, cennetle yeryüzü arasında, gökyüzünde bir kent kurarlar. Tanrılardan egemenliği çalıp kuşları evrenin efendileri yaparlar. Kuşlar, kaba şakaları en az olan oyunudur.
Bundan sonra Aristophanes’in savaşa karşı yazılmış ve çağımızda müzikali bile yapılmış Lysistrata’sı (MÖ 411) gelir. Atina halkı tarafından çok sevilen ve ertesi yıl yine tekrarlanan Lysistrata savaşa son vermeyi zorunlu kılmak için erkeklerine aşk grevi yapan Atinalı ve Spartalı kadınların isteklerinde nasıl başarıya ulaştıklarını gösterir.
Lysistrata’nın ikinci kez oynandığı ertesi yıl (MÖ 410) Euripides’e yeni bir saldırıyı getiren "Thesmophoria Şenliğini Kutlayan Kadınlar", Euripides’in "Helene" adlı oyununa bir parodi olarak yazılmış eğlenceli ve hafif bir eserdi. Ancak yazarın Euripides’e daha büyük bir saldırısı "Kurbağalar" (MÖ 405) ile geldi.
MÖ 393’te oynandığı sanılan "Kadınlar Halk Meclisinde" yazarın ilk oyunlarından çok farklıydı. Atina demokrasisi gerilemeye başladığından siyasal taşlamaya girmek zorlaşmıştı; çünkü baskı başlamıştı. Aristofanes bu eserinde kadın haklarını alaya aldı.
Günümüze gelen on bir oyun metninden sonuncusu "Plutos"tur (MÖ 388). İyice gerileyen Atina devletinde eleştiri yok olduğundan, yazar bu oyununda ancak kinaye sanatına sığınabilmişti. Bu oyunda parabasis, yani koronun doğrudan doğruya halkla konuşup yazarın düşüncelerini dile getirip yöneticileri suçladığı bölüm, yoktu. Böylece eski komedya dönemi sona erdi ve yerini orta komedyaya bıraktı.
Aristofanes, ayrıca, Platon'un "Şölen" adlı eserinde bir karakter olarak karşımıza çıkar. Bu eserde Platon, aşkın kökeninin komik ve söylencesel açıklamalarını belirtir.
Aristofanes'in Türkçeye çevrilmiş eserleri
Aristofanes, Kadınların Savaşı - Lysistrata, çev. Azra Erhat, Sabahattin Eyüboğlu, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1966
Aristofanes, Kuşlar, çev. Azra Erhat, Sabahattin Eyüboğlu, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1966
Aristofanes, Eşek Arıları - Yargıçlar, çev. Sabahattin Eyüboğlu, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1966
Aristofanes, Bulutlar, çev. Ali Süha Delilbaşı, Mf.V., Ankara, 1957
Aristofanes, Barış, çev. Azra Erhat, M.E.B., Ankara, 1966
Aristofanes, Kurbağalar, çev. Nevzat Hatko, M.E.B., Ankara, 1946
Aristofanes, Eşekarıları, Lysistrata, Kuşlar, Kömürcüler, Barış, çev. Azra Erhat, Sabahattin Eyüboğlu, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2006
