Yazar:
Aristophanes
Çevirmen:
Furkan Akderin
Tahmini Okuma Süresi:
3 sa. 24 dk.
Sayfa Sayısı:
120
Basım Tarihi:
2011
Yayınevi:
Mitos Boyut Yayınları
ISBN:
9789757785897
Ülke:
Türkiye
Dil:
Türkçe
Format:
Karton kapak
Türler:
Sıralamalar
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Kitap, iki oyundan oluşuyor. "Kuşlar"; Atina'dan kaçıp, eskiden insanken bir kuşa dönüşen hüthüt ile karşılaşan iki arkadaşın (bunlar da kuş oluyor sonra), kuşlar ile kurduğu ütopik ülke ve kuşların, tanrılık asasını ve sıfatını zeus'un elinden almasını konu ediyor.
"Bulutlar"da ise borçlarından kurtulmak isteyen bir babanın, önce kendisinin tanrı tanımaz Sokrates'in okuluna bir süreliğine gitmesi ve sonra da yine borçlarından kurtulmak amacıyla oğlunu, Sokrates'in okuluna göndermesi sonucunda, mantığı ve kelime oyunlarını öğrenen oğlunun, babasını borçlu olmaktan daha kötü duruma getirmesi ve tanrıları tanımaması ve en sonunda babanın, Sokrates'in evini yakması anlatılıyor. Sokrates'in, savunması sırasında bahsettiği bu oyun, idam cezasına çarptırılmasında gerçekten de etkili olmuştur. Kuşlar oyununda, tanrılığı zeustan alıp kuşlara veren Aristophanes'in, Bulutlar oyununda Sokrates'i dinsizlikle suçlaması da ayrı bir ironi oluşturmakta. Yazık oldu Sokrates'e.
Antik çağ okumalarım devam ediyor. Bir süre daha devam edecek gibi görünüyor. Bu defa Aristophanes'in Kuşlar ve Bulutlar adlı komedyalarını okudum. Kitaba geçmeden önce neden bu yazarı ve bu kitabı seçtiğimden bahsetmek istiyorum. Uzun zamandır Platon'un diyaloglarını okuyorum ve bu diyalogların ana kahramanı Sokrates. Sokrates'ı bu diyaloglarda sorgulayan, araştıran ve herkesi sorgulamaya yönlendiren bir kişi olarak görüyoruz. Sokrates'ın yaptığı bu sorgulamalar insanları rahatsız edecek ve bundan dolayı mahkemeye çıkarak idama mahkum edilecektir. İşte bu mahkemede Sokrates'ın aleyhine delil olarak Aristophanes'in Bulutlar adlı eseri gösterilecektir. Kitabı okumak istememdeki temel neden bu. Bir diğer neden ise Platon haricinde bir başkasının Sokrates'a bakış açısını görmek. Platon'da saygın, meraklı, sorgulayan Sokrates, Aristophanes'in kitabında pasaklı (yıkanmayan), sacma sapan davranan, başka tanrılara ( bulutlara inanıyor) inanan ve çevresindeki öğrencileri de farklı tanrılara tapmaya yönlendiren, haksızı haklı çıkaracak sorgulamaları öğreten Sofist bir öğretmen olarak gösterir. Bulutlar adlı komedyada aldığı borçlardan ve faizlerinden ödemeden kurtulmak isteyen bir kişinin Sokrates'tan ders alarak alacaklılarını nasıl kandıracağını öğrenir, bu arada inandığı tüm tanrıları inkar ederek bulutlara tapmaya başlar. Kitabın sonunda da Sokrates'a uyduğu için pişman olur. Kuslar, komedyasında ise Atina'dan kaçan iki kişinin gökyüzünde kuşlarla birlikte yepyeni bir şehir kurarak yaşamaları konu edinir. Gelelim kitapla ilgili kendi yorumuma, açıkçası severek okumadım. Hatta sıkıldım ve bitsin istedim. Bu nedenle kitabı önermeyeceğim.
Aristofanes'in Bulutlar'da Sokrates ve Sofistler'i eleştirdiğini öğrendiğimden beri Bulutlar'ı okumak istiyordum. Kuşlar'ı okumak planımda olmasa da ikisi aynı kitapta basıldığı için okudum. Ama aynı kitapta basılması boşuna sayılmaz. Çünkü Bulutlar'daki kadar olmasa bile Kuşlar'da da Sokrates ve Sofistlere dokundurmuş Aristofanes.
Tabii iki oyunun temeldeki temaları farklı. Kuşlar'daki ana tema dönemin Atina yaşamına eleştiri ve ideal bir devlet kurma fikri taşır. Ancak eleştirilen Atina yaşamından pek de farklı bir devlet çıkmaz ortaya. Bulutlar'da ise Sokrates ve Sofistler'e çok ciddi eleştiriler vardır ve konunun temeli budur. Hatta Sokrates hedef gösteriliyor bile diyebiliriz.
Oyunları okumak için ön bilgi edinmenin şart olduğunu düşünüyorum. O ön bilgilerin gözünden okuduğumuzda daha iyi anlayabiliriz ancak. Bilgili ve dikkatli bir okuyucu birçok ince dokundurmayı yakalayabilecektir. Ben nereleri kaçırdığımı bilemiyorum ancak ilerleyen yıllarda bilgim arttığında tekrar okuyacağım.
Aristofanes eserlerinin bugün hala oynandığını bilse ne düşünürdü acaba?
SOKRATES KATİLİ
Sinir bozucu bir eser. Bilindiği gibi Sokrates, insanların çoğuna göre farklı düşündüğü için idama gönderilmişti. Düşünme özgürlüğüne vurulan ilk tarihi darbe de diyebiliriz.
Ve Sokrates'e göre ise yargılanmaya giden süreçte Aristophanes'in Bulutlar adlı eseri en büyük etkenlerden biri...
Aristophanes, komedya türünde yazdığı tiyatrosunda Sokrates'i ve Sokrates'in felsefesini baştan sona eleştiriyor. Antik Yunan Geleneksel düşünce sistemini katı katı savunuyor.
Döneminde Sokrates'e karşı başlayan toplumdaki olumsuz algının fitilini ateşliyor.
Eser sıkıcı ve müstehcen esprilerle dolu. Tavsiye etmem.
Yazar Hakkında
AristophanesYazar · 15 kitap
Aristofanes (Aristophanes), MÖ 456 - MÖ 386 yılları arasında yaşamış bir komedya yazarıdır.
Eski komedyanın en büyük yazarı olarak nitelendirilen Aristofanes, Aegina’da doğdu. Babasının adı Philippos'dur. Gençliğine dair kesinlik taşıyan bilgiler olmamakla birlikte günümüze ulaşamayan ilk oyunu "Bilgelerin Şöleni"nin MÖ 427’de oynandığı bilinmektedir. Dolayısıyla, Aristofanes’in oyun yazarlığı döneminin, Perikles'in ölümünden (MÖ 429) sonraki döneme tekabül ettiği söylenebilir. Yazar, Atina demokrasisinin en parlak dönemine yetişmiştir.
Perikles'in ölümünden sonra başa geçenlerin çıkarcı ve ikiyüzlü davranışları, Aristofanes'in komedyalarında sık sık yerilir. Özellikle Peloponez Savaşı esnasında savaş çığırtkanlığı yapan kişiler, Aristofanes'in "Barış Üçlemesi" diye adlandırılan komedya eserlerinde alaya alınırlar. Bu üçleme yazarın "Lysistrata" veya "Kadınlar Savaşı" (MÖ 411), "Barış" (MÖ 421), "Kömürcüler" (MÖ 425) adlı oyunlarından oluşmaktadır.
Aristofanes geleneklere bağlı ve her yeniliğe tepki gösteren bir yazardı. Düşüncelerinde tutucuydu. Edebiyatta ve sanatta yapılan yenilikleri pek beğenmezdi. Ona göre en iyi tragedya yazarı Aiskhylos’tur. Oysa her yönüyle yeni olan Euripides’i tutmaz, komedyalarında onunla alay ederdi. Yazarın tutumu Sophistlere ve doğal olarak Sokrates’e karşı da aynıydı; çünkü Aristofanes’in gözünde bunlar tehlikeli ihtilalcilerdi, gelenekleri yıkan, töreleri saymayan düşünürlerdi. Tüm bunlara rağmen, MÖ 411'de yazdığı "Lysistrata" oyununda gerçekleşeceğini umduğu barışı tesis etme görevini kadınlara verir. Bu durum, kadınların yurttaş bile sayılmadıkları Atina toplumu açısından önemli bir adımdır.
Aristofanes’in günümüze ulaşmayan ikinci oyunu ise "Babilonyalılar"dır (MÖ 426). Bu oyun Atina’nın iç ve dış politikasını taşlayan bir eserdir. Oyun, Dionysos şenliklerinde ve 3 kez de Lenaia bayramında oynanmıştır.
Aristofanes, yapıtlarını koronun ve mimin önemini koruduğu dramatik dönemin sonlarında vermiştir. Koroya yer vermeyen son oyunu da ("Plutos") kısa süren ve MÖ 4. yüzyıldan önce yerini Yeni Komedya’ya bırakan Orta Komedya’nın günümüze kalan tek örneği olarak bilinir.
Aristofanes’in yapıtlarının günümüzde de önemini koruması, diyaloglarındaki yaratıcılığa, genellikle yerinde ve ölçülü kullanılan yergi öğesine bağlanabilir. Özellikle Euripides’i alaya aldığı parodilerinin parlaklığının ve koro şarkılarının canlılığının yanı sıra barış, kadın-erkek ilişkileri, iktidara yergi gibi evrensel temaları ele alması, yapıtlarının geçerliliğini sağlayan diğer niteliklerdir. Her şeyden çok kadın ile erkek arasındaki aşk temasını işler. Oyunlarında para ve saygıdeğerlilik mutlu son için yeterli şartlardır.
Yazarın günümüze ulaşan oyunları
Günümüze ulaşan on bir metnin ilki "Akharnialılar" (MÖ 425), yazarın sergilenen üçüncü oyunuydu. Bu eser Atina ve Sparta arasında yaşanan Peleponez Savaşlarını ele alıyordu. Aristofanes bu eserinde oldukça kaba fırça vuruşlarıyla Kleon’u alaya alıyordu. Bu oyun bir yıl sonra oynanan "Atlılar"ın (MÖ 424) bir önsözü niteliğindeydi.
MÖ 423’te oynanan "Bulutlar" tragedya ve komedya eserlerinin yer aldığı yarışmada ancak üçüncülük aldı. Aristofanes bu eseri kendisi de başarısız bulduğundan oyunu tekrar ele aldı. Bu komedyada saldırılar Sokrates’e ve eğitim üzerine yöneltilmişti. Oyunun sonu oldukça yıkıcı oldu. Sokrates, tutuklanmasının ve ölüme mahkûm edilmesinin en önemli etkenlerinden biri olarak bu komedyayı gösterdi.
"Eşek Arıları" (MÖ 422) ise parayla tutulmuş ve yargı verme yetkisi olan jürileri keskin bir dille eleştiriyordu. Jüri üyeleri kocaman iğneleri olan eşek arılarına benzetilmişti. Oyundaki budala ihtiyarın adı Philokleon'dur (yani Kleon dostu), onu değiştirmeye çalışan oğlunu adı ise Bdelykleon'dur (yani Kleon düşmanı). Aristofanes bu eserinde, Kleon’a zenginlerin malına el koymasında yardım ediyorlar diye jüri üyelerini yeriyordu.
"Barış" (MÖ 421) yarışmada ikinci ödülü aldı. Bu eser Atina’nın Sparta ile savaşa son vermesini ve anlaşma yapılması gerektiğini savunan bir eserdi.
MÖ 414 yılında oynanan ve Aristofanes’in en sevilen oyunlarından biri olan "Kuşlar", Kleon’dan sonra başa geçen Alkibiades’i konu alıyordu. Bu oyunda savaş bitkini iki Atinalı yurttaş, cennetle yeryüzü arasında, gökyüzünde bir kent kurarlar. Tanrılardan egemenliği çalıp kuşları evrenin efendileri yaparlar. Kuşlar, kaba şakaları en az olan oyunudur.
Bundan sonra Aristophanes’in savaşa karşı yazılmış ve çağımızda müzikali bile yapılmış Lysistrata’sı (MÖ 411) gelir. Atina halkı tarafından çok sevilen ve ertesi yıl yine tekrarlanan Lysistrata savaşa son vermeyi zorunlu kılmak için erkeklerine aşk grevi yapan Atinalı ve Spartalı kadınların isteklerinde nasıl başarıya ulaştıklarını gösterir.
Lysistrata’nın ikinci kez oynandığı ertesi yıl (MÖ 410) Euripides’e yeni bir saldırıyı getiren "Thesmophoria Şenliğini Kutlayan Kadınlar", Euripides’in "Helene" adlı oyununa bir parodi olarak yazılmış eğlenceli ve hafif bir eserdi. Ancak yazarın Euripides’e daha büyük bir saldırısı "Kurbağalar" (MÖ 405) ile geldi.
MÖ 393’te oynandığı sanılan "Kadınlar Halk Meclisinde" yazarın ilk oyunlarından çok farklıydı. Atina demokrasisi gerilemeye başladığından siyasal taşlamaya girmek zorlaşmıştı; çünkü baskı başlamıştı. Aristofanes bu eserinde kadın haklarını alaya aldı.
Günümüze gelen on bir oyun metninden sonuncusu "Plutos"tur (MÖ 388). İyice gerileyen Atina devletinde eleştiri yok olduğundan, yazar bu oyununda ancak kinaye sanatına sığınabilmişti. Bu oyunda parabasis, yani koronun doğrudan doğruya halkla konuşup yazarın düşüncelerini dile getirip yöneticileri suçladığı bölüm, yoktu. Böylece eski komedya dönemi sona erdi ve yerini orta komedyaya bıraktı.
Aristofanes, ayrıca, Platon'un "Şölen" adlı eserinde bir karakter olarak karşımıza çıkar. Bu eserde Platon, aşkın kökeninin komik ve söylencesel açıklamalarını belirtir.
Aristofanes'in Türkçeye çevrilmiş eserleri
Aristofanes, Kadınların Savaşı - Lysistrata, çev. Azra Erhat, Sabahattin Eyüboğlu, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1966
Aristofanes, Kuşlar, çev. Azra Erhat, Sabahattin Eyüboğlu, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1966
Aristofanes, Eşek Arıları - Yargıçlar, çev. Sabahattin Eyüboğlu, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1966
Aristofanes, Bulutlar, çev. Ali Süha Delilbaşı, Mf.V., Ankara, 1957
Aristofanes, Barış, çev. Azra Erhat, M.E.B., Ankara, 1966
Aristofanes, Kurbağalar, çev. Nevzat Hatko, M.E.B., Ankara, 1946
Aristofanes, Eşekarıları, Lysistrata, Kuşlar, Kömürcüler, Barış, çev. Azra Erhat, Sabahattin Eyüboğlu, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2006
