Yazar:
Gao Xingjian
Çevirmen:
Gülseren Devrim
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Ayrım Yok, Aynılık VarEdebiyat
Gao Xingjian’ın muhtemelen gerçekleştiremediği içsel bir yolculuğu, köklerini bulmayı okuyoruz kitap boyunca. Benim okuduğum Nobel ödüllü dördüncü köklerini bulma, yabancılaşma, kendi kültürünü tanıyamama hikâyesi. Gerçi yazar, kitabın bir bölümünde alabileceği muhtemel eleştirinin önüne geçmek istercesine bu temayı inkâr ediyor gibi görünse de, bütün o betimlemeler, yemekler ya da milletinin sahip olduğu ama Xingjian’ın garipsediği gelenekler aksini söyleyen anlatılar.
Roman boyunca şunu sorguluyoruz: “İnsan kimliğini bulabilmek için ille de köklerini mi bulmalı? Aidiyet hissi illa “Ruh Dağı” gibi belki de hiç olmayan bir yerde mi aranmalı?” Karakterin kendisi de nihayet bu soruları romanın sonunda sormayı başarıyor.
Romanda en çok dikkat çeken özelliklerden biri, kullanılan özneler. “Ben, sen, o.” Ama aslında her biri aynı kişi. Başlarda kendinden ben diye bahseder ki alışıldık olan budur. Sonra kendine sen demeye başlar. Neden yaptığını anlamaya çalışalım:
Bu, psikolojide ağır travma yaşamış kişilerde görülebilen dissosiyatif bir savunma hâline benzer: Yaşananları bir başkası yaşamış gibi düşünme, böylece kabullenebilme.
Aynı zamanda bu üslup, okuru empatiye davet eder. “Benim hissettiğim her şeyi sen de hissediyorsun, sen de benim gibisin” der.
Bütün bunları sindirmeye çalışırken birden "o" zamiri girer devreye. Burada artık tamamen bir kopmanın gerçekleştiğini görüyoruz. Kişi, artık kendinin yabancısıdır.
Yazar, sinemada dördüncü duvarın yıkılması gibi bazen okuyucuyla doğrudan konuşur. Neden bu zamirlerle yetindiğini açıklarken şöyle der:
Başta sadece ben vardı. Zamanla yabancılara “sen” denilmeye başlandı. Daha da uzak olana “o…”
Bu açıklamayla yazarın mantığını anlıyoruz: O, bizi kendinden ayırmaz. Okur ve yazar birdir. Ruh Dağı’nın nerede olduğunu bilmediğimiz
Ruh DağıEdebiyat & Roman
Özel bir yolculuğu anlatan Ruh Dağı, Çinli yazar Gao Xingjian’ın yarı otobiyografik romanı. “Ben neden buradayım?” sorusunun cevabını bulamayacağını bile bile insan, ısrarla bir arayışa girer bazen ve hiç bilmediği yerlere doğru yola çıkar. Xingjian, okuru Çin coğrafyasının derinlerine çekerek unutulmuş yaşanmışlıklarla yüzleştirir. Bu, genel anlamda insanın bir çeşit kendisini tanıma, anlama mücadelesidir aslında. Her şeye sadece parayla sahip olunan günümüz dünyasında ne kadar mümkündür ki bunu yapmak ya da mümkün müdür olmalı asıl soru? Ruh Dağı’nı okurken benzer bir yolculuğa çıkmak için içten içe planlar yaparken yakaladım kendimi ben de. Var olamayacak o yeri arama fikrinin cazibesine kapılmak için çok gerekçe var bence modern hayatın içinde. Bu arada Xingjian, 2000 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanmış bir yazar. Okuru anlam felsefesinin içine çekip oraya kilitlemek için yeterli materyalin var olduğunu düşünüyorum Ruh Dağı’nda: “Sürekli anlamın peşindeyim, ama sonuçta anlam nedir?” (s. 346)
Ruh Dağı, okuması zahmetli ancak zevkli bir eser. Çin kültürünü bilmek gerekiyor. Bu açıdan beni biraz zorladı. Araştırarak okumak gerekiyor. Ayrıca kitapta hiç karakter adı yok :) sadece "ben, sen, o'' diyerek ilerleyen bir eser.
Okumak isteyenlere sakin kafayla elinize alıp sessiz bir ortamda sabırla okumalarını öneririm.
Aksini yapıp kitabı bir kere yarım bırakmışlığım oldu malesef. Tabii ki sonra yeniden başladım.
Bazı kitaplarda kitaba düşersiniz. Fiziki ortamda baş karakterle birlikte deneyimlersiniz tüm yaşananları ve duyguları. Bu kitapta ormanların yeşilini, havadaki pusu, yağmuru hissedeceksiniz.
Ama aslında Ruh Dağına yapılan yolculuk insanın egosunu aşmaya yönelik özüne yapacağı yolculuk olacaktı.
Yazar Hakkında
Gao XingjianYazar · 2 kitap
Xingjian, Çin-Japon Savaşı’nın en şiddetli günlerinin yaşandığı bir sırada, Doğu Çin’in Ciangşi Eyaleti’nde, Ganzhou’da doğdu. Günümüzde Çin Halk Cumhuriyeti olarak anılan ülkesinin başkenti Pekin'de ilk, orta ve yükseköğrenimini tamamlayarak 1962'de Pekin Yabancı Diller Enstitüsü’nün Fransızca bölümünden mezun oldu. Sekiz yıl boyunca çevirmenlik yapan Gao, Çin Komünist Partisi’nin 1966-1976 yılları arasında uyguladığı "Kültür Devrimi" sırasında beş yıllığına "tarım işlerinde çalışmak üzere" kırsal bölgeye gönderildi.
Bu dönemde, çocukluğundan beri tuttuğu günlükler de içinde olmak üzere, on tiyatro oyunu, bir roman ve çok sayıda şiirini yok etmek zorunda kaldı. "Proleterleşme süreci"ni tamamlayan Gao, çevirmen ihtiyacı doğduğu için tekrar Pekin’e çağrıldı. Bu arada edebiyat dergilerinde denemeleri ve öyküleri de yayımlanan Gao’nun "Modern Roman Sanatı Üzerine İlk Deneme" adlı çalışması beklenmedik şiddette bir tartışmaya yol açtı. Bir yıl sonra sahnelenen ve Çin’de deneysel tiyatronun ilk örneği kabul edilen "Alarm İşareti" (Signal d'alarme) adlı tiyatro oyunu, yüzlerce kez kapalı gişe oynadı. Hakkında eleştiri yazısı yazılabilsin diye bir kez sahnelenmesine izin verilen "Otobüs Durağı" (Arrêt d’autobus) adlı tiyatro oyununu ise partinin kıdemli bir üyesi "Çin Halk Cumhuriyeti’nin kuruluşundan beri kaleme alınmış en tehlikeli metin" ilan etti.
"Vahşi Adam" (L'Homme sauvage) adlı tiyatro oyunuyla (1985) yeniden tartışmaların odağına oturdu. Deutscher Akademischer Austauschdienst ve Fransız Dışişleri Bakanlığı'nın davetlisi olarak Avrupa'da sekiz ay kaldı. "Öteki Kıyı" (L'autre rive) adlı tiyatro oyunu henüz prova aşamasındayken yasaklandı (1986). Baskılardan iyice bunalan Gao, Fransız Kültür Bakanlığı’nın davetlisi olarak Paris’e gitti (1987) ve 1982’de Çin'de başladığı romanı "Ruh Dağı"nı (La Montagne de l'Ame) yazmaya koyuldu. Tian An Men olaylarının patlak verdiği sırada romanını bitiren (1989) Gao’nun, yeni yazdığı "Kaçış" (La Fuite) adlı tiyatro oyununun da Çin’de basımı yasaklandı. "Devlet düşmanı" ilan edilerek Çin Komünist Partisi’nden atılan Gao’nun pek çok eseri polisin Pekin'deki evine düzenlediği baskın sırasında yok edildi. Yazar, Fransa’nın talebini kabul etmesi üzerine politik göçmen olarak Paris'e yerleşti.
1990’dan itibaren romanları Batı dillerinde yayımlanmaya, oyunları sahnelenmeye başlayan, Fransa ve Belçika’dan ödüller alan Gao, 1997’de Fransız vatandaşlığına kabul edildi. İlk baskısı, Taibei’de Fransızca yayımlanan (1998) "Ruh Dağı", Fransa’da iki yıl sonra piyasaya çıktı. İtalya'da Premio Letterario Feronia'yla ödüllendirilen roman, 2000 yılı Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü. Ayrıca Gao, Fransa cumhurbaşkanı tarafından Chevalier de l'Ordre de Légion d'Honneur unvanıyla ödüllendirildi.
