d
Dede Korkut
5 üyeTakip
Türk Edebiyatı Tarihi'nin en büyük âlimi Prof. Fuat Köprülü'nün, derslerinde söylediği bir söz vardır: "Bütün Türk edebiyatını terazinin bir gözüne, Dede Korkut'u öbür gözüne koysanız; yine Dede Korkut ağır basar."
Sayfa 258 - Kapı Yayınları
Ülkemizde öğrenim görmüş ya da görmemiş insanlara şu soruyu soralım: Dedem Korkut Kitabı'nın tamamını okudunuz mu? Ya da hiç olmazsa en az bir veya birkaç "boy"u okudunuz mu? Nasıl bir cevap alırsınız diye hiç düşündünüz mü? Ben düşünmedim, bizzat sordum. Hem de Eğitim Fakültesi, Türkçe Öğretmenliği bölümünde öğrenim gören öğrencilere. Maalesef, eseri baştan sona okuyan tek bir öğrenci bile çıkmadı. Bir veya birkaç "boy"u okuyanlar ise tek tük.
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Dedem Korkut Kitabı'ndaki Evrensel MesajlarDede Korkut
Dedem Korkut Kitabı'nda günümüze ve geleceğe yö nelik çok önemli mesajlar vardır. Boylarda özellikle, vatan sevgisi, aile sevgisi, hayvan sevgisi, çevre bilinci, kadına verilen değer, toplumsal dayanışmayı, halk bilgeliği ile anlatan derin bir düşünce arka planı görülmektedir.
1. Dedem Korkut Kitabı'nda eğitime büyük önem verildiği görülmektedir. Dede Korkut, Basat'ın sık sık aslanın yatağına geri dönmesi üzerine ona nasihat eder: "Dedem Korkut geldi aydur: 'Oğlum sen insansın, hayvanlar ile arkadaş olma, gel güzel ata bin, at yiğitlerle sür, at koştur dedi" (Basat'ın Tepegöz'ü Öl dürdüğü Boy).
2. Dede Korkut Kitabı'nda sosyal dayanışma üst düzeydedir. Kahramanlar birbirlerine sevgiyle yaklaşırlar, birbirlerini korurlar. Birinin başına kötü bir şey gelse hepsi üzülür: "Büyük kardeşi Segrek burada söy lemiş, görelim hanım ne söylemiş: Der: "Ağzın için öleyim kardeş/Dilin için öleyim kardeş' (Uşun Koca Oğlu Segrek Boyu); Han Kazan burada söylemiş, görelim hanım ne söylemiş: Der: "Oğul oğul ey oğul/Karşı yatan kara dağım yükseği oğul/Güçlü belim kuvveti canım oğul/...Benim başım kurban olsun canım oğul, senin için" (Kazan Beğ'in Oğlu Uruz'un Tutsak Olduğu Boy)
3. Dede Korkut Kitabı'nda günümüz insanına hayvan sevgisi ile ilgili mesajlar da vardır: "At demem sana kardeş derim kardeşimden üstün/Başıma iş geldi yoldaş derim yoldaşımdan üstün" (Kam Püre'nin Oğlu Bamsı Beyrek Boyu)
4. Dede Korkut Kitabı'ndaki kahramanlar birbirlerine yardım eli uzatırlar, zor durumdaki insanlara yararlı olmayı erdem sayarlar: "Dirse Han eşinin sözü ile ulu toy eyledi, hacet eyledi...Aç görse doyurdı. Yalın görse giydirdi. Borçluyu borcundan kurtardı. Tepe gi- bi et yığdı, göl gibi kımız sağdırdı" (Dirse Han Oğlu Boğaç Han Boyu).
5. Dede Korkut kahramanları için misafirperverlik en önemli
Dede Korkut Kimdir?Dede Korkut
Şimdi, özellikle Dedem Korkut Kitabı'na dayanarak Dede Korkut'un özelliklerini sıralayalım:
1. Dede Korkut, "Oğuz'un tam bilicisi"dir: O, "ne derse olur", "gaipten türlü haber verir", "Hak Ta'ala onun gönlüne ilham eder" (bk. Mukaddime). Dede Korkut'un "geleceği keşfetmek" özelliği bazı araştırmacılar tarafından hem kahinlik, hem de Müslüman evliyalığı içinde değerlendirilmiştir.
2. Dede Korkut, keramet sahibidir: "Dede Korkut dedi: Çalarsan elin kurusun dedi. Hak Ta'ala'nın emri ile Deli Karçar'ın eli yukarıda asılı kaldı. Zira Dede Korkut keramet sahibi idi, dileği kabul olundu" (bk. Kam Püre'nin Oğlu Bamsı Beyrek Boyu).
3. Hikmetli, güzel sözler söyler: "Allah Allah demeyince işler düzelmez, kadir Tanrı vermeyince er zenginleşmez. Ezelden yazılmasa kul başına kaza gelmez, ecel vakti ermeyince kimse ölmez. Ölen adam dirilmez, çıkan can geri gelmez. Bir yiğidin kara dağ yumrusunca malı olsa yığar, toplar, talep eyler, nasibinden fazlasını yiyemez. Gürüldeyip sular taşsa deniz dolmaz. Kibirlilik eyleyeni Tanrı sevmez, gönlünü yüce tutan erde devlet olmaz. El oğlunu beslemekle oğul olmaz, büyüyünce bırakır gider, gördüm demez. Kül tepecik olmaz, güveyi oğul olmaz" (bk. Mukaddime).
4. Ad verir: "Bayındır Han'ın ak meydanında bu oğlan cenk etmiştir, bir boğa öldürmüş senin oğlun, adı Boğaç olsun, adını ben verdim yaşını Allah versin dedi (bk. Dirse Han Oğlu Boğaç Han Boyu).
5. Dede Korkut, Oğuzların zor işlerini çözer, hal yoluna koyar. Onlara akıl verir: "Babası der: Ay oğul Banu Çiçeğin bir deli kardeşi vardır, adına Deli Karçar derler, kız isteyeni öldürür. Beyrek der: Peki ya ne yapalım? Pay Püre Bey der: Oğul kudretli Oğuz beylerini evimize çağıralım, nasıl uygun görürlerse ona göre iş edelim dedi. Kudretli Oğuz beylerini hep çağırdılar, evlerine getirdiler.
Kul Ata Leylâ-Mecnun Mesnevisi'nde Dede KorkutDede Korkut
Hoş demiş Korkut tahammül hoştur
Şeker kamışı gibi kahrı yutmak nuştur
Şeytan aklıyla iş işledik sürekli
Tâ olur böyle işimiz şeyle ham
Pîş-kademler sözünü işitmek gerek
Her ne ki pirler demiş yapmak gerek
Kem-asıl kişilerin işi budur
Gıybet, yalan, bühtan edişi budur
Dede Korkut der ki ol âkil durur
Söyleyen der ki ol beter durur
Sayfa 116
