i̇
İslam Sanatı
2 üyeTakip
İslami kurala uyan İslam mimari eserleri, şüpheli olandan arınmış bir tavır içinde, ortaya koydukları mesajları en azla yetinen suskunluklarıyla yüceltirler.
İslam'a göre güzellik hakikati kuşatan bir hâledir; bu bakımdan, işlevsellik ve işe yararlılık güzelliğin zıddı değil, onun bir tamamlayıcısı olarak kabul edilir.
Reklam
- "İslâm sanatı ile Batı sanatı arasındaki farktan bahsedebilir misiniz?
İslâm sanatında, şimdiki modern sanatta müşahede edilen buhranları ve dengesizlikleri bulamazsınız. İslâm sanatı, fânî bir âlemde "Baki olanı", kesretin kaynaştığı bir dünyada "Tevhidi" aramanın huzuru ve aydınlığı içinde gelişir.
Rönesans’la birlikte, yeniden, putperest Yunan sanat geleneğine yönelen Batılı sanatkâr veya onların sanat telâkkilerini paylaşan kimseler, İslâm sanatının objeler, suretler ve hacimler karşısındaki tavrını iyice kavrayamamışlardır; İslâm sanatının temelinde yatan espriyi anlayamamışlardır. "Avrupa, asırlarca İslâm sanatına kapalı kalmıştır. Bunun sebebi, gelip geçen nesillerin, gerçeğe (objektif realiteye) ve akla dayanan Rönesans sanatı ile yetişmiş olmalarıdır. Bu yüzden Batı sanat dünyası, minyatürün gölge, derinlik ve hacim karşısındaki kayıtsızlığını, onun aczine vermiş, satha bağlılığını, gittikçe beliren bir dünya ve sanat görüşünün bir neticesi olarak görememiştir. Batı resmi, Giotto ile satıhtan derinliğe, tecritten gerçeğe (müşahhasa ve şe'niyete) doğru ilerlerken, İslâm minyatürü, ters bir yol tutmuş, derinlikten satha, (müşahhas) gerçekten tecride doğru yükselmiştir... Müslüman nakkaşın gözlerini dış, (müşahhas) gerçeğe kapayarak, şekil vermek istediği iç gerçeğe açmasını, öz bir sanat anlayışının ifadesi olarak kabul etmek lâzımdır. Resimde gördüğümüz bu yükseliş çizgisini, bezemede de görürüz. Önceleri, tabiattaki şekillerine yakın olarak işlenen bitki motifleri, sonraları tabiattaki örneklerine benzeyişi kaybederek bir takım hendesî şekiller almıştır.
İslâm sanatı, o kadar gerçekçidir ki tabiat, Avrupa resminde portrelere veya figürlü kompozisyonlara arkalık (fon) olmaktan kurtulup tek başına çerçeve içine girmek için XII. asrı beklerken, minyatürlerle
- "İslâm sanatındaki Tevhid mevzuunu biraz daha açabilir miyiz? Meselâ bizdeki Tevhid şuuruna karşı Batı sanatında bu durum nasıl tezahür ediyor?
- "İslâm sanatında, canlı cansız bütün tabiat, üç boyuttan kurtulmakta, kendi kendinden geçmekte, «Tevhid»de fâni olarak sonsuzluğu aramaktadır.
Batı'da sanat, eşya ile insan arasında, sübjektif bir münasebet olarak kaldı. Oysa İslâm'da sanat, eşya ile insan arasındaki bu münasebeti, o kadar inceltip yüceltti ki bütün kâinat, içinde yalnız «kelime-i tevhid» ve «kelime-i şahadet» okunan muhteşem bir İslâm mabedine döndü. Bütün âlem, «vahdet»in sırlarını fısıldar duruma geldi. Sanat, din ile birleşti, «seyr-i afakî», «seyr-i enfüsî» ve «seyr-i mutlak» merhalelerini ve tasavvufun sırlarını keşfetmeye başladı. Batı dünyasında sanat, bütün farklı ekollerine rağmen, insanın fert ve cemiyet olarak «bunalım»larını veya «özlem»lerini tabiata bulaştırması tarzında cereyan edecektir. Batı'da klasik sanat, objektif dünyanın bir kopyası biçiminde doğdu; romantizm, objektivizme karşı insanın sübjektif dünyasından doğan zayıf bir tepki oldu. Realizm, objektivizmin, insanın iç dünyasındaki bu kıpırdanışlar üzerine yeniden bir sağanak gibi boşalmasını ifade eder. Empresyonizm ile Batılı sanatkârda sübjektivizm yeni bir isyan çığlığı basar; fovizm, objenin çirkinliği ve vahşiliğini insan idrakine fark ettirmeğe çalışmaktadır. Kübizm, Batılı sanatkârın «üç boyuta» hayranlıktan kolay kolay kurtulamadığını ortaya koydu. Sürrealizm, yine bir yücelme ifade etmedi, eşya ve kalıplara isyan, onları çirkinleştirme tarzında bir intikama dönüştü. Mamafih, Batı sanatında gittikçe sübjektif müdahaleler artmakta; sübjektif, nonfigüratif ve abstre sanat gelişmeleri ile insanın iç dünyası, objektif ve müşahhas münasebetlere iyice meydan okumakta; insanın,
- "Biz de meseleyi buraya getirmek istiyorduk. Sanatkâr eserini inşa ederken gerçekte neyi arıyor? Hakikaten de “Mutlak Güzel”i aradığının şuurunda mıdır?"
- "İslâm'da "güzellik", başlı başına bir hakikattir. "Güzellik", her ne kadar, insan için "izâfî" bir mânâ taşıyorsa da gerçekte "Mutlak Güzel" olan Allah'ın "cemîl" ve "cemâl" sıfatlarının tecellilerinden ibarettir.
Şanlı Peygamberimize göre: "Allah güzeldir ve güzeli sever." Bu peygamber emrini idrak eden Müslüman sanatkâr, gerçekte "güzeli ararken", Allah'ı aradığının farkındadır. Bu sebepten o, izâfî ve geçici "form"lara bağlanmaktan ve tapınmaktan özellikle kaçar, kendini "Mutlak Güzel"e götüren mücerred hamlelere sarılır; fâni "sûretler" yerine, ulvî tırmanışlara özlem duyar. Allah, insanı, "hayır ve şerr"in tam orta noktasında yaratmış bulunuyor. İnsan, ya içgüdülerine ve nefsaniyetine boyun bükerek "süfli" olanı, yahut yaradılış gayesine uygun olarak "ulvî" olanı tercih eder. Durum, sanatkâr için de aynıdır. İslâm'a göre, bizzat Allah, "en büyük sanatkâr"dır ve kendindeki "cemal" sıfatı ile her an tecelli etmektedir. Bu açıdan bakınca, kâinat, bir güzellik okyanusudur; insan ise, bu okyanusun üzerinde parlayan ve "en güzel biçimde yaratılmış" olan bir yıldız gibidir. Kâinata ve insana, bir sanatkâr gözü ile bakanlar, onlarda muhteşem "estetik mesajlar" bulacaklardır. Ama, Müslüman sanatkâr, kendini, bu mesajların "sûret"lerine (formlarına) kaptırmaz; bütün bunların arkasında gizlenen "Mutlak Güzel"i bulmaya çalışır. Yüce ve mukaddes kitabımız Kuran-ı Kerim'de, en yüce sanatkâr olarak Cenab-ı Hak, şöyle övülür: "Sûret yapanların en güzeli olan Allah'ın şanı ne yücedir." (Bkz. El-Mü'minun, âyet: 14). Böylece anlıyoruz ki, Allah, bütün bu geçici şekillerin ve formların içine sayısız "güzellik mesajları"
- "Din ve sanat münasebetinin de bununla bir bağlantısı var mıdır? İslâm ile Hristiyanlık arasında bir mukayese yapabilir misiniz?"
Putperestlerde din ve sanat, âdeta aynı şeydir. Bu duruma müşahhas bir örnek olarak eski Yunanistan verilebilir. Mücerret dinden habersiz, eski Yunan’da Hegel'in dediği gibi "Tanrılık ile insanlık birbiriyle kucaklaşır, birbiriyle karışır: din sanatla, sanat da ibadetle aynı şeydir..." "Yunanlının Zeus, Apollon, Athena, Afrodite'nin çizgileri altında taptığı şey insandır: insanın kuvveti, zekâsı ve güzelliğidir". (Bkz. Alfred Weber, Felsefe Tarihi, Çev: H. Vehbi Eralp, 1949, sf: 322).
Batı kültür ve medeniyetinde, eski Yunan'ın bu putperest ruhu, asla unutulmadı ve "İnsan-Tanrılar" birer "kök tip" olarak cemiyetin "kollektif gayrı şuurunda" fırsat buldukça açığa çıkmak üzere daima tetikte bekledi. Gerçekte, Batı, Hz. İsa'nın "mücerret dinini" anlamadı, hiçbir zaman "Mutlak Varlık" olarak Allah'a tapınamadı. O, hem Hz. İsa'yı dinledi, hem eski Yunan'ın putperestliğini özledi ve yaşadı.
Hegel'e göre, şark için hakikatlerin en mühimi Allah'tır da Hıristiyan Batı için mühim olan "İsa'da gerçekleştirdiği tarzda tanrılık ile insanın birliğidir."
Gerçekten de Batı dünyası kendini, hiçbir zaman putperestlikten kurtaramadı. Fırsat buldukça da bu hüviyetini ortaya koydu. Esasen, Batı'da Rönesans, eski Yunan'da mevcut olan bu ruhun, uzun bir aradan sonra, tekrar Roma'da dirilmesi demektir. Zaten başta Giotot (1266-1337), Leonardo Da Vinci (1452-1519) ve Michelangello Buonarrot: (1475-1564) olmak üzere bütün Rönesans sanatkârları, Hıristiyanlık adına, eski Yunan putperestliğini dirilttiler. Sadece Zeus'in, Apollon'un ve Afrodite'nin adı değişti, "Baba-Oğul ve Meryem" biçiminde yeni "Mukaddes aileler" kuruldu. Böyle olunca, Batı sanatı, İslâm
Reklam
Reklam