Thebai kralı Oidipus’un oğulları Eteokles ve Polyneikes savaşta birbirlerini öldürür. Yeni kral Kreon, şehri savunduğu için Eteokles’in gömülmesini emreder; ancak hain ilan ettiği Polyneikes’in gömülmesini yasaklar.
Polyneikes’in kız kardeşi Antigone, tanrıların yasalarının insanların yasalarından üstün olduğuna inanarak kardeşini gizlice gömer. Kreon buna öfkelenir ve Antigone’yi ölüm cezasına çarptırır. Antigone’nin nişanlısı ve Kreon’un oğlu Haimon onu kurtarmaya çalışsa da başarılı olamaz.
Sonunda Antigone ölür; ardından Haimon ve Kreon’un eşi de yaşamlarını yitirir. Kreon ise verdiği yanlış kararların acısıyla baş başa kalır.
Bir Doğrunun Bedeli
Thebai Üçlemesi içinde beni en çok etkileyen eser kesinlikle Antigone oldu. Üç kitap arasında bende yeri en ayrı olan da o. Bitirdiğimde geriye yalnızca bir tragedya değil; karakterinin gücüyle uzun süre zihnimde kalacak bir hikâye bıraktı.
Hikâye, Oidipus’un ölümünden sonra Thebai’de geçiyor. Oidipus’un oğulları Eteokles ve Polyneikes, taht uğruna birbirine düşüyor ve sonunda savaşta birbirlerini öldürüyorlar.
Tahta bu kez Kreon geçiyor.
Kreon’un ilk buyruğu ise trajedinin başlangıcı oluyor:
Eteokles şehri savunduğu için onurlu şekilde gömülecek; Polyneikes ise Thebai’ye karşı savaştığı için hain ilan edilip gömülmeyecek. Cesedi şehir dışında bırakılacak ve ona dokunan herkes ölümle cezalandırılacak.
Ama Antigone bunu kabul etmiyor.
Çünkü Polyneikes, her şeyden önce onun kardeşi.
Antigone için onu gömmek yalnızca bir aile görevi değil; tanrılara, vicdanına ve kendi doğrularına karşı yerine getirmesi gereken kutsal bir sorumluluk. Bu yüzden Kreon’un buyruğuna rağmen kardeşinin bedenini gömüyor. Yakalanıyor. Ve geri adım atmıyor.
Antigone’nin beni en çok etkileyen yanı da buydu.
Kendisinden itaat beklenen bir dünyada, kendi sesinden vazgeçmeyen bir karakter olması. Erkek egemenliğinin hüküm sürdüğü, kadının sözünün değersiz görüldüğü bir düzende; ailesi, inancı ve doğruları uğruna tek başına ayakta durabilmesi çok güçlüydü.
Babası Oidipus’un sürgününde de onu yalnız bırakmamıştı. Antigone’nin sadakati aslında o zamandan belliydi. Bu hikâyede de aynı sadakati görüyoruz. Dünya Polyneikes’i hain olarak görebilir; ama Antigone için o hâlâ kardeşi. Ve o, kardeşini son yolculuğunda yalnız bırakmamayı seçiyor.
Onu bu kadar unutulmaz yapan şey de tam olarak bu:
Sonucunu bilse bile kendi doğrusundan vazgeçmemesi.
Trajedinin sonu ise baştan sona biriken ağırlığı daha
Hangi tür kitapları seviyorsun?
🔎 Polisiye
💕 Romantik
🚀 Bilim Kurgu
🏰 Fantastik
📖 Klasik
🧠 Kişisel Gelişim
🏛️ Tarih
😱 Gerilim
Aristophanes’in “yaşayanlar arasında mutluydu, şimdi ölüler arasında da mutlu” diye söz ettiği tragedya yazarı Sophokles’in üçlemesinin (Kral Oidipus, Oidipus Kolonos’ta ve Antigone) ikinci kitabı, ama en son yazılan Sophokles eseridir. Ben, Antigone’yi önce okuyup, bunu sona bıraktım. Bilinçli bir tercih değildi, sadece kronolojik ilerleme derdindeydim. Şöyle ki, mitoloji okumalarını ders çalışırmışçasına okuduğumdan olsa gerek, sıralama hatası bana yansımadı, şükür.
Konusu; Oidipus da baskılara dayanamayıp şehri terk etmiştir. Oğulları da kendisine sırt çevirmiştir. Sadece sadık kızı Antigone onun yanında durmuş ve kör gözlerine göz olmuştur. Beraber Attika’ya gelirler. Diğer kızı İsmene onları bulur ve kendilerine haberleri olduğunu söyler. Tanrılar Oidipus’u affetmişlerdir. Oidipus’un defnedildiği yere koruma sağlayacağı kehanetleri dolaşmaktadır ortalıkta. Thebai kralı Kreon da bunu duyarak Oidipus’u aramaya çıkmıştır. Oidipus kendini yurdundan köpek gibi kovan Kreon’a dersini vermek istemektedir. Bunun için burada Kral Theseus’a kendini sunacak ve sığınma isteyecektir.
Yunanlıların dini anlayışlarını en iyi yansıtan tragedya olduğu söylenir. Sophokles, Kral Oidipus’ta onuru ayaklar altına alınan karakterini, bu sefer aklama ve okurun ona empati ve sempati beslemesi açısından mantıklı bir girişim. Bunu başarıyor da. Sophokles, her fırsatta Oidipus’un işlediği günahlarının bilmelerden yaptığıdır; aslında gerçekten de öyledir, istemsizce yapıldı tüm o hatalar...
Yazarın son oyunu olması itibariyle, sağlık sorunlarıyla boğuşurken yazmış. Dolayısıyla, Kral Oidipus’un elden ayaktan düşmüş bir ihtiyar tasviri, çoğu eleştirmene göre tamamen kendisiyle alakalıdır. Bu oyun, yapılan hataların telafisi olabileceğine, güç, kudret, bağışlanma, sadakat gibi konuları işliyor.
Sofokles’in M.Ö. 411 yılında yazdığı Antigone trajedisi Oidipus faciasının devamı niteliğinde. Antigone’nin konusu şöyle: Antigone, Oidipus’un ölümünden sonra Thebai’ye döner. Eteokles ve Polyneikes ise babalarının bedduasına uğramamak için ülkeyi dönüşümlü olarak yönetmeye karar verirler. Fakat bir süre sonra krallığın paylaşımı sorun olur. Eteokles, sırası geldiği halde Polyneikes’e tahtı bırakmak istemez ve onu ülkeden kovar. Bunun üzerine Polyneikes Argos kralına sığınır ve altı kuman- danla birlikte Thebai önlerine gelerek kardeşine savaş açar.
Sophokles’in oyununda, Antigone’nin, Tanrı yasalarını her şeyin üzerinde tutan ve bağlılığının getirdiği sorumlulukları yerine getirmeye çalışırken, başından geçenleri okuyoruz. Kreon ise tam tersini temsil eder ve mitolojide hybris (yani tanrıların kurallarını hiçe sayma, kibirli davranma ve kendini onlardan üstün görme cezası) önemli yer tutar. Mitolojideki birçok cezanın sebebinin kaynağıdır. Bu kavramı Aristoteles de kavramın “hasmı aşağılamak için” kullanıldığını yazmıştır. Cezayı kesen ise Nemesis’tir. Örnek; Prometheus’un zincire vurulması, Pan’ın icadı flütü Apollon’dan daha güzel çalan Marsias’ın cezası vs. liste uzar gider.
Antigone’de kullanılan “mezar” imgesi çok önemli. Nitekim, Gordon Childe, “Kendini Yaratan İnsan” isimli antropolojik eserinde, “insanların yerleşik hayata geçmesinin en büyük nedeni, sevdiklerinin mezarlarından ayrı kalmamak” olduğunu belirtir. Ne olursa olsun, insanı doğduğu topraktan ayırmaya zorlayan şartlar, yıllar sonra ölümle tekrar kucaklatıp, kabul ettirir. Şarkıda da boşuna denmemiş hani, “beni köyümün yağmurlarında yıkasınlar, yıkasınlar.” Bütün bu değerler uğruna savaşan Antigone, işte bu yüzden yüceliğin, saygının ve direnişin sembolü olmuştur günümüzde de.
İlyada’da da olduğu
Puan vermedi·165 syf.·
2026 19. kitabı
Sophokles'in günümüze ulaşan yedi eserinden biri. Dünya edebiyatının ilk direniş örneği. İnançları uğruna iktidara karşı çıkan Antigone'un hikayesi. Sabahattin Ali çevirisiyle okumak da başka mutluluk.
Öldürülen kardeşi Polyneikes'in geleneklere uyulmayarak gömülmeden parçalanmaya/çürümeye bırakılmasını kabullenemeyen Antigone, Thebai hükümdarına, devlete, kanunlara, kurallara, yönetime, düzene, keyfi yönetime ve bunların nezdinde tüm topluma karşı gelerek isyan bayrağını açar; tek başına kalmasına rağmen cesaretle, onurla, sağlam karakter ve iradeyle kardeşinin üzerine toprak serper. Hükümdar Kreon, Antigone'u ölüme mahkum eder. Gücün verdiği hırsla gözü dönmüş şekilde bunlarla uğraşan hükümdara ise yazgısı, acı son hazırlamaktadır.
Edebiyatta "isyan" ateşini yakan Sophokles, insanlığa, haklı dava uğruna isyan eden asilerin asil olduğunu da anlatmak ve insanlığa isyanı, asi olmayı, başkaldırıyı, soru sormayı, sorgulamayı, kabullenmemeyi sunar. Haklı asiler, asil kişi; haklı isyan, asil duygudur. Ne mutlu tek kalmak uğruna haklı davası için isyan edene; ne mutlu kurallara, tabulara, geleneklere, tekdüzeliğe, haksızlığa, topluma karşı çıkana! Selam olsun Sisifos'a.
* Tüyler ürperten şeyler yapmak için ne kadar ateşli kalbin var?
Bırak da ben bu düşüncesizliğimle o korkunç sona gideyim.
* Başıma gelecek her felakete rağmen bir şey bana kalacaktır: Güzel ölüm.
* Kazanç hırsı çok defa insanları felakete sürüklemiştir.
* İnsanoğlunun hiçbir icadı para kadar fesat verici değildir. Ülkeleri harap ve yerle bir eden odur; düzenbazlığı öğreterek mertliği bozar ve böylece asil ruhları kötülüğün iğrenç yoluna saptırır.
* İnsanları her türlü hileye başvurdurtur ve onlara her günahı işletir.
* Yanlış yere şüphe altında kalmak ne kadar feci!
* Ben dünyaya kin değil sevgi
İnsanlığın İdelizmine BakışEdebiyat
Erdem, adalet, kader gibi en üst olguların hâkim olduğu bir tragedya...
Oidipus'un; sonuçlarını göze almak uğruna gerçekleri ortaya çıkarma arzusu, adaletin işlemesi uğruna kendini hiçe sayması, kadere karşı son âna kadar direnmesi onun erdemlerini daha da yüceltmesini sağlamış. Kreon'a karşı oluşturduğu önyargının sonucuyla yüzleşip davranışı nedeniyle af dilemesi fakat yine de adaletin tecelli etmesini dilenmesi ideal bir insan profili sunuyor.
Bugünün dünyasında hâlâ idealine kavuşturulamamış olguların, bir klasik Yunan tragedyası aracılığıyla daha o dönemlerde de irdelenmesi ise aradan geçen binlerce yıla rağmen hâlâ "üst insan" kavramına uzak olan medeniyet için bir ayna görevi üstleniyor.
Kreon'un rolünün de önemli olduğunu düşünüyorum. Odipus'un kendisini mesnetsizce itham etmesine rağmen olaylar aydınlığa kavuştuğunda bile peşinen cezalandırmaktan uzak durması "üst adalet" kavramına bağlılığını sembolize ediyor. Bunun yanında, Odipus'un kızlarını gözeteceğine dair tutumu da merhamet, vicdan gibi insanlığın zarif yönlerini temsil etmesi bakımından önemliydi.
Sophokles'in duru, net, cesur ve insanlığın kendisini gözler önüne serdiği anlatımı ise kendisinin büyüklüğünü ve ölümsüzlüğünü göstermesi açısından kusursuz.
Bugün yozlaşmış veya önemsizleştirilmiş insanlara dair kavramların ideal hâlleriyle görülmesi bakımından harika bir eser...